Không bi quan với văn hoá đọc

Đi chợ sách rẻ, để thấy cách ứng xử với sách, chữ nghĩa của người đọc, để thấy rằng, không cần quá bi quan với nỗi lo ngại tình hình văn hóa đọc đi xuống, để thấy không cần phải mặc cảm gì về cái “tâm lý” chỉ muốn xài hàng (sách) rẻ, hạ giá. Niềm háo hức, nỗi vui mừng lớn nhất của việc săn sách rẻ là gặp được cuốn sách mình muốn đọc, thích đọc, hay thậm chí “nghe nói là sách này hay, tuy chưa thật cần thiết, nhưng cứ mua cái đã”, được bán với giá rẻ chỉ bằng phân nửa, thậm chí một phần ba giá bìa.

Như tập vựng ảnh “Nhà thờ công giáo ở Việt Nam - kiến trúc, lịch sử”, giá gốc 340.000 đồng, giá hạ chỉ còn 170.000 đồng, cuốn “Bằng sức mạnh tư duy” của nhà nghiên cứu người Hung Kornai Janos (bản dịch của Nguyễn Quang A) chỉ 60.000 đồng, “Từ điển Khazar” (bản dịch của Trần Tiễn Cao Đăng) chỉ hơn 30.000 đồng... Phải thấy rằng, hoàn toàn bình đẳng và đáng được trân trọng như nhau giữa niềm vui sướng của một chị trung niên tìm thấy một cuốn tiểu thuyết Quỳnh Dao, một cuốn dạy nấu ăn ngon với niềm vui sướng của một bác già tìm thấy bộ “Kim Bình Mai” hạ giá bởi sách long bìa, với niềm vui của một sinh viên có cơ hội sở hữu cuốn “Nguồn cội” của nhà thiên văn Trịnh Xuân Thuận với giá chỉ bằng một phần ba giá bìa, chỉ bởi sách bị long gáy. “Một chút hồ phết vào gáy sách, là sách lại... ngon” - cậu sinh viên phấn chấn.

Nhìn, tìm, lựa sách mà vẫn có thể lắng nghe hay góp lời với người đồng sở thích mua sách rẻ với mình, là “cuốn này hay, tôi đọc rồi, anh/chị nên mua đi”, hay nhường nhau một cuốn sách, hay bất chợt cùng chung một bình phẩm “cuốn này là sách dịch à? Giờ mua sách dịch phải cẩn thận xem ai dịch hãy mua, dù là hạ giá”...

Trong các tựa sách bán hạ giá, rẻ nhất, có lẽ là các tuyển tập thơ. Nhiều cuốn to dày mà chỉ hơn 10.000 đồng, thậm chí vài ngàn đồng. Việc sách thơ bị bán hạ giá quá rẻ, từ hội chợ sách tháng 3 vừa qua đã khiến nhà thơ Phạm Ngọc Thường Đoan đã phải thảng thốt hốt hoảng “sao lại rẻ rúng thế?”... Qua “cơn” đau đớn vì sách thơ bị hạ giá quá thấp, Phạm Ngọc Thường Đoan đưa ra gợi ý: Trước khi mang bán hạ giá, các nhà sách nên lịch sự hỏi các nhà thơ, biết đâu, với cái giá hạ quá như vậy, tác giả muốn mua lại hết, để tặng lại cho bạn bè. Chứ sách thơ bị bán hạ giá, bị bán rẻ rúng quá, người đọc nhìn thấy, đâm coi thường thơ ca và cả chính nhà thơ...

Nhưng cũng có những cuốn bị hạ giá bởi sách bị làm ẩu trong cách trình bày. Ví như, một tiểu thuyết của nhà văn Nga là Alexei Tolstoy thì ảnh bìa đăng là nhà văn Lev Tolstoy. Hay trong kỹ thuật đóng sách: Lộn xộn các chương... Nhân đây, thiết nghĩ, những đơn vị thời gian gần đây ấn hành những cuốn sách bị dịch ẩu, dịch sai, ngoài chuyện cầu thị chữa lỗi sai, in sách mới đã chỉnh sửa, cũng nên nhân các hội sách hạ giá, ra thông báo, thu mua hết lại từ bạn đọc những cuốn sách bị lỗi, có thể chỉ bằng nửa hay một phần ba giá bìa hoặc thu sách và đổi ngang những cuốn sách không bị lỗi, hay với sách đã chỉnh sửa, cũng do đơn vị đó ấn hành... Bạn đọc đỡ bị thiệt hại.
Ao ước sách hay, mà rẻ

Đi tìm mua sách hạ giá, để thấy rõ nhu cầu được mua sách rẻ của người đọc trong hoàn cảnh hiện nay. Tuy nhiên, sách phải rẻ một cách có lý, chứ không phải là sách rẻ mạt vì đã được xén bớt đi ở các khâu trình bày, chất lượng giấy, hay thậm chí bởi nội dung tầm tầm... Vài nhà xuất bản, công ty tham gia, liên kết ấn hành sách, thời gian qua đã thực hiện “chính sách” một cuốn sách phát hành song song hai hình thức - sách bìa cứng giá cao và sách bìa mềm giá thấp hơn một chút.

Tuy nhiên, cách làm này mới chỉ áp dụng với vài cuốn sách của một số tác giả. Người ta mua sách là để đọc, nhưng người ta khi mua sách cũng chú ý lựa cuốn sách thuận tiện cho việc đọc. Việc phân khúc thị trường sách cũng có thể nhìn dưới góc độ này. Lấy một ví dụ, cuốn “Đường sống” của nhà văn Nga Lev Tolstoy thuộc tủ sách “Tinh hoa” của NXB Tri Thức, rất quý về mặt tri thức, rất đẹp ở hình thức, nhưng với một số bạn đọc, sách ít thuận tiện cho việc đọc, bởi lý do... quá dày. Giả sử, cũng là “Đường sống”, nhà xuất bản, ngoài việc ấn hành một lượng sách thật trang trọng, đẹp đẽ còn lại một lượng sách, có thể chia thành vào các tập mỏng hơn, chất lượng giấy có thể thấp hơn một chút, giá rẻ hơn một chút, thì hẳn nhiên, những tư tưởng vĩ đại của Lev Tolstoy có thể sẽ đến với bạn đọc nhanh hơn...

Làm sách giá rẻ để sau một thời gian... đỡ phải bán hạ giá, cũng nên chú ý mảng sách phổ biến kiến (tri) thức khoa học phổ thông, nhất là những cuốn về kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, vệ sinh cộng đồng... Trong nhiều đợt hạ giá sách, loại sách này cũng còn tồn một lượng kha khá. Quan trọng là những kiến thức trong dạng sách này phải được thẩm định kỹ càng.

Sách tốt, sách hay, sách chuyên môn cập nhật thông tin mới nhất, sách được trình bày đẹp bán giá cao... vẫn có người mua, có độc giả nhất định. Nhưng trong thú vui đọc sách và sự cần thiết đọc sách để có tri thức, thì người đọc Việt vẫn có quyền “ao ước” là sách hay, mà lại rẻ...