Ngày 20.5.2014, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định 1079 quy định chi tiết việc áp dụng biện pháp bình ổn giá đối với sản phẩm sữa dành cho trẻ em dưới 6 tuổi. Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng cho biết, bộ quản lý giá sữa theo cơ chế thị trường, nhưng phải đảm bảo có sự quản lý của Nhà nước theo chủ trương chung. Trong vấn đề này phải đảm bảo hài hòa lợi ích giữa người sản xuất, Nhà nước và người tiêu dùng.

Thế nhưng, thực tế, sau khi áp trần giá sữa, lượng sữa tiêu thụ trên thị trường đã không tăng như kỳ vọng. Sau Quyết định 1079, thị trường sữa công thức cho trẻ em dưới 6 tuổi đã sụt giảm 11% về sản lượng tiêu thụ so với năm 2014. Sách Trắng 2016 chỉ ra rằng 60% số người dân cho rằng họ không hưởng lợi hoặc hưởng lợi rất ít từ các biện pháp can thiệp vào giá sữa của Nhà nước. Chiến lược Dinh dưỡng quốc gia thừa nhận tầm quan trọng của các sản phẩm sữa và khuyến khích việc sử dụng các sản phẩm này để cải thiện tình trạng dinh dưỡng của trẻ em Việt Nam. Việc số lượng sữa bột bán ra bị sụt giảm tới 11% có thể là dấu hiệu cho thấy trẻ em Việt Nam đã tiêu thụ ít sữa và bổ sung được ít dưỡng chất hơn. Điều này sẽ tác động tiêu cực và trực tiếp tới việc hoàn thành các mục tiêu về cải thiện thể trạng của trẻ em Việt Nam.

Các chuyên gia từ Tiểu ban Thực phẩm dinh dưỡng thuộc EuroCham cho rằng, việc Bộ Tài chính can thiệp vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thông qua các biện pháp hành chính như áp đặt giá bán tối đa không chỉ tác động tới kết quả hoạt động ngắn và trung hạn của doanh nghiệp, mà còn ảnh hưởng đến thương mại và triển vọng đầu tư trong dài hạn. Đại sứ Bruno Angelet - Trưởng phái đoàn Liên minh Châu Âu (EU) tại Việt Nam - nhận định Việt Nam vẫn chưa được EU công nhận là nền kinh tế thị trường, bởi vẫn còn có sự can thiệp của Nhà nước làm biến dạng hoạt động hằng ngày của doanh nghiệp.

“Việc Chính phủ đưa ra các quy định can thiệp vào quyền tự chủ kinh doanh của doanh nghiệp sẽ là một lời cảnh báo đáng lo ngại về một môi trường đầu tư chưa thực sự ổn định, thân thiện và hội nhập của Việt Nam, đồng thời đi ngược lại với chủ trương hoàn thiện nền kinh tế thị trường của Chính phủ” - một chuyên gia của EuroCham cho biết.

Tăng cường quản lý chứ không chỉ mệnh lệnh hành chính

Đồng ý rằng mục đích của Quyết định 1079 là giúp bình ổn giá sữa trên thị trường. Tuy nhiên, thực tế, sau khi Bộ Tài chính áp trần giá sữa, trên thị trường sữa cho trẻ em đã xuất hiện hàng chục sản phẩm sữa được nhà sản xuất đổi tên thành thực phẩm dinh dưỡng, sản phẩm dinh dưỡng công thức, sản phẩm bổ sung vi chất… để tránh bị áp giá trần. Thay vì sử dụng “bàn tay thép” để áp giá trần sữa bằng các mệnh lệnh hành chính, đã đến lúc các cơ quan chức năng ở Việt Nam nên nâng cao chất lượng quản lý, kiểm tra, kiểm soát thuế để đảm bảo hài hòa giữa lợi ích của nhà sản xuất - người tiêu dùng, tạo môi trường kinh doanh công bằng, lành mạnh theo đúng các cam kết quốc tế, đồng thời nâng cao nhận thức của người tiêu dùng.

Các doanh nghiệp Châu Âu đề xuất đối với thị trường sữa công thức, Việt Nam không nên kiểm soát giá bán của các sản phẩm ở phân khúc cao cấp và trung bình, mà chỉ nên áp dụng biện pháp bình ổn giá lên phân khúc thị trường bình dân để đảm bảo khả năng tiếp cận sản phẩm của người tiêu dùng có thu nhập thấp. Ngoài ra, nên xem xét việc giảm giá các yếu tố cấu thành giá như thuế nhập khẩu và thuế GTGT như là một phương thức hỗ trợ giảm giá sản phẩm sữa công thức cho trẻ dưới 6 tuổi và đảm bảo các cơ quan nhà nước thực hiện chính xác và nhất quán Luật Giá và các văn bản hướng dẫn luật.