Tưởng lơ mơ, mà chuyện gì cũng biết

Thi thoảng tôi hầu rượu hoạ sĩ Đan cùng với nhà văn Vĩnh Quyền. Và đó luôn là những cuộc hầu rất thú vị, trước hết từ sự đối lập, tương phản của hai người. Trong khi Vĩnh Quyền phương phi, luôn ý thức về hình thức thì Đan lại mảnh dẻ, nhàu nhĩ. Vĩnh Quyền nói nhiều, nói hết chuyện của người khác thì Đan luôn lặng lẽ, chỉ ậm ừ lơ ngơ như người cõi trên, thi thoảng lên tiếng lại gần như lạc lõng, chẳng ăn nhập gì với “thời sự chủ lưu”. Ấy vậy mà bữa rượu vắng Đan, tôi lại thấy thiếu thiếu một điều gì đó không cắt nghĩa được.

Hôm nọ thắc mắc về chuyện “người cõi trên”, Đan cười một lúc rồi kể một chuyện đã thành giai thoại: Một lần, Đan ăn sáng với món xôi gà ở một quán quen tại Đà Nẵng. Đang ăn thì thấy ai đó dùng đũa bỏ vào đĩa xôi của mình mấy miếng thịt. Có chút ngạc nhiên nhưng Đan không thèm ngước nhìn là ai bỏ thịt cho mình và cứ thế ăn, xong như mọi khi, Đan đứng dậy tính tiền rồi đi thẳng một mạch không ngó nghiêng. Mấy hôm sau trong một quán cà phê, Đan tình cờ gặp chị Bích Hường - cán bộ công an thành phố Đà Nẵng, vốn là người quen lâu năm. Chị Hường thắc mắc: “Hôm bữa ngồi ăn sáng trước mặt anh, em bỏ thêm cho anh mấy miếng thịt vào đĩa xôi, nhưng anh cứ đương nhiên ăn và không thèm nhìn xem ai bỏ thịt cho mình là răng?”. Đan lúc đó mới gãi gãi đầu cười: “Anh tưởng là chủ quán bỏ!”.

“Nhưng chuyện ni mới vui” - Đan kể tiếp. Khoảng những năm 80 của thế kỷ trước, lúc đó Đan thất nghiệp và nhà văn Vĩnh Quyền dẫn ông đến gặp Chủ tịch Hội Văn nghệ Quảng Nam - Đà Nẵng (cũ) để xin việc. Trong lúc nhà văn Vĩnh Quyền đang say sưa “thuyết minh” về sở trường, năng lực làm việc… của Đan với ông chủ tịch hội thì Đan ngồi… ngủ! Nhà văn Vĩnh Quyền phải đạp đạp mấy cái vào chân, Đan mới giật mình mở mắt. Không hiểu nổi “sao ông lại có thể ngồi ngủ trong giờ phút trọng đại như vậy?” thì Đan cười: “Thấy hai ông nhà văn nói qua nói lại nghe mệt quá nên tui buồn ngủ và ngủ lúc mô không biết!”.

Thấy Đan luôn trong trạng thái lơ mơ, ngái ngủ, cứ tưởng ông chẳng biết gì về đời sống xung quanh, nhưng ngạc nhiên là chuyện gì trên đời Đan cũng biết. Đan không những quan tâm mà còn rất am tường thời sự đất nước và thế giới. Suốt hơn 10 năm liền kể từ năm 1998, ngày nào trên báo Lao Động, hoạ sĩ Đan cũng “làm 2 nhát” gồm một bức tranh liên hoàn (4 tấm) ở chân trang 1 và một biếm hoạ ở góc trang 7. Đó là chưa nói đến việc thường xuyên phải “cấp cứu” một bức hí hoạ cho bài cover trang 1 khi ảnh “bất lực”. Ngay cả những lúc Đan ở nước ngoài (đi vẽ gần 3 tháng ở Ireland năm 2006 và đi Mỹ triển lãm tranh hơn 1 tháng năm 2009) nhưng biếm họa của Đan vẫn xuất hiện đều đặn trên Lao Động như ông ta đang ở nhà.

Hỏi Đan làm cách nào để ngày nào cũng có chất liệu để sản xuất đến 2 - 3 biếm, hí hoạ thời sự không lặp lại như vậy? Ông bảo “tui đến với biếm hoạ là từ gợi ý và khuyến khích của Choé (hoạ sĩ Choé - một cây biếm hoạ nổi tiếng của Việt Nam xuất hiện trên Lao Động trước Đan) và chính Choé cũng là thầy của tui về cách nuôi dưỡng và phát hiện đề tài thời sự hàng ngày”. Tuy nhiên, hỏi tiếp ông đã học Choé như thế nào thì Đan lại trả lời kiểu… ngơ ngác...