Người công nhân đang phải đánh đổi mạng sống của mình để kiếm miếng cơm manh áo. Tập đoàn Than - Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) sẽ khó có thể giữ chân được thợ lò, cũng như không dễ dàng gì tuyển mới, tai nạn "treo lơ lửng" trên đầu người thợ, khi ngày càng phải khai thác sâu dưới hầm lò, bởi trữ lượng than lộ thiên đã cạn kiệt.

Khi đưa ra con số 30 công nhân tử nạn của ngành than năm 2013, tại hội nghị tổng kết tình hình an toàn-vệ sinh lao động mới đây, không ít lãnh đạo, công nhân của Tập đoàn Than-Khoáng sản Việt Nam (Vinacomin) như nín thở, căng mình, mong cho qua nhanh năm 2013 – một năm mà số vụ tai nạn, số người bị thương nặng tăng đột biến.

Vậy mà, chỉ còn chưa đầy 2 tuần nữa là đến Tết Nguyên đán, một vụ tai nạn thương tâm nữa xảy ra tại Phân xưởng khai thác 5, Cty than Đồng Vông, thuộc Cty than Uông Bí, khiến 6 thợ lò tử nạn, 1 công nhân bị thương. Đây là một trong những vụ tai nạn lao động (TNLĐ) có số người chết cao nhất từ trước tới nay của ngành than.

1 CN được cứu thoát trong vụ bục túi nước khiến những thợ lò này bị vùi lấp ở mỏ Tây Khe Sim (Cty than Hạ Long) - vào tháng 10.2008.
Nhìn lại 10 năm qua, số vụ tai nạn, số người chết và bị thương do TNLĐ  trong ngành than tăng gần gấp đôi, tất nhiên một phần do tình hình khai thác có phức tạp hơn nhiều so với trước. Nếu như năm 2001, có 15 công nhân tử nạn vì TNLĐ thì năm 2013 là 30 người. Năm 2006 là năm có số công nhân tử nạn nhiều nhất – 50 người; năm 2002 là 37 người; năm 2007 là 36 người; các năm 2008 và 2013, ngành than đều có 34 thợ lò tử nạn...
Ngoài số người chết, TNLĐ còn khiến hàng trăm người bị thương nặng hằng năm. Theo báo cáo của Vinacomin, năm 2013, toàn ngành than để xảy ra 522 vụ TNLĐ, làm 289 người bị thương nặng, 217 người bị thương nhẹ. Trong khi đó, 416 vụ TNLĐ năm 2012, ngoài cướp đi sinh mạng của 34 công nhân, còn làm 215 người bị thương nặng và 177 người bị thương nhẹ.
Các đơn vị để xảy ra nhiều tai nạn nặng nhất trong năm 2013 là các Cty than:  Nam Mẫu, Vàng Danh, Hạ Long, Hà Lầm, Thống Nhất, Khe Chàm... Đơn vị để xảy ra tai nạn lao động làm chết nhiều người nhất là Cty than Uông Bí (3 vụ, 5 người chết) và Cty than Vàng Danh (2 vụ, 4 người chết)...
Thống kê các vụ TNLĐ trong 10 năm qua cho thấy, phần lớn số vụ tai nạn đều xảy ra ở dưới hầm lò, với nguyên nhân gây tử vong như: Nổ khí mêtan, ngạt khí, khí độc, bục nước, đổ lò, đá rơi, vận hành các thiết bị cơ điện... Với những người trong ngành than, nổ khí mêtan luôn là nỗi khiếp đảm, bởi nhiệt độ ngay tức thì có thể lên tới ngàn độ C.Theo ông Nguyễn Thành Tâm - Phó Giám đốc Sở LĐTBXH tỉnh Quảng Ninh, đơn vị trực tiếp tham gia cùng đoàn điều tra nguyên nhân vụ tai nạn – nguyên nhân vụ tai nạn kinh hoàng này là do trong quá trình vận hành, thiết bị điện phát ra tia lửa, trong khi đây là đường lò xây dựng cơ bản, nên chưa được Khe Chàm trang bị hệ thống cảnh báo khí.
Các tình huống TNLĐ trong nghề khai thác than trong 10 năm qua rất đa dạng, với rất nhiều nguyên nhân, trong đó có những tình huống, nguyên nhân lặp đi lặp lại.
Theo một lãnh đạo Vinacomin, nguyên nhân chính khiến TNLĐ  trong khai thác hầm lò có chiều hướng gia tăng là do đặc điểm khắc nghiệt của nghề này là càng về sau, càng phải xuống sâu, trong khi địa tầng, cấu trúc địa chất mỗi ngày một phức tạp, khó lường. Vì thế, áp suất mỏ, cháy nổ khí và bục nước luôn là những nguyên nhân thường trực gây tai nạn.
Vụ bục túi nước ở Xí nghiệp than Thành Công, thuộc Cty than Hòn Gai vào 1.10.2009, khiến 4 công nhân tử nạn cho thấy sự khó lường của việc khai thác dưới lòng đất, trong điều kiện mưa nhiều. “Đây là tai nạn mà công nhân và xí nghiệp không thể lường trước được. Lúc đó xem xét lại, cán bộ, công nhân của chúng tôi đã thực hiện đầy đủ quy trình. Trước đó,  khi khoan thăm dò địa chất xác định vỉa để khai thác đã không phát hiện ra túi nước gây tai nạn, vì có thể các mũi khoan cách thưa nhau, trong khi  khu vực đi lò nằm đúng nơi không có lỗ khoan thăm dò” - ông Nguyễn Tất Ngà, Phó Giám đốc Cty than Hòn Gai, nguyên Giám đốc Xí nghiệp than Thành Công - nói.