Theo ông, với khoảng 47% lao động trong nông nghiệp, đóng góp 19% vào tổng sản phẩm nội địa thì thu nhập của hộ nông dân chỉ bằng 1/3 so với khu vực công nghiệp và dịch vụ. Có nhiều nguyên nhân của 4 bất cập nói trên, nhưng lý do cơ bản nhất, theo ông Nguyễn Thiện Nhân, là có sự không tương thích của quan hệ sản xuất và tổ chức sản xuất. Đa số hộ nông dân rất nhỏ và tiềm lực yếu, sản xuất đơn lẻ và không thích nghi với điều kiện thị trường. Về đào tạo, chỉ có 0,21% có trình độ đại học.

Như vậy là lao động nông nghiệp vừa chưa được đào tạo nghề, diện tích đất nhỏ, thiếu vốn thường xuyên, sức mạnh kinh tế rất nhỏ, chịu rủi ro lớn. Và 95% hộ nông dân không được HTX dự báo về thị trường và sản phẩm.

Theo ông Nguyễn Thiện Nhân, dù chúng ta đã có mô hình nhưng tác dụng của HTX còn hạn chế với chỉ 10% trong số 10.000 HTX làm ăn hiệu quả và “hầu như chỉ cung cấp một chút đầu vào mà không quan tâm đến việc tiêu thụ sản phẩm cho hộ xã viên”. “Chúng ta đòi hỏi nông dân phải sản xuất theo nhu cầu thị trường nhưng thực tế 10 triệu hộ nông dân không thể biết nhu cầu thị trường là gì? Cần bao nhiêu? ở đâu?” - ông Nhân nói.

Hộ nông dân 2 lao động, không pháp nhân, không vốn, diện tích nhỏ vừa khó trở thành đối tác ngân hàng cũng không thể đàm phán với tư thương vì họ bán rất ít sản phẩm, bán nhỏ lẻ và bị ép đầu ra là tất yếu. Và theo ông Nguyễn Thiện Nhân, xu hướng HTX kiểu mới sẽ tạo ra các pháp nhân thực sự, có tiếng nói. Và đây mới thực sự là đổi mới trong nông nghiệp.