Trước đây, lễ Rằm tháng Giêng còn được gọi là Tết muộn, chính vì vậy trong tâm thức của người dân, ngày này không khác gì ngày Tết Nguyên đán chính vì vậy mà mỗi gia đình đều chuẩn bị mâm cơm  cúng, hoa quả, hương vàng với lòng thành kính dâng lên tổ tiên.

Tùy thuộc vào điều kiện kinh tế của mỗi gia đình và phong tục tập quán của từng địa phương mà mâm cỗ cúng Rằm tháng Giêng có thể khác nhau, nhưng đều là để thể hiện tấm lòng thành kính, biết ơn của con cháu đối với ông bà tổ tiên, Trời phật đã phù hộ và cầu mong một năm mới bình an, vạn vật sinh sôi, hạnh phúc vẹn tròn.

Chuẩn bị mâm cỗ cúng gia tiên

Trong ngày Rằm tháng Giêng các gia đình nên chuẩn bị một mâm cỗ mặn. Theo quan niệm là 4 bát và 6 đĩa với ý nghĩa vẹn tròn.

4 bát gồm: bát canh măng ninh, bát canh bóng, bát canh miến và bát mọc

6 đĩa gồm: thịt gà hoặc thịt lợn, giò lụa hoặc nem cuốn, đĩa xào, đĩa dưa muối, đĩa xôi hoặc có thể dùng bánh chưng và một bát nước chấm.

Trong ngày Rằm tháng Giêng các gia đình nên chuẩn bị một mâm cỗ mặn. Theo quan niệm là 4 bát và 6 đĩa với ý nghĩa vẹn tròn. 

10 món ăn được đặt trên mâm thể hiện những ước vọng của người Việt. Bánh chưng tượng trưng cho ước mong muôn loài sinh sôi nảy nở, giò thịt là âm, rau dưa là dương. Âm dương hài hòa tượng trưng cho sự phát triển.
Trong mâm cỗ cúng các gia đình thường chuẩn bị thêm bát cơm tẻ - lương thực hàng ngày. Như vậy mâm cỗ có nếp có tẻ, âm dương hòa hợp, thêm bát nước chấm đậm đà đặt ở giữa mâm hình tròn tượng trưng cho trời đất vũ trụ, kết nối cổ kim.

Mâm cơm cúng đặt trên bàn thờ gia tiên vào ngày Rằm tháng Giêng thường có đủ các vị. Vị ngọt của bánh chưng, vị chua của dưa hành, vị cay của ớt, vị mặn của nước mắm… Tất cả tạo nên một mâm cỗ đủ đầy, cầu mong yên ấm, an lành, phúc lộc, xua tan đi những điều không may mắn trong năm mới.

Ngoài mâm cỗ mặn thì gia đình cần chuẩn bị thêm một số lễ vật khác như: Hương, hoa tươi, tiền vàng, trầu cau, rượu trắng…

Chuẩn bị mâm cỗ cúng Phật và thần linh

Đối với những gia đình thờ Phật, cúng Thổ công, cúng Thần tài thì đây cũng là thời điểm thích hợp để cầu nguyện cho cả năm. Ngoài tới chùa cầu bình an, may mắn, sức khỏe… các gia đình có thể chuẩn bị lễ vật để cúng Phật, cúng thần linh tại nhà. Với nhiều người theo đạo Phật thì ngày Rằm tháng Giêng là ngày tránh sát sinh nên ăn chay để cầu mong may mắn, giải hạn cho cả năm.

Mâm cỗ cúng Phật thường là hoa quả, xôi chè, các món được chế biến từ đậu, các món xào không cho nhiều gia vị. Ngày nay, bánh trôi nước cũng được đặt lên mâm cúng Phật với mong ước cả năm mọi việc hanh thông, trôi chảy, hạnh phúc vẹn tròn.

Cỗ chay tùy từng loại và từng nơi có từ 10,12,25 món. Trên mâm cỗ chay nhất định phải hiện diện cho các màu trong ngũ hành Kim - Mộc - Thủy - Hỏa - Thổ.

 

Theo quan niệm truyền thống, rằm tháng Giêng là ngày tránh sát sinh, nên ăn chay để cầu mong may mắn, giải hạn cho cả năm. Chính vì vậy, nhiều gia đình thường chuẩn bị các mâm cỗ chay có 10, 12 hoặc 20 món để thắp hương vào dịp này. 

Gợi ý một số món chay có thể cúng Phật trong ngày Rằm tháng Giêng:

-          Há cảo chay chiên: Với phần nhân là các loại rau củ quả
-          Đậu hũ bố chay
-          Đậu hũ non sốt nấm đông cô
-          Rau củ quả xào chay
-          Canh nấm rong biển
-          Thịt quay chay
-          Dưa leo nhồi cơm thập cẩm
-          Xôi (Xôi vò, xôi gấc…)
-          Chè  trôi nước
Ăn cơm chay là một cách hướng tới sự cân bằng, thanh thản trong tâm hồn.

Dù cỗ chay hay cỗ mặn, ngày Rằm tháng Giêng đối với người Việt vẫn luôn là một  dịp để con cháu trong gia đình tỏ lòng biết ơn, lòng thành kính đối với ông bà tổ tiên và trời phật đã phù hộ trong một năm vừa qua, cầu mong những điều tốt đẹp, hạnh phúc trong một năm  mới.