Vì sao ngay cáo trạng cũng thể hiện việc ông Đảo không thừa nhận mình phạm tội như quy buộc của cơ quan tố tụng? Xung quanh các tình tiết thế nào mà vị giám đốc này đến nay vẫn… kêu oan và cho rằng mình không phạm tội như quy buộc của các cơ quan tố tụng? Dưới đây là phân tích của tiến sĩ luật - luật sư Đinh Văn Quế - nguyên Chánh tòa hình sự TAND Tối cao - về vụ án này.

Lúng túng… không nhất quán!

Báo Lao Động và Đời sống số 4/2015 ra ngày 22.1.2015 có đăng bài phản ánh về vụ án chìm tàu ở biển Cần Giờ, TPHCM làm 9 người chết, vụ án sắp được TAND TPHCM đưa ra xét xử sơ thẩm (dự kiến trong tháng 2.2015). Theo VKSND TPHCM, cơ quan này đã hoàn tất cáo trạng và chuyển hồ sơ sang TAND TPHCM đề nghị đưa ra xét xử 2 bị can Vũ Văn Đảo (SN 1968, quê TP.Hải Phòng, ngụ TP.Vũng Tàu, nguyên Giám đốc Cty cổ phần công nghệ Việt Séc) và Đinh Văn Quyết (SN 1980, quê TP.Nam Định, ngụ TP.Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai, nguyên Giám đốc Cty cổ phần Vũng Tàu Marina) cùng về tội “Đưa vào sử dụng các phương tiện giao thông đường thủy không đảm bảo an toàn”, theo Điều 214 Bộ luật Hình sự.

Theo cáo trạng, Đinh Văn Quyết đã thừa nhận hành vi sai phạm, nhưng Vũ Văn Đảo không thừa nhận hành vi phạm tội của mình. Tuy nhiên, căn cứ hồ sơ và lời khai của Quyết cũng như các nạn nhân, nhân chứng khác đã đủ chứng cứ chứng minh hành vi phạm tội của Vũ Văn Đảo.

Vì sao ông Đảo đến nay vẫn kêu oan, cho rằng mình không phạm tội như cáo trạng quy buộc? Luật sư Đinh Văn Quế - nguyên Chánh tòa hình sự, TAND Tối cao - đã có văn bản kiến nghị gửi đến Viện trưởng VKSND Tối cao, Chánh án TAND Tối cao, Viện trưởng VKSND TPHCM, Chánh án TAND TPHCM và thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa sơ thẩm vụ án chìm tàu làm 9 người chết tại biển Cần Giờ, TPHCM.

Luật sư Đinh Văn Quế cho rằng: “Khác với bản kết luận điều tra, cáo trạng của VKSND TPHCM xác định ông Đảo là người điều động phương tiện chứ không phải là người sản xuất phương tiện bằng công nghệ và vật liệu mới Polyoropylen Copolymer (PPC) không đảm bảo an toàn nhưng vẫn bán cho Bộ chỉ huy Bộ đội biên phòng tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu để đưa vào sử dụng nên đã gây ra tai nạn. Việc VKSND TPHCM xác định ông Đảo là người điều động chứ không phải sản xuất như kết luận của cơ quan điều tra chứng tỏ có sự lúng túng, không nhất quán trong việc xác định hành vi của ông Đảo giữa cơ quan điều tra và Viện kiểm sát. Tôi tin rằng, TAND TPHCM phải cân nhắc kỹ hơn, vì nếu kết án oan một người vô tội thì hậu quả sẽ rất nặng nề…”.

Luật sư Đinh Văn Quế cũng cho rằng: “Muốn xác định đây là vụ án đưa vào sử dụng các phương tiện giao thông đường thủy không bảo đảm an toàn, thì việc đầu tiên phải kết luận tàu BP 12-04-02 bị tai nạn làm 9 người chết là do lỗi kỹ thuật hoặc do chất lượng con tàu không đảm bảo an toàn. Đây là dấu hiệu bắt buộc theo quy định tại Điều 214 Bộ luật Hình sự”.

Được biết, đến nay, chưa có kết luận nào về nguyên nhân gây tai nạn do con tàu không đảm bảo an toàn hay do lỗi kỹ thuật.

Luật sư Đinh Văn Quế phân tích: Theo công văn số 2273/ĐKVN-TB ngày 2.10.2013 của Cục Đăng kiểm VN, Bộ Giao thông vận tải xác định việc chở quá số lượng người cho phép là một trong các nguyên nhân làm chìm tàu BP 12-04-02, ngoài ra còn các nguyên nhân khác như phương tiện hành trình ra vùng không được phép hoạt động, việc điều khiển phương tiện không phù hợp. Theo báo cáo điều tra số 3849/CHHVN-ATANHH ngày 30.10.2013 của Cục Hàng hải VN, Bộ Giao thông vận tải kết luận nguyên nhân gây ra vụ tai nạn là do sử dụng canô sai mục đích, chở số người gấp 2,5 lần cho phép, hành trình trong vùng có cấp sóng vượt quá giới hạn cho phép, người điều khiển canô đã điều động canô chưa phù hợp với tình huống thực tế, người điều khiển canô không có chứng chỉ chuyên môn lái phương tiện thủy loại II tốc độ cao, canô rời nơi không được cho tàu thuyền neo đậu ra vào, rời cầu bến không được công bố cho việc đón, trả khách, không làm thủ tục vào, rời bến theo quy định.

Cả công văn số 2273/ĐKVN-TB ngày 2.10.2013 của Cục Đăng kiểm VN và Báo cáo điều tra số 3849/CHHVN-ATANHH ngày 30.10.2013 của Cục Hàng hải VN, Bộ Giao thông vận tải đều không nêu được nguyên nhân tàu BP 12-04-02 bị tai nạn là do chất lượng kém hay do lỗi kỹ thuật mà do lỗi người điều khiển, nhưng VKS vẫn căn cứ vào hai tài liệu này để truy tố ông Vũ Văn Đảo và Đinh Văn Quyết về tội đưa vào sử dụng các phương tiện giao thông đường thủy không đảm bảo an toàn, là không phù hợp với quy định tại Điều 214 Bộ luật Hình sự.

Luật sư Đinh Văn Quế cho rằng: “Ở đây đã có sự nhầm lẫn giữa phương tiện với điều kiện hoạt động của phương tiện. Dù phương tiện có tốt theo đúng thiết kế mà chở quá người chạy trên dòng nước lũ cũng khó có thể an toàn. Việc chở số người gấp 2,5 lần cho phép, hành trình trong vùng có cấp sóng vượt quá giới hạn cho phép chỉ là điều kiện hoạt động của phương tiện chứ không phải do phương tiện không đảm bảo an toàn. Nội dung công văn 2273 và báo cáo điều tra số 3849 của Cục Đang kiểm VN và Cục Hàng hải VN, Bộ Giao thông vận tải chỉ phản ánh những vi phạm trong việc sử dụng tàu tàu BP 12-04-02 như: Sử dụng sai mục đích, chở quá số lượng người cho phép, hành trình trong vùng có cấp sóng vượt quá giới hạn cho phép, người điều khiển canô không có chứng chỉ chuyên môn… - là điều kiện chứ không thể hiện tàu BP 12-04-02 không đảm bảo an toàn hay do lỗi kỹ thuật, là nguyên nhân”.

Luật sư Đinh Văn Quế cho rằng: “Căn cứ vào bản kết luận điều tra, cũng như cáo trạng thì chưa có cơ quan nào kết luận nguyên nhân gây ra tai nạn do tàu BP 12-04-02 không đảm bảo an toàn hay do lỗi kỹ thuật. Do đó, không thể xác định hành vi của ông Vũ Văn Đảo và Đinh Văn Quyết phạm tội đưa vào sử dụng các phương tiện giao thông đường thủy không đảm bảo an toàn được. Do đó, vụ tai nạn này không thể là vụ án đưa vào sử dụng các phương tiện giao thông đường thủy không đảm bảo an toàn”.

Là tội phạm được thực hiện do vô ý?

Luật sư Đinh Văn Quế - một chuyên gia hàng đầu về lý luận hình sự ở Việt Nam - còn phân tích: “Theo Điều 214 Bộ luật Hình sự, người biết rõ phương tiện giao thông đường thủy không đảm bảo an toàn mà vẫn cho phép đưa vào sử dụng gây hậu quả nghiêm trọng thì mới là chủ thể của tội phạm này. Tàu BP 12-04-02 là tàu thuộc quyền sở hữu và sử dụng của Bộ chỉ huy Bộ đội biên phòng tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu, tàu đang sử dụng không bị trục trặc hay sự cố kỹ thuật nào và đơn vị này cũng không thể biết tàu BP 12-04-02 không đảm bảo an toàn nếu sử dụng đúng công năng và thiết kế của nó… Trong vụ việc này, chỉ có thể kết luận, do chủ quan và tất nhiên do nhiều động cơ khác, mà người điều khiển tàu không tuân thủ các quy định về an toàn giao thông đường thuỷ nên dẫn đến tai nạn. Về lý luận, động cơ, mục đích không phải là dấu hiệu bắt buộc của cấu thành tội đưa vào sử dụng các phương tiện giao thông đường thủy không bảo đảm an toàn, vì phạm tội này là tội phạm được thực hiện do vô ý, lỗi vô ý”.

Tiếp tục phân tích về mặt pháp lý trong vụ án này, luật sư Đinh Văn Quế cho rằng, Điều 214 Bộ luật Hình sự quy định, người nào chịu trách nhiệm trực tiếp về việc điều động… mới là chủ thể của phạm tội, nhưng trong vụ án này, ông Vũ Văn Đảo không phải là người chịu trách nhiệm trực tiếp về việc điều động phương tiện. Việc có mặt ông Đảo như bản kết luận điều tra cho rằng ông Đảo làm Giám đốc Cty Việt Séc nhưng trên thực tế là chủ hai Cty Việt Séc và Vũng Tàu Marina, sự có mặt của ông Đảo có tác động như mệnh lệnh thúc đẩy các người khác thực hiện hành vi sai phạm.

Cứ cho rằng việc có mặt của ông Đảo có tác động như mệnh lệnh đối với người khác thì cũng chỉ là động cơ thúc đẩy người khác có hành vi phạm tội chứ không phải là nguyên nhân gây ra tai nạn. Nếu coi đó là hành vi phạm tội thì khác nào xác định tội phạm quy định tại Điều 214 Bộ luật Hình sự là tội phạm được thực hiện do cố ý. Kết luận này của Cơ quan điều tra đã gán cho ông Đảo cố ý phạm tội, quyết tâm thực hiện tội phạm đến cùng…

Tuy nhiên, về lý luận và thực tiễn thì tội đưa vào sử dụng các phương tiện giao thông đường thủy không đảm bảo an toàn, quy định tại Điều 214 Bộ luật Hình sự, là tội phạm được thực hiện do vô ý. Chỉ có tội phạm được thực hiện do cố ý thì mới có động cơ, mục đích hay có đồng phạm. Bản cáo trạng cũng cho rằng, ông Đảo chỉ đạo việc mượn tàu, chỉ đạo việc chở người và chỉ đạo mọi hoạt động của cán bộ dưới quyền nên phải chịu trách nhiệm là không phù hợp với các dấu hiệu của tội phạm này.