Những người tiền nhiệm đã làm rất tốt với dải kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè. Cuối năm ông lại đi tham quan tỉnh bạn học cách làm nhà ở giá 100 triệu đồng bán cho công nhân. Thành phố mình đất đắt đỏ hơn nhiều nhưng giá 15 triệu 1m2 thì “công nhân mua sao nổi”. Các chuyên gia của ông tính rằng khoảng 100 - 300 triệu đồng một căn hộ là ổn. Dân thành phố rất hoan nghênh lãnh đạo và hy vọng lãnh đạo nhiệm kỳ này cũng sẽ thành công như êkíp tiền nhiệm trong việc lo “cái ở” cho dân nghèo.

Thực ra khu ổ chuột, người vô gia cư - vấn đề cái ở - không bao giờ giải quyết được dứt điểm là định mệnh của mọi đô thị lớn ở mọi thể chế xã hội. Nghèo cũng như giàu, đã hay đang phát triển đều phải đau đầu, khủng hoảng vì nó. Chuyện “cái ở” tích tụ những mâu thuẫn căng thẳng nhất, gay cấn nhất của phát triển đô thị và tiến hóa xã hội. Bình đẳng nhưng không bình quân nhiều khi bị coi là ảo tưởng. Giàu và nghèo không thể sống chung. Thị trường bất động sản mà bùng nổ thì vô gia cư cũng tăng và dân nghèo càng khó mua được nhà. Suốt từ Bắc Á tới Nam Mỹ người ta thấy các “thành phố ma” hoang tàn chôn sống hàng tỉ tỉ đồng vốn. Đủ chỗ ở khang trang cho hàng triệu người mà bị bỏ hoang. Hàng chục năm. Ở ta cũng vô số các tiểu đô thị ma - những dự án các cấp bậc, đắp chiếu cho bò vô ăn cỏ, nơi mà người vô gia cư hay những kẻ “du thủ du thực” cũng chỉ mượn tạm vài đêm chứ không định cư lấn chiếm làm gì! Ở các siêu đô thị giàu có nhất như Tokyo và Hongkong người ta phát minh ra những “cái máy để ở” mini: Những “hốc ngủ” hay các “hòm ngủ” với giá “chấp nhận được” cho dân nghèo. Diện tích nó xấp xỉ 3m2/người như nhà cán bộ thời bao cấp ở Hà Nội nhưng tiện nghi hơn hẳn! Cũng như ta ở nhiều nước nông thôn hoang tàn, đồng ruộng, vườn tược, nhà cửa, thậm chí lâu đài, trang trại khang trang bỏ thành phế tích vì người lao động bỏ đi hết để lại những ông già say rượu, các bà già héo hon chăm sóc đàn cháu thơ dại lam lũ cho bố mẹ chúng ra tỉnh ở khu ổ chuột, hoặc ngủ vỉa hè, gầm cầu mà “mưu sinh”.

Thị trường bất động sản thành phố đang bừng nở, vào mùa xuân thứ ba hay thứ tư gì đó (người ta dự đoán tất nhiên các bong bóng bay này sẽ nổ một ngày nào đó). Thùng thư ngày nào cũng năm bảy quảng cáo, thư ngỏ mồi chài mua căn hộ, nhà phố, biệt thự, resort nghỉ dưỡng, đất nền đã quy hoạch, sổ đỏ trao tay, vay ưu đãi lãi 0%… Học sinh sinh viên, công nhân kêu “oằn lưng” trả tiền thuê nhà hàng tháng song xây nhà cho thuê đang là kênh đầu tư thuộc loại tốt nhất hiện nay. Đồng thời ta cũng thấy vô số ký túc xá, nhà trọ công nhân được xây khang trang hẳn hoi lại trống hoác, không ai chịu vào ở. Lý do thì vô kể: Xa chợ, xa trường, đi về vướng giờ giấc của bảo vệ khó tính hoặc chỉ vì học sinh không thích ở chung phòng với nhau sau khi cả ngày ngồi chung lớp! Nam nữ muốn sống thử với nhau tất không được phép. Quan niệm và thực tế vẫn là: Ký túc xá, nhà tập thể, đâu đâu chả như trại lính mất tự do hơn “ở ngoài”…

Những nghịch lý của chuyện ở tất gồm phần cứng là tiền nong, vật tư, trang thiết bị, vị trí và mạng lưới di chuyển trong sinh hoạt hàng ngày. Nó còn gồm những nghịch lý mềm như nghệ thuật quản lý chung cư, xây dựng đời sống cộng đồng khu dân cư mới, những tiện ích văn hóa, giải trí, thể thao, những cơ hội làm ăn vặt mà đường phố mang lại cho người nghèo… Cuối cùng là nên thay đổi nhận thức văn hóa ở. Tại sao ai ai cũng nhất quyết phải có “cái nhà của mình với sổ đỏ hẳn hoi”. Nên có 20 - 30% người dân (hoặc hơn nữa) vui vẻ sống nhà thuê suốt đời. Ở nhà thuê theo sở thích và nhu cầu, theo điều kiện kinh tế thay đổi của mình rất hợp với tính năng động của thời đại và giới trẻ. Cần thay đổi quan niệm về sự thành đạt của cuộc đời theo chuỗi: Tậu trâu - cưới vợ - làm nhà đã lạc hậu.

Thiết nghĩ lo cái ở cho dân mà chỉ lo phần cứng thôi thì ta luôn chỉ đi được một nửa quãng đường. Chúc các quý vị thành công!