Trung tâm bảo vệ quyền tác giả văn học Việt Nam được thành lập đã 10 năm nay, vì sao bây giờ mới đặt ra vấn đề này, thưa ông?

- Theo như tôi được biết thì vấn đề này cũng đã được trung tâm đề cập đến từ đời giám đốc cũ là nhà thơ Đoàn Thị Lam Luyến nhưng gặp phải quá nhiều vướng mắc. Đến đầu năm 2013, mọi việc mới được chính thức khởi động lại, bắt đầu bằng việc rà soát lại danh sách các tác giả có tác phẩm được in trong SGK mà có hợp đồng ủy thác với bên trung tâm. Rà soát cho thấy: Hiện có hơn 500 tác giả có tác phẩm được in trong SGK nhưng không phải ai cũng có hợp đồng ủy thác với bên trung tâm.

Những bất cập nào là đáng kể, trong quá trình trao đổi? Và hiện câu chuyện đã xúc tiến được đến đâu?

- Sau 4 tháng rà soát, bắt đầu từ tháng 2.2013, rồi thực hiện nhiều cuộc trao đổi qua lại kéo dài nhiều tháng với bên đối tác (NXB Giáo dục), cuối cùng mới đây, chúng tôi cũng đạt được một bản ghi nhớ. Trong đó, bên đối tác đã đồng ý thực thi quyền tác giả văn học có tác phẩm được in trong SGK được xuất bản/tái bản trong niên học này. Còn từ năm 2013 trở về 2006 (là năm mà các tác giả chính thức ký hợp đồng ủy quyền với bên trung tâm sau 2 năm trung tâm được thành lập) thì tạm gác lại vì gặp phải khá nhiều vướng mắc. Quá nhiều văn bản luật được ban hành ở nhiều thời điểm khác nhau ít nhiều gây lúng túng cho cách tính. Quan điểm của chúng tôi là: Ít cũng phải đòi, phải trả, chứ không thể ít thì bỏ qua; chính sách trợ giá cho SGK thì cũng phải bao hàm cả phần nhuận bút cần chi trả cho các tác giả.

Thưa ông, từ năm 2006 - 2013, con số ấy nếu truy thu một thể, liệu có quá nặng để chi trả không?

- Một con số khổng lồ, có thể nói như vậy, nếu tính theo số bản in được ghi trên bìa và cộng dồn trong bằng ấy năm. Con số tạm tính là 12 tỉ đồng cho tất cả các tác giả có tác phẩm in trong SGK từ lớp 1 đến lớp 12 mà có hợp đồng ủy thác với bên trung tâm…Còn tính cả những tác giả không ủy thác với trung tâm thì con số còn lớn hơn nhiều.

Nhiều tác giả lại cho rằng, việc tác phẩm của mình được chọn đưa vào SGK, lưu giữ trong ký ức của các thế hệ học sinh - hơn tất cả - là một vinh dự. Ông có nghĩ, ít nhiều vì vậy mà “cuộc chiến bản quyền” của các ông cũng có thể… nhẹ tay hơn?

- Vinh dự, thì đúng là vinh dự; tự hào, cũng quả là tự hào. Rất cảm ơn, nhưng còn tiền bản quyền thì sao? Hai chuyện đó là hoàn toàn khác nhau. Không thể chập làm một theo kiểu xuê xoa, được chăng hay chớ thế được, một khi luật đã quy định rõ ràng. Đấy là chưa kể, quyền tác giả văn học ở đây có lúc còn bị vi phạm ở những dạng khác, chẳng hạn như: Tác giả không được xin phép trước khi tác phẩm được đưa vào sách, hoặc bản được chọn in không phải là bản chuẩn xác theo sự xác nhận của tác giả… Cũng chính bởi sự công bằng mà ngoài SGK, hiện chúng tôi cũng đã xúc tiến việc đòi bản quyền bên các phương tiện truyền thông khác như VOV (đơn cử như các chương trình Tiếng thơ, Đọc truyện đêm khuya…) và VTV…