Nguyên do của cái sự khó, theo Bộ trưởng Vinh, là do lãng phí, thất thoát trong việc quản lý các nguồn lực là rất rộng, trong khi tình trạng thì vẫn còn nghiêm trọng, chưa kiềm chế được. Rất rộng, có nghĩa là lĩnh vực nào liên quan đến nguồn vốn nhà nước cũng xảy ra thất thoát lãng phí. Và phương cách mà chúng ta đang dùng để kiểm soát giống y như một sự bất lực vậy.

2 hôm trước, khi nhìn nhận về câu chuyện Tisco, nhà máy 8.100 tỉ đồng đang “đắp chiếu”, TS Trần Đình Thiên làm một phép so sánh: Năm 2007, Tập đoàn Hòa Phát đầu tư nhà máy thép công suất 2 giai đoạn lên tới 850.000 tấn/năm và vốn đầu tư là 5.700 tỉ đồng. Trong khi đó, Công ty CP gang thép Thái Nguyên làm nhà máy công suất chỉ 500.000 tấn/năm, nhưng vốn đầu tư 8.104 tỉ đồng.

Năm 2012, dự án của Hòa Phát đã đem lại trên 3.300 tỉ đồng lợi nhuận sau thuế, còn Tisco thì chưa đàm phán xong với nhà thầu để tiếp tục dự án. Công suất lớn hơn 350.000 tấn nhưng vốn đầu tư lại thấp hơn đến 2.400 tỉ đồng. Cùng làm và một đằng đã có lợi nhuận hơn ½ tổng vốn đầu tư, còn một bên thì đang “đắp chiếu” chưa biết đến bao giờ.

Sự khác biệt giữa Hòa Phát và Tisco là gì?

Chỉ là, mà ai cũng đã biết: Một bên là Nhà nước, một đằng là tư nhân. Nếu để có một cách so sánh chính xác, thì những thất thoát lãng phí cũng như “một bộ phận không nhỏ” trong cuộc chiến chống tham nhũng vậy. Tức là ai cũng biết là có, nhưng chỉ nhìn thấy những đồng chí bị lộ, khi phần còn lại - nằm trong chính bộ máy, đang tàng hình trong chiếc radar phòng chống.

Có người đã đúng khi chỉ ra cái mất lớn nhất từ những dự án như Tisco là mất niềm tin của nhân dân vào những người sử dụng đồng tiền thuế của họ. Muốn chống được thất thoát, lãng phí, vì thế, phải chống ngay từ gốc, chống ngay cái mặc định “vốn nhà nước thì luôn như một thứ của chùa” - thay vì cái ngọn là đi thống kê xem mất bao nhiêu.

Hôm qua, sau phần trả lời của Bộ trưởng Vinh, còn một câu hỏi nữa của nhân dân, của cử tri vẫn chưa ai trả lời. Câu hỏi ấy là “Liệu có ai định trả lời câu hỏi định lượng thất thoát lãng phí là bao nhiêu ấy không?”.