Sẽ giảm tỉ lệ 70 - 80% trốn bản quyền

Trước khi nghị định sửa đổi ra đời, dự thảo của nó đã được gửi lấy ý kiến của các cơ quan chức năng, đơn vị, tổ chức, cá nhân có liên quan... Bên cạnh những quy định về hoạt động biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang, thi người đẹp và người mẫu, một nội dung được những người làm công tác bản quyền tác giả quan tâm là những điều khoản siết chặt việc lưu hành, kinh doanh bản ghi âm, ghi hình ca - múa - nhạc - sân khấu.

Giám đốc Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam - nhạc sĩ Phó Đức Phương - chia sẻ: “Mặc dù những thay đổi bổ sung còn chưa mạnh mẽ so với sức ỳ của thực tiễn, nhưng sẽ khiến cho việc thực thi pháp luật được chặt chẽ hơn, và nhờ đó công việc bảo vệ quyền tác giả âm nhạc của trung tâm do tôi phụ trách sẽ suôn sẻ hơn”.

Nhạc sĩ Phó Đức Phương cho biết, như những gì thống kê được, hằng năm có khoảng 70 - 80% các chương trình biểu diễn âm nhạc… trây ỳ, trốn tránh nghĩa vụ quyền tác giả âm nhạc. Nguyên nhân một phần do ý thức pháp luật của người sử dụng còn hạn chế, phần khác do các diễn giải, hướng dẫn thi hành pháp luật trong một số văn bản còn có hạn chế, chưa sát với quy định của luật pháp cũng như trong thực tế.

Nghị định 79/2012/NĐ-CP có 5 chương và 31 điều, ban hành ngày 5.10.2012, có hiệu lực từ 1.1.2013. Nhiều chuyên gia về sở hữu trí tuệ - quyền tác giả cho rằng nghị định này đã bỏ sót một số điều đã được pháp luật về quyền tác giả quy định. Nay, nghị định sửa đổi đã phần nào sửa được sự thiếu hụt đó. Với Quyền tác giả âm nhạc, ở Điều 9 “Thẩm quyền và thủ tục cấp, thu hồi Giấy phép biểu diễn, tổ chức biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang” và Điều 24 “Thẩm quyền và thủ tục cấp, thu hồi Giấy phép phê duyệt nội dung bản ghi âm, ghi hình ca múa nhạc, sân khấu” trong phần thủ tục trước đây không quy định trong hồ sơ đề nghị cấp giấy phép phải có 1 văn bản cam kết thực thi đầy đủ các quy định của pháp luật về quyền tác giả hoặc bản sao hợp đồng hoặc văn bản thỏa thuận với tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả.

Với kẽ hở của Nghị định 79/2012/ NĐ-CP trước đây, bên cạnh các đơn vị, cá nhân nghiêm túc thực thi luật pháp về quyền tác giả, cũng có không ít đơn vị, cá nhân đã lợi dụng cơ hội để lẩn tránh việc thi hành nghĩa vụ bản quyền. Khi đã được các cơ quan công quyền cấp giấy phép, họ nghiễm nhiên coi như đã được phép. Sau khi sử dụng các tác phẩm để kinh doanh, tổ chức chương trình xong, họ lẩn tránh trách nhiệm. Các tác giả, chủ sở hữu tác phẩm không thể đi tìm, có người ngại không muốn đi tìm và có người lại cho rằng lỗi thuộc về Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam.

Điều đó khiến cho nhạc sĩ Phó Đức Phương phải chịu áp lực, và vài năm gần đây, người ta thường thấy ông nhăn nhó, cứ gặp tri âm, tri kỷ là than thở: “Luật pháp Việt Nam về quyền tác giả thì khá đầy đủ, và ngày càng tương đồng với quốc tế. Nhưng khi triển khai thực tế thì càng xuống dưới càng… loãng ra”. Ông nói nhiều khi ông ứa nước mắt vì khó nhọc, không thể tay đâu cho xuể, cứ nghe các tác giả ca thán là ông lại đau lòng.

Ca sĩ phải có trách nhiệm trước nhất

Các nhạc sĩ Trương Ngọc Ninh, Đoàn Bổng, Doãn Nho… khi nghe nhạc sĩ Phó Đức Phương vui mừng thông tin rằng Nghị định sửa đổi vừa ra đời, sắp có hiệu lực, cũng chia vui rằng: Dù mấy điều sửa đổi đó câu chữ vẫn còn có chỗ chưa kín kẽ hoàn toàn, người cố tình vẫn có thể dựa vào đó để lách, nhưng cũng là một dấu hiệu đáng mừng, sáng sủa hơn. Bao nhiêu lâu mong chờ bấy nhiêu chữ ấy thôi đấy.

Nhiều nhạc sĩ thường “ghen tỵ” với bên xuất bản (sách) từ bao lâu nay rất nghiêm túc, thủ tục trình văn bản được tác giả xác nhận cho phép sử dụng tác phẩm thì mới được cấp giấy phép. Nhưng quãng 10 năm trở lại đây, hình như bị ảnh hưởng từ bên âm nhạc, việc in sách cũng trở nên bất nghiêm…

Có nhạc sĩ than thở rằng, trong luật đã ghi rõ: Các tổ chức, cá nhân khi sử dụng tác phẩm phải xin phép tác giả/ chủ sở hữu tác phẩm; các tác giả/chủ sở hữu tác phẩm có quyền cho phép hoặc không cho phép người khác sử dụng tác phẩm của mình, hay nói cách khác tác phẩm là tài sản của tác giả/chủ sở hữu, nhưng tài sản của họ cứ bị người khác sử dụng (biểu diễn hay làm băng đĩa) mà họ không thể làm gì được…

Nhạc sĩ Trương Ngọc Ninh còn chia sẻ thêm, ngày ông còn làm quản lý - Phó Giám đốc Sở VHTT (nay là Sở VHTTDL) Hà Nội, khi cấp giấy phép bao giờ ông cũng buộc phải trình ra văn bản đã thỏa thuận được với các tác giả để sử dụng tác phẩm, nếu không ông không cấp… Theo ông, các ca sĩ - người sử dụng tác phẩm - lẽ ra phải có trách nhiệm trước nhất về vấn đề này.