Trồng sắn ở... đô thị loại I

Tọa lạc bên quốc lộ 14, ngay cửa ngõ phía bắc TP.Buôn Ma Thuột - đô thị loại I, trung tâm vùng Tây Nguyên - là khu đất bằng phẳng rộng hàng chục hécta. Bên trong có hàng chục con đường nhựa lớn nhỏ, cây xanh thẳng tắp hai bên đường đã tỏa bóng mát rượi, khoe hoa rực rỡ. Những hàng cột điện cao chót vót, mạnh mẽ căng dây qua khu đất... Thoạt nhìn, ai cũng nghĩ đây là một khu đô thị hiện đại với hạ tầng đầy đủ, chỉ việc xây nhà ở. Chính giữa khu đất là một khoảng sân hình tròn, rộng hàng chục nghìn mét vuông đã được lát gạch. Nếu nó không phải hình tròn, ai cũng phải nghĩ đây là công viên của khu đô thị mới. 

Đây là Dự án Buôn văn hoá dân tộc Tây Nguyên (Buôn VHDTTN) do UBND TP.Buôn Ma Thuột làm chủ đầu tư. Mục tiêu dự án là xây dựng một buôn dân tộc Ê Đê kiểu mẫu với 230 hộ, 1.150 nhân khẩu, có chức năng bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, kết hợp du lịch sinh thái - văn hóa, làng nghề v.v... Dự án có diện tích 33ha tại phường Tân An, tổng vốn đầu tư 76 tỉ đồng - giá phê duyệt năm 2003. 

Nhưng sau khi hoàn thiện hạ tầng với số vốn hàng chục tỉ đồng, dự án dừng lại không tuyên bố. Từ nhiều năm nay, người dân chia nhau “đất vàng” để trồng sắn, bắp; còn khoảng sân rộng như quảng trường làm sân phơi càphê; riêng những con đường đẹp thuộc về các trường dạy lái xe ôtô... Phía quốc lộ 14, các hộ kinh doanh làm nơi bán vật liệu xây dựng, mở quán nhậu đặc sản dê... nhộn nhịp chẳng khác phố khu thương mại. Ông Nguyễn Văn Vinh - một cán bộ về hưu đi thả diều - lắc đầu nhận xét: “Đầu tư hàng chục tỉ đồng làm hạ tầng, chưa kể giá trị khu đất vàng đã đền bù, lãng phí như thế này là hiếm có. May bà con nông dân, tiểu thương, trường lái còn được nhờ chút đỉnh...”.

Tại nhiều kỳ họp HĐND tỉnh Đắc Lắc, dự án “khó coi” này đã được đưa lên bàn nghị sự. UBND TP.Buôn Ma Thuột giải trình: “Vị trí được chọn không có cây cổ thụ, suối nước, bến nước... phù hợp tập quán sản xuất, văn hóa tín ngưỡng của người Ê Đê. Theo thoả thuận ban đầu, các hộ Ê Đê vào ở phải đóng góp 30% số tiền làm nhà, tương đương 100 triệu đồng, nên các hộ không có khả năng...”. Cũng theo UBND TP, đây là buôn xây dựng mới, toàn dân góp nên không có già làng, chủ bến nước, vì thế rất khó khôi phục các lễ hội như cúng bến nước, mừng lúa mới, đánh cồng chiêng... Đặc biệt, làm hàng trăm căn nhà dài dân tộc Ê Đê cần một khối lượng rất lớn các loại gỗ to, gỗ tốt mà chỉ tiêu khai thác gỗ không được nhiều...

Để tiếp tục thực hiện dự án, TP.Buôn Ma Thuột có tờ trình đề nghị giảm quy mô từ 600m2/hộ xuống 300m2/hộ, các hộ được cấp đất tự xây nhà theo thiết kế chung hoặc chuyển dự án thành khu đô thị mới. Tuy nhiên, theo Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND tỉnh, đề xuất này không đảm bảo đạt mục tiêu của dự án, việc chuyển thành khu đô thị mới cũng không được vì hạ tầng buôn văn hóa đã làm không phù hợp với khu đô thị. Sau nhiều lần mổ xẻ, đến nay đã 3 đời chủ tịch tỉnh, hàng chục tỉ đồng cùng khu đất vàng của dự án vẫn bỏ hoang vì không thể cải tạo, chuyển đổi.

Bỏ hoang làng nghề

Năm 2008, UBND TX.Gia Nghĩa (Đắc Nông) đầu tư 6 tỉ đồng xây dựng làng nghề dệt thổ cẩm tại xã Đắc Nia, đón đầu tổ hợp dự án khu du lịch sinh thái, văn hóa thác Liêng Nung và công trình thủy điện Đắc Nia. Làng nghề được xây dựng trên khu đất rộng 5.000m2 có tường rào kiên cố, gồm 2 dãy nhà sản xuất và trưng bày sản phẩm dệt thổ cẩm, diện tích mỗi dãy 1.000m2. Bên ngoài có nơi nghỉ ngơi dành cho du khách, nhà mái che bát giác, có sân khấu biểu diễn nghệ thuật... Con đường từ quốc lộ 28 (Đắc Nông - Lâm Đồng) vào làng nghề cũng được đầu tư nhựa hóa.

Nhưng từ khi hoàn thành đến nay, làng nghề này cũng không tổ chức được hoạt động sản xuất nào, do vậy không có du khách tham quan và mua sản phẩm. Ông Nguyễn Thái Ban - Phó Chủ tịch UBND xã Đắc Nia - cho biết: “Thị xã giao làng nghề cho xã, nhưng xã không đảm bảo được đầu ra nên lao động dệt chưa vào làng sản xuất. Mặt khác, đây là dự án đón đầu khu du lịch sinh thái, văn hóa thác Liêng Nung và thủy điện Đắc Nia, mà các dự án này không triển khai được nên UBND tỉnh đã thu hồi chủ trương”. Do lâu ngày không sử dụng, làng nghề này cũng xuống cấp nghiêm trọng, UBND TX phải chi 300 triệu đồng sửa chữa. Mặc dù vậy, hiện tường và móng nhà sau đã nứt toác, các thiết bị điện bị trộm, toàn bộ cửa kính dãy nhà trước bị đập vỡ, ngoài sân cỏ dại mọc um tùm...

Bà Đặng Thị Hồng Liên - Trưởng phòng VHTT TX - cho biết: “Để đưa làng nghề vào hoạt động, chúng tôi đang kiến nghị tỉnh đầu tư thêm kinh phí hoàn thiện hạ tầng, tổ chức các hoạt động du lịch, ưu tiên đưa các lễ hội cấp tỉnh về đây nhằm thu hút du khách và nhà đầu tư”.