Thành hoàng làng đã rõ

Điều tra thực tế của Lao Động & Đời sống cho thấy, làng Yên Nam bao đời nay chỉ có một cái nghè gọi là “nghè Yên Nam”. Trong nghè, vị thần thành hoàng được tôn thờ xưa nay là Đông Hải đại vương Nguyễn Phục - một vị đốc lương quan thời vua Lê Thánh Tông.

Ngoài Đông Hải đại vương, trong nghè còn thờ Đông Giang đại vương - một vị thần sông địa phương. Nghè được nhân dân xây dựng từ xa xưa, khoảng 300 năm trước. Tuy nhiên, qua thời gian, chiến tranh và nhận thức sai lầm của lịch sử mà đã trở thành phế tích. Năm 1995, dân làng đóng góp xây dựng lại. Từ đó, ngoài việc thờ phụng 2 vị thánh bảo hộ dân làng trên, trong nghè còn được phối thờ các vị thủy tổ các dòng họ ở làng, đứng đầu là thủy tổ họ Viên Đình, tiếp đến là thủy tổ họ Lê rồi đến họ Trần, họ Phạm…

Những họ nào đã đến đây sống được 5 đời đều được đưa vị thủy tổ vào nghè thờ bên cạnh 2 vị phúc thần. Hàng năm, làng mở lễ hội vào 15 tháng 2 âm lịch. Con dân trong làng không kể họ nào cùng đoàn kết một lòng thành tâm sửa soạn lễ vật dâng cúng thần hoàng và các vị tiên tổ.

Đảo lộn thánh thần vì “nhà khoa học đoán mò”

Đầu năm 1998, chuyên viên của Sở VHTT (nay là Sở VHTTDL Thanh Hóa) là ông Nguyễn Đăng Ngân đã về địa phương nghiên cứu lập hồ sơ lý lịch di tích. Về lai lịch vị thần được thờ, vị chuyên viên này lại “lấy râu ông nọ cắm cằm bà kia” khi cho rằng vị chủ thần nghè Yên Nam là Hoàng giáp Lê Nhân Tế - một nhân vật lịch sử thời Vua Lê Hiến Tông (1497-1505), còn Đông Hải đại vương được phối thờ.

Vậy là, Đông Hải đại vương đang là vị thần thành hoàng làng, vị chủ thần của nghè đã bị chuyên viên khoa học… giáng xuống hàng thứ hai. Vị chuyên viên không dựa vào bất cứ nguồn tài liệu khoa học nào mà chỉ “đoán mò lịch sử” khi cho rằng: “Rất có thể” Lê Nhân Tế đứng ra lập đền thờ Nguyễn Phục vì hai vị này làm quan cách nhau có một triều đại; rồi “hai ông này có khi đã biết đến nhau hoặc đã biết tiếng nhau nên việc Lê Nhân Tế lập đền thờ Nguyễn Phục là rất có thể xảy ra”… (dẫn hồ sơ).

Với hàng loạt ”quan điểm lịch sử đoán mò” đó, vị chuyên viên đã ấn định đây là “đền thờ Hoàng giáp Lê Nhân Tế” dù “không thấy tư liệu nào ghi một cách cụ thể về ông (Lê Nhân Tế) được thờ ở đây”. Vị chuyên viên này vẫn lập hồ sơ rồi đề nghị cấp bằng di tích lịch sử, văn hóa.

Vậy là, nghè Yên Nam đã bị vị chuyên viên này biến thành đền thờ Lê Nhân Tế (?!).

Ông Trần Văn Mừng (làng Yên Nam) nói: “Vị cán bộ sở làm khoa học đã lấy râu ông nọ cắm cằm bà kia. Hoàng giáp Lê Nhân Tế được dòng họ Lê thờ ở nhà thờ dòng họ cơ mà, sao lại bảo thờ ở nghè?”.

Trên cơ sở hồ sơ di tích do ông Ngân lập, ngày 23.3.1999, Sở VHTT Thanh Hoá ra quyết định công nhận đền thờ Hoàng giáp Lê Nhân Tế là di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh. Ngay sau khi được công nhận, nhân dân đã rất bất bình, vì nghè của họ tên là nghè Yên Nam chứ không phải đền Lê Nhân Tế và từ chối số tiền 82 triệu đồng tu bổ. Họ cần kinh phí, nhưng cần hơn sự minh bạch.

Ngay sau đó, Sở VHTTDL kết luận, ông Nguyễn Đăng Ngân đã nhầm khi lập hồ sơ di tích. Quyết định công nhận di tích đền thờ Lê Nhân Tế (thực chất là nghè Yên Nam) cũng phải thu hồi do… cấp nhầm.

Sửa cái sai này bằng một cái sai khác

Để sửa sai, ngoài việc thu hồi bằng công nhận di tích, Sở VHTTDL giao Ban Quản lý di tích và danh thắng (BQLDT&DT) cử bà Trịnh Thị Hường - chuyên viên ban - xuống nghiên cứu lại. Hồ sơ do bà Hường lập lại chỉ ghi trong nghè thờ các vị: Đông Hải đại vương Nguyễn Phục, thủy tổ họ Viên và thủy tổ họ Lê.

Không hiểu dựa vào căn cứ khoa học nào mà TS.Phạm Văn Tuấn - Trưởng ban QLDT&DT Thanh Hóa và các cán bộ cùng đi lại kí xác nhận cụ Viên Đình Chất là thành hoàng làng. Như vậy, một lần nữa, vị thần thành hoàng thực sự - ngài Đông Hải đại vương Nguyễn Phục - lại bị… mất chức.

Với dân số chiếm quá nửa làng, cán bộ thôn đến xã chiếm hơn 80% là người dòng họ Viên Đình, mọi việc tế tự ở nghè làng giờ chỉ do con cháu họ Viên Đình làm. Bức xúc, mâu thuẫn trong làng càng tăng cao.

Mọi việc tưởng đã rõ khi Sở VHTTDL Thanh Hoá đã có kết luận, từ trước đến năm 2004 tại thôn 8 (Yên Nam), không có đền thờ Hoàng giáp Lê Nhân Tế. Di tích đền thờ Lê Nhân Tế hiện nay được dòng họ Lê mới xây dựng năm 2004 trên đất vườn nhà ông Lê Văn Tằn, hậu duệ Lê Nhân Tế. Sở này khẳng định, việc công nhận xếp hạng di tích đền Hoàng giáp Lê Nhân Tế hiện nay chưa đảm bảo và đề nghị Chủ tịch UBND tỉnh thu hồi, hủy bỏ quyết định xếp hạng di tích đền thờ Hoàng giáp Lê Nhân Tế.

Vậy nhưng đến nay, bằng công nhận di tích đền thờ Lê Nhân Tế do dòng họ mới lập tại đất vườn nhà ông Lê Văn Tằn vẫn chưa được thu hồi.

Vậy là, từ một việc rất đơn giản, “các nhà khoa học đoán mò” của Thanh Hoá đã làm phức tạp sự việc và gây bức xúc trong nhân dân, làm rạn nứt sự cố kết cộng đồng. Nghè đáng được công nhận di tích thì bị lập nhầm hồ sơ, đền thờ mới lập không đủ tiêu chuẩn lại được... công nhận.