Rất tiếc, đây không phải vụ lừa đảo đầu tiên theo mô hình này. Tháng 6.2010, dư luận rùm beng với những vụ mua bán đa cấp những chiếc nhẫn kim cương trị giá 8 triệu đồng với giá 88 triệu. Tháng 6 năm ngoái, khi Tập đoàn Agel của Mỹ bất ngờ tuyên bố rút khỏi VN, hàng chục ngàn nạn nhân náo loạn với con số thiệt hại lên đến hàng chục tỉ đồng. Không đâu xa, tháng 3.2012, hình thức kinh doanh đa cấp sản phẩm là “gói dịch vụ du lịch” đã khiến hơn 90.000 nạn nhân trên toàn quốc “té ghế” với thiệt hại lên tới hàng chục triệu USD.

Tâm trạng chung của những nạn nhân sau đó đều cho rằng hình thức bán hàng này là “một dạng thức hút máu”. Những nạn nhân bị hút máu sau đó tiếp tục biến mình thành những con đỉa, để “hút máu” người khác, mà đa phần là người thân, anh em, bạn bè, họ hàng.

Khi cỏ linh lăng được nhà hóa học người Mỹ Karl Renborg bán ở Mỹ năm 1927, hình thức sơ khai nhất của bán hàng đa cấp chính thức ra đời. 7 năm sau đó, Cty của Karl Renborg thu lợi nhuận 7 triệu USD mà không mất một đồng quảng cáo nào. Nhưng lợi nhuận của bán hàng đa cấp hợp pháp, và chân chính, phải kiếm được từ việc bán hàng hóa, và tiết kiệm chi phí quảng cáo, chứ không phải từ việc hút máu người khác qua hình thức trả hoa hồng cho hoạt động lôi kéo những “nạn nhân thứ cấp”.

Một điều rất đáng lưu ý trong vụ muaban24 là tội danh khởi tố ban đầu: Tội trốn thuế. Khi cơ quan điều tra phải khởi tố với một tội danh, đối với một hành vi vi phạm phổ biến đến mức bất cứ doanh nghiệp hoặc cá nhân nào cũng có thể phải chịu thì có nghĩa là cơ quan pháp luật đang rất bối rối và khó khăn trong việc chứng minh hành vi lừa đảo. Khó, bởi những quy định pháp luật về bán hàng đa cấp, và đặc biệt là thương mại điện tử còn quá sơ khai.

Khi vụ muaban24 bị khởi tố hình sự, báo chí đã nhắc lại câu chuyện chính quyền Than Uyên, một huyện vùng sâu, vùng xa, gần như “ngoại phạm” với thương mại điện tử, đã “cấm cửa” muaban24. Không chỉ ra quyết định xử phạt hành chính trong lĩnh vực thương mại điện tử mà còn ra thông báo đề nghị toàn thể cán bộ và nhân dân trên địa bàn huyện không tham gia giao dịch, tránh tổn thất về mặt kinh tế.

Tin mới tinh là danh sách hàng chục trang web thương mại điện tử “dạng muaban24” đã được cho công bố trên truyền hình quốc gia. Bởi thế, 90.000 nạn nhân, có lẽ còn chưa phải là kỷ lục về số nạn nhân bị lừa, bị “hút máu”, và sau đó quay ra “hút máu” người khác.