“Khi hàng nghìn hộ dân điêu đứng vì giá lợn hơi giảm, lượng thịt lợn tồn không có đầu ra thì đây không còn là vấn đề riêng của Bộ Nông nghiệp nữa, mà cần có sự chung tay của tất cả các bộ ngành, trong đó có Bộ Công Thương. Tôi mong các đồng chí cần vào cuộc một cách có trách nhiệm, sốt sắng để tìm các giải pháp trước mắt cũng như lâu dài”, Bộ trưởng Trần Tuấn Anh nhấn mạnh.

Chăn nuôi tự phát, cung vượt cầu

Tại cuộc họp, các ý kiến đều cho rằng nguyên nhân cốt lõi nhất dẫn đến những khó khăn trong tiêu thụ của ngành chăn nuôi lợn thời gian qua là do các hộ nông dân tăng đàn để xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, bất chấp các cảnh báo rủi ro từ Bộ Công Thương, khiến nguồn cung thịt lợn nội địa vượt quá nhu cầu trong nước.

Khi Trung Quốc tăng cường giám sát, phòng chống hoạt động nhập khẩu hàng hóa (trong đó có lợn sống) trái phép qua biên giới đất liền, hoạt động xuất khẩu lợn sống qua biên giới phía Bắc sang Trung Quốc ngay lập tức bị ảnh hưởng, càng gây sức ép lên giá thịt lợn trong nước.

Vấn đề quy hoạch ngành chăn nuôi của Việt Nam cũng đang tồn tại nhiều bất cập. Như nhiều mặt hàng nông sản khác, mặt hàng lợn thịt được chăn nuôi khá phân tán, quy mô nhỏ lẻ (hình thức chăn nuôi truyền thống, kiểu tận dụng với quy mô nhỏ lẻ đang tồn tại ở hầu khắp các địa phương, chiếm khoảng 65-70% về đầu con), nên tiêu thụ phần lớn phụ thuộc vào các tiểu thương mua gom và tự giết mổ bán cho các tiểu thương tại các chợ. Chính điều này gây khó khăn lớn cho việc tổ chức lưu thông phân phối cũng như quản lý hoạt động của các thương nhân nhỏ lẻ ở khâu trung gian.

Hầu hết các hộ chăn nuôi đều chăn nuôi không theo tiêu chuẩn, quy chuẩn nên khi nguồn cung dư thừa rất khó để kết nối tiêu thụ vào các kênh lớn như các doanh nghiệp chế biến, giết mổ tập trung và các siêu thị. Sản xuất tự phát nên không có hợp đồng bao tiêu dẫn tới giá bấp bênh...  Bên cạnh đó, chăn nuôi phần lớn nhỏ lẻ mang tính tự phát không theo quy hoạch, không tổ chức chuỗi từ sản xuất đến tiêu thụ.

4 giải pháp “giải cứu” thịt lợn

Những ngày vừa qua, trước việc giá lợn hơi tiếp tục giảm sâu, tiêu thụ gặp khó khăn, ngày 21.4, Bộ Công Thương đã có công văn số 3484 gửi các doanh nghiệp chế biến, giết mổ, kinh doanh thịt lợn đề nghị phối hợp với Sở Công Thương, Sở NNPTNT kết nối tiêu thụ mặt hàng lợn thịt; tăng lượng thu mua, giết mổ, chế biến, cấp đông.

Ngoài ra, trước thực trạng giá thịt lợn tại hệ thống phân phối của các siêu thị và ngoài thị trường đang chênh lệch rất lớn so với giá lợn hơi thu mua từ các hộ, trang trại, Bộ Công Thương đã soạn công văn hỏa tốc (số 3383/BCT-TTTN ngày 20.4.2017, công văn số 3384/BCT-TTTN ngày 20.4.2017) gửi hệ thống trung tâm thương mại, siêu thị, Sở Công Thương các tỉnh, thành phố đề nghị gửi báo cáo nhanh về bộ.

Báo cáo của các địa phương cho thấy, hiện giá bán thịt lợn ngoài thị trường đã giảm so với trước ngày 20.4.2017 khoảng 5.000-10.000 đ/kg tùy nơi; nhiều siêu thị như Co.op mart, Big C, Vissan đã giảm giá bán thịt lợn trong toàn hệ thống từ 5-10%, có mặt hàng giảm 20% để kích thích nhu cầu tiêu dùng của người dân, đồng thời giữ nguyên giá thu mua để giảm bớt khó khăn cho người chăn nuôi; Tại TP.HCM, giá bán thịt lợn trong chương trình bình ổn thị trường đã được điều chỉnh, giá áp dụng từ sáng 27.4.2017 dao động từ 63.000-77.500 đồng/kg, cá biệt một số loại sản phẩm đặc thù có giá 87.500 đồng/kg như thịt nạc dăm, nạc vai...

Tại cuộc họp chiều 27.4, Bộ trưởng Trần Tuấn Anh yêu cầu 4 nội dung là các giải pháp “giải cứu” các hộ chăn nuôi. Thứ nhất, Bộ yêu cầu các sở Công thương phối hợp với Sở NNPTNT các địa phương làm việc với doanh nghiệp chế biến, giết mổ, phân phối rà soát chi phí trong các khâu nhằm tiết giảm các chi phí trung gian, giảm sự chênh lệch giữa giá thu mua và giá bán lẻ; tổ chức chương trình kết nối giữa DN với các vùng sản xuất, tăng cường thu mua chế biến, cấp đông nhằm hỗ trợ tiêu thụ lợn thịt cho thị trường.

Thứ 2, các Sở Công Thương kêu gọi DN tham gia chương trình bình ổn thị trường, ký kết hợp đồng tiêu thụ lợn thịt với các trang trại chăn nuôi để tạo nguồn cung ổn định phục vụ công tác bình ổn và bảo đảm thu mua lợn thịt cho người chăn nuôi với giá hợp lý.

Thứ 3, xem xét kiến nghị Chính phủ chỉ đạo Ngân hàng nhà nước có chính sách hỗ trợ vốn vay cho các doanh nghiệp chế biến, giết mổ, kinh doanh thịt lợn tăng lượng thu mua và trữ đông thịt lợn chăn nuôi trong nước.

Thứ 4, thực hiện tốt công tác truyền thông khi các doanh nghiệp tăng thu mua lợn thịt trên thị trường để tạo định hướng cho thị trường.

Bộ Công Thương cho biết, không phải khi xảy ra hiện tượng thịt lợn rớt giá, bí đầu ra, Bộ mới bàn giải pháp giải cứu. Trước đó, bộ đã nhiều lần kiến nghị Chính phủ, Bộ Nông nghiệp, đồng thời đưa ra cảnh báo về nguy cơ lợn rớt giá, tồn kho và  dự báo về khả năng cung vượt cầu. 

Cụ thể, trong phiên họp Chính phủ tháng 2.2016, Bộ Công Thương kiến nghị cần tập trung bám sát tình hình thị trường để tái đàn, phòng chống dịch bệnh, kiểm soát đầu vào. Tại phiên họp Chính phủ tháng 4.2016, Bộ Công Thương kiến nghị Bộ NNPTN đánh giá nguồn cung, khuyến cáo người dân có phương án tái đàn hợp lý, tránh hiện tượng tái đàn ồ ạt và nuôi lợn quá lứa.

Tại phiên họp Chính phủ tháng 5.2016, Bộ một lần nữa kiến nghị Chính phủ và Bộ Nông nghiệp yêu cầu phối hợp cùng đàm phán với Trung Quốc đưa “thịt lợn” vào danh mục cho phép nhập khẩu chính ngạch. Các phiên họp Chính phủ tiếp theo, bộ cũng đề xuất tích cực đẩy nhanh đàm phán ký kết hiệp định về thú y với các thị trường tiềm năng như Trung Quốc, Nhật Bản…, đẩy mạnh phát triển chuỗi giá trị gia tăng cho mặt hàng nông sản.

Về giải pháp lâu dài, Bộ cũng đề nghị Bộ Nông nghiệp cần quy hoạch, kiểm soát chặt chẽ dịch bệnh trên vật nuôi, tổ chức sản xuất, chăn nuôi theo đúng tiêu chuẩn, quy chuẩn, đáp ứng yêu cầu của các nước nhập khẩu để sớm đàm phán mở rộng thị trường xuất khẩu chính ngạch. Chỉ đạo hoạt động sản xuất chăn nuôi phải gắn với thị trường tiêu thụ; tăng cường gắn kết thông qua hợp đồng giữa sản xuất và các doanh nghiệp chế biến, phân phối.