Khu bảo tồn biển (KBTB) vịnh Nha Trang có diện tích 13.000 ha, là KBTB đầu tiên của Việt Nam, với sự khởi động và hỗ trợ tích cực của dự án thí điểm KBTB Hòn Mun, do Bộ Thủy sản, UBND tỉnh Khánh Hòa cùng tổ chức Bảo tồn thiên nhiên thế giới phối hợp thực hiện, từ năm 2001-2005, được Quỹ Môi trường toàn cầu tài trợ, thông qua Ngân hàng thế giới, cơ quan phát triển quốc tế Đan Mạch, IUCN và Chính phủ Việt Nam. 

Thành công của dự án là đã lôi cuốn tất cả các thành phần kinh tế sử dụng vịnh Nha Trang tham gia vào quá trình bảo vệ đa dạng sinh học biển, quản lý bền vững vùng vịnh, đồng thời triển khai các hoạt động phát triển cộng đồng để hỗ trợ người dân địa phương sống trong vùng dự án, khi hạn chế hoạt động đánh bắt hải sản trong vịnh.

Thưa ông, làm thế nào để thuyết phục và lôi cuốn sự tham gia quản lý của cộng đồng dân cư trong quá trình triển khai dự án?

- Cộng đồng dân cư các khóm đảo trong KBTB vịnh Nha Trang sẵn sàng tham gia mọi hoạt động lập kế hoạch và quản lý, nếu họ thấy được lợi ích thiết thực khi tham gia. KBTB Nha Trang là KBTB đầu tiên của VN, do đó sự hiểu biết của người dân, đặc biệt là những người liên quan rất hạn chế. Việc quan trọng đầu tiên là tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức, chú trọng vào từng nhóm đối tượng cụ thể để có thể truyền đạt tối đa và hiệu quả về lợi ích của các KBTB và mối quan hệ giữa các KBTB với các mục đích sử dụng. Chúng tôi đã đồng loạt triển khai nhiều hình thức tuyên truyền, nhưng hiệu quả hơn cả là truyền đạt thông tin đến người dân thông qua các chương trình truyền thanh và chương trình giáo dục về bảo tồn biển trong các trường học tại Nha Trang. Đạt được sự tin cậy và đồng thuận của người dân địa phương là điều kiện then chốt, quyết định mọi thành công.
  Du khách cùng người dân địa phương trồng rừng ngập mặn trong vịnh Nha Trang.

Thưa ông, Nha Trang là 1 trong 10 trung tâm du lịch của cả nước, tại sao quá trình hỗ trợ sinh kế cho người dân sống ở các đảo thuộc vùng dự án, Ban quản lý KBTB Nha Trang không triển khai mô hình du lịch cộng đồng?

- Thời điểm ấy, chúng tôi đã lập đề án triển khai du lịch cộng đồng tại một số làng đảo, trình lên UBND tỉnh Khánh Hòa và được lãnh đạo tỉnh đồng ý về chủ trương. BQL KBTB Nha Trang cũng đã tổ chức cho các nhóm “hạt nhân” tham quan, học tập mô hình du lịch homstay tại Cù Lao Chàm (Quảng Nam), Sa Pa (Lào Cai) và Xuân Thủy (Nam Định), đồng thời tập huấn cho những thành viên chủ chốt ở từng điểm đảo; tuy nhiên quá nhiều khó khăn, trở ngại kể từ lúc tổ chức lấy ý kiến của các cơ quan, ban ngành liên quan. Dự án không được thực hiện, nhưng chúng tôi vẫn dựa vào cộng đồng dân cư trên đảo để triển khai một số dịch vụ du lịch, nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, giải trí và khám phá thế giới biển của du khách. Tôi tin rằng, với hoạt động du lịch cộng đồng, chúng ta sẽ tạo điều kiện cho ngư dân thay đổi sinh kế tại nơi mình đang sinh sống. Đây là một trong những phương thức làm cho cộng đồng gắn lợi ích của họ với nhiệm vụ bảo vệ các hệ sinh thái biển tốt nhất, đồng thời giúp cho du khách tìm hiểu văn hóa bản địa và tâm tính người dân vùng ven biển Nha Trang chân chất, hiền lành, mến khách…

Bây giờ muốn khởi động lại, ngành du lịch cần chính thức đặt vấn đề, trên cơ sở đó lập dự án và xây dựng kế hoạch quản lý, phát triển… Nhà nước hay các tổ chức, DN, cá nhân đứng ra triển khai đều cần có cơ chế, chính sách huy động nguồn tài chính bền vững gắn với đào tạo nhân lực. Cần phải có thời gian bồi dưỡng nhóm “hạt nhân” và từng bước “cầm tay, chỉ việc” cho người dân, dần dần hoạt động DLCĐ sẽ đi vào nề nếp.

Xin chân thành cám ơn ông!