Ôm nợ vì cả tin
Công an (CA) tỉnh Quảng Bình cho biết, lực lượng CA vừa phối hợp ngăn chặn hơn 150 người dân chuẩn bị vượt biên trái phép sang Trung Quốc làm thuê. Thời gian qua, tại địa bàn các huyện Minh Hóa, Tuyên Hóa, Bố Trạch đã xuất hiện một "làn sóng" rủ rê vượt biên sang Trung Quốc làm thuê với thu nhập cao. Theo nhận định, nguyên nhân chủ yếu là do đời sống của người dân còn gặp nhiều khó khăn nên khi nghe nói đi làm có thu nhập cao là họ sẵn sàng... vượt biên để đổi đời. Báo Lao Động & Đời sống cũng nhận được nhiều phản ánh của người dân Minh Hóa về những đơn vị tuyển dụng lao động đi làm việc ở nước ngoài, nhận tiền chi phí nhưng không thực hiện đúng các điều khoản đã ký kết khiến người dân rơi vào cảnh "tiền mất nhưng xuất ngoại thì chẳng thấy đâu".
Theo điều tra của PV Lao Động & Đời sống, thời điểm từ năm 2009 - 2011 đã có hơn 10 doanh nghiệp xuất khẩu lao động tại huyện nghèo Minh Hóa. Một số doanh nghiệp về tận các thôn, bản heo hút, xa xôi để tuyên truyền, vận động người dân tham gia. Có doanh nghiệp còn đánh cả xe ôtô đến chở người dân đi làm... thủ tục. Nhờ vậy, đã có hơn 700 lao động đăng ký đi làm việc ở nước ngoài. Trong đó, 475 lao động được đào tạo ngoại ngữ, định hướng nghề nghiệp và 194 lao động xuất cảnh sang các nước vùng Trung Đông, Arập Xêút, Malaysia...
Đi hái cây đót về bán không thể giúp người dân Minh Hóa... thoát nghèo. 
Nhưng cũng bắt đầu từ thời điểm trên (2011), qua công tác kiểm tra, đối chiếu số lao động vay vốn tại Ngân hàng chính sách xã hội huyện xuất hiện tình trạng dây dưa về nợ và mất khả năng thanh toán. Tại thời điểm đó, địa bàn huyện Minh Hóa có 3 đơn vị tuyển dụng lao động theo Quyết định số 71/2009/QĐ-TTg ngày 29.4.2009 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt đề án hỗ trợ các huyện nghèo đẩy mạnh XKLĐ, góp phần giảm nghèo bền vững giai đoạn 2009-2020, gồm: Cty CP xây dựng và cung ứng nhân lực Quang Trung; Cty CP dịch vụ XKLĐ chuyên gia Thanh Hóa - Chi nhánh Hà Tĩnh, Cty CP XNK tổng hợp Sơn La - Chi nhánh Hòa Bình và hàng loạt đơn vị cùng tham gia đưa người đi làm việc ở nước ngoài. Tuy nhiên, một thực tế nảy sinh là một số đơn vị tuyển dụng lao động cố tình dây dưa không thanh toán tiền đã nhận từ Ngân hàng chính sách xã hội (NHCSXH) của lao động để họ... trả nợ ngân hàng. Một số đã vay mượn tiền để xuất cảnh nhưng đành phải ngậm ngùi ở nhà vì... bị lừa.
Anh Cao Xuân Hiền (trú thôn 2 Yên Thọ, xã Tân Hóa) không nghĩ có ngày mình lại ôm một cục nợ vay vốn XKLĐ vì lỡ nghe theo lời đường mật của bà Trần Thị Thu Hoài - Giám đốc Công ty xuất khẩu lao động và chuyên gia Thanh Hóa - Chi nhánh Hà Tĩnh. Hiền kể, khi tuyển dụng Công ty không nói rõ sẽ làm nghề gì nhưng phổ biến sang làm việc tại Malaysia mỗi lao động sẽ thu nhập được 4,5 triệu đồng/người/tháng. Nghe vậy, Hiền đã làm thủ tục vay 25 triệu đồng ở Ngân hàng chính sách xã hội huyện Minh Hóa. Sau đó, Hiền được Cty cho ra Vinh (Nghệ An) học tiếng 15 ngày, nhưng anh ra đó chủ yếu là... chơi vì không được đào tạo gì, rồi về nhà từ đó cho đến nay. Hơn 3 năm qua, cả nhà cặm cụi lao động để trả nợ vay, còn công ty thì đã... biến mất khỏi địa bàn.
Còn ông Cao Xuân Tình (trú thôn 4 Yên Thọ) bức xúc cho biết, khi tuyển dụng Cty hứa khi qua Malaysia làm việc sẽ có mức thu nhập ban đầu từ 4,5-5 triệu đồng/tháng, nhưng khi làm thủ tục xuất cảnh mức lương ghi trong hợp đồng chỉ là 3,5 triệu đồng/tháng. Cty thỏa thuận một đằng, làm một nẻo nên ông không ký hợp đồng và về nhà làm ăn từ đó đến nay nhưng cũng không thấy công ty hồi âm lại, trong khi hàng tháng vẫn phải mang tiền nhà đi trả nợ ngân hàng.
Đau khổ hơn, bà Đinh Thị Hoa Cúc (trú thôn 4 Yên Thọ, xã Tân Hóa) lại đứng tên vay 2 suất đi xuất khẩu lao động với số tiền 50 triệu đồng. Nhưng do mức lương ghi trong hợp đồng không đúng như công ty đã hứa khi về tuyển dụng tại xã nên người thân của bà không chịu đi. Thế là, Công ty xuất khẩu lao động và chuyên gia Thanh Hóa - Chi nhánh Hà Tĩnh ôm tiền ra đi không hẹn ngày tái ngộ, còn bà thì lo... trả nợ số tiền đã vay.
Ngoài ra, Cty CP dịch vụ XKLĐ chuyên gia Thanh Hóa - Chi nhánh Hà Tĩnh còn bộc lộ hiện tượng nhập nhằng đối với người lao động. Đó là trường hợp 42 lao động do Công ty này tuyển dụng đã vay 1.050 triệu đồng tại NHCSXH huyện Minh Hóa, trong đó xã Tân Hóa có 11 lao động vay 275 triệu đồng nhưng không đi XKLĐ do không ghi rõ mức lương trong hợp đồng, xã Thượng Hóa có 20 lao động vay 500 triệu đồng, xã Dân Hóa có 11 lao động vay 275 triệu đồng và xã Hóa Sơn có 1 lao động vay 25 triệu đồng.
Có dấu hiệu lừa đảo?

Việc "thật - giả lẫn lộn" của các doanh nghiệp khiến người dân rất khó để "gượng dậy" vì vốn dĩ đời sống của họ đã quá khó khăn. Chính vì vậy, năm 2012 toàn huyện Minh Hóa chỉ có… 5 người đi XKLĐ với hy vọng… đổi đời - đây là địa phương thấp nhất trong toàn tỉnh về số người đi XKLĐ.

Theo kế hoạch, trong năm 2013, huyện Minh Hóa đưa 120 lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng. Tuy nhiên, ông Đinh Quý Nhân – Chủ tịch UBND huyện Minh Hoá cho biết, năm 2013 địa phương không có lao động nào XKLĐ. Trước thực trạng người dân đi XKLĐ bị lừa trong thời gian qua, hiện UBND huyện đã chỉ đạo các xã, thị trấn thống kê lại số lượng người tham gia xuất khẩu lao động từ trước đến nay. Đặc biệt là số người lâm vào cảnh nợ nần vì không xuất cảnh được để các phòng ban liên quan tham mưu hướng dẫn họ làm thủ tục khởi kiện ra tòa án

Ông Cao Thanh Biên - Chủ tịch UBND xã Thượng Hóa cho biết, thời điểm đó, Cty xuất khẩu lao động và chuyên gia Thanh Hóa - Chi nhánh Hà Tĩnh cho người về xã tuyển dụng lao động ào ạt nhưng không nói rõ lao động sẽ làm nghề gì. Họ cho rằng, chỉ cần học tiếng thôi, còn lao động là đồng bào dân tộc thiểu số nên làm gì cũng được. Sau đó, công ty đưa xe về đón lao động lên Ngân hàng chính sách xã hội vay vốn để nộp cho họ. Ở xã Thượng Hóa có 5 trường hợp nộp tiền nhưng không đi được đã nộp đơn khởi kiện, một số do vi phạm hợp đồng, do công việc không phù hợp, mắc bệnh tật… đã bị đuổi về nước. Đặc biệt có trường hợp sau khi bị giới chủ nước ngoài sa thải đã dính vào vòng lao lý vì không có việc làm ổn định.

Ông Trần Giang Hà – Phó GĐ NHCSXH huyện Minh Hóa cho biết, tổng doanh số cho vay theo quyết định 71 đến ngày 28.2.2014 là 8.021 triệu đồng với 256 hộ cho 265 lao động đi xuất khẩu; tổng dư nợ cho vay theo quyết định 71 đến 28.2.2014 còn lại là 3.616 triệu đồng với 138 lao động; số dư nợ xấu quá hạn là 84 triệu đồng. Từ năm 2012 đến nay, doanh số cho vay không thực hiện được nên hàng năm nguồn vốn phải trả về NHCSXH tỉnh trên 7 tỉ đồng.

Nguyên nhân là do một số Cty được phép tuyển lao động trên địa bàn cố tình không thực hiện đúng những cam kết khi về tuyên truyền tuyển lao động. Qua kiểm tra, đối chiếu số lao động đã vay vốn tại NHCSXH huyện cho thấy tiềm ẩn về nợ dây dưa mất khả năng thanh toán đã xảy ra, như: Cty nhận tiền của NLĐ nhưng không đưa đi làm việc, lao động đã đi làm việc nhưng khi khám lại tại nước ngoài bị bệnh nên về trước thời hạn… Ông Đinh Quý Nhân – Chủ tịch UBND huyện Minh Hóa cho biết, việc xử lý các doanh nghiệp có sai phạm đang được triển khai. UBND huyện đã đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo các ngành chức năng vào cuộc để điều tra, xử lý các tổ chức, cá nhân có liên quan về vụ phát sinh tiêu cực, trái pháp luật của hai Cty trên liên quan đến tuyển dụng lao động tại huyện Minh Hóa trong thời gian qua.

Theo tìm hiểu của PV, rất nhiều trường hợp người dân đến ngân hàng chỉ để ký tên hoặc điểm chỉ vào sổ vay vốn, và sau đó mang sổ về nhà để đến kỳ trả nợ. Còn tiền được Ngân hàng chính sách xã hội huyện Minh Hóa chuyển cho đơn vị tuyển dụng, trong khi người dân không nhận được giấy biên nhận thể hiện giao dịch liên quan đến khoản tiền đã nộp(!?)...