- Đến thời điểm này, các giả thuyết gây ra 3 trường hợp tử vong đã được đưa ra: Chất lượng vaccine, chất lượng dịch vụ tiêm chủng (vận chuyển, bảo quản vaccine, quy trình tiêm chủng...) bệnh lý trùng hợp ngẫu nhiên của trẻ. Tuy nhiên, hiện chưa thể đưa ra kết luận nào về vấn đề này vì các điều tra vẫn đang được tiến hành.

Ông có thể cho biết rõ về vaccine viêm gan B sử dụng trong TCMR hiện nay?

- Đây là vaccine do Cty vaccine  và sinh phẩm số 1 sản xuất, cung cấp sử dụng trong TCMR từ năm 1997 ở một số tỉnh, sau đó mở rộng ra các tỉnh trong cả nước vào năm 2003. Từ năm 2007 đến nay, Cty đã cung cấp 4,5-5 triệu liều/năm trước khi sử dụng vaccine quinvaxem và  1,2 triệu liều sau khi sử dụng quinvaxem.

Năm 2007 - 2008 từng ghi nhận hơn 10 trường hợp tai biến gây tử vong do tiêm vaccine viêm gan B 24h đầu sau sinh. Sau đó tỉ lệ tiêm phòng căn bệnh này đã sụt giảm nhiều. Ông có lo lắng rằng “lịch sử” sẽ lặp lại?

- Chúng tôi rất lo lắng điều đó có thể sẽ xảy ra. Tỉ lệ tiêm viêm gan B trong 24h sau sinh đã giảm đi đáng kể từ 64% năm 2006 xuống  24% năm 2008.  Kết luận của các hội đồng khoa học lúc đó cho thấy, phần lớn liên quan đến việc trùng hợp ngẫu nhiên với bệnh lý sẵn có của trẻ như bệnh tim bẩm sinh, viêm phế quản, sặc sữa, đẻ non, suy hô hấp... Vì thế, Bộ Y tế vẫn quyết định và tiến hành các biện pháp để nâng tỉ lệ tiêm phòng viêm gan B. Kết quả là số tiêm đã tăng lên đáng kể, đến 75,5% vào năm 2012.

Vaccine viêm gan B là một trong những loại an toàn nhất và ít phản ứng phụ nhất vì là vaccine tinh chế. Việc tiêm phòng viêm gan B trong 24h sau sinh là rất quan trọng vì sẽ phòng được 85-90% các ca lây nhiễm viêm gan B từ mẹ sang con. Càng tiêm muộn, tỉ lệ này càng giảm đi. Việc tiêm phòng này đã góp phần giảm tỉ lệ nhiễm virus viêm gan B ở trẻ em dưới 5 tuổi từ 15-20% vào năm 1990 xuống còn 2% vào năm 2010, và đang tiệm cận có thể khống chế tỉ lệ này xuống dưới 1% vào năm 2007, góp phần giảm tỉ lệ viêm gan mạn, xơ gan và ung thư gan trong tương lai. Kinh nghiệm của  nhiều nước cho thấy, tiêm phòng viêm gan B trong vòng 24h sau sinh đã khống chế thành công tỉ lệ viêm gan B xuống dưới 1%.

Tần suất tiêm trong 1 năm đầu đời hiện nay có phải là quá dày đặc không, khi mà hầu như tháng nào các cháu cũng phải đi tiêm phòng?

- Lịch tiêm vaccine cho trẻ trong TCMR đều thực hiện theo khuyến cáo của WHO mà phần lớn các nước trên thế giới đang thực hiện. Tuy nhiên để giảm số mũi tiêm, gần đây, chương trình cũng đã đưa vào sử dụng các vaccine phối hợp như loại 5 trong 1 nhằm làm giảm số mũi tiêm, và do đó giảm nguy cơ tai biến sau tiêm cho trẻ.

TCMR quốc gia đã có từ những năm 1980, nhưng vì sao càng gần đây lại có nhiều ca tai biến sau tiêm xảy ra?

- Phản ứng nặng gây tử vong sau tiêm có thể do 3 nguyên nhân chính: Do vaccine, sai sót trong tiêm chủng, trùng hợp ngẫu nhiên với bệnh tật có sẵn của trẻ. Không có loại vaccine nào là tuyệt đối an toàn 100%. Vẫn có một tỉ lệ rất nhỏ có phản ứng nặng sau tiêm. Tiêm vaccine là đưa vào cơ thể một kháng nguyên để kích thích cơ thể sản sinh miễn dịch chủ động để dự phòng bệnh. Cũng như việc sử dụng thuốc hay thực phẩm, tùy theo cơ địa của từng người mà có thể xảy ra một số phản ứng sau tiêm.

Những phản ứng thông thường như sốt nhẹ, sưng, đau là những biểu hiện hay gặp phải. Phản ứng nặng, gây nguy hiểm cho tính mạng, phải nhập viện thường rất thấp, ít xảy ra. Phản ứng sốc nặng cũng có thể qua khỏi nếu được điều trị thích hợp. Tuy vậy, cũng có nhiều ca tử vong vì trùng hợp ngẫu nhiên với bệnh khác của trẻ tại thời điểm tiêm. Những phản ứng trùng hợp này rất khó tránh khi tất cả trẻ em đều được tiêm chủng, trong bối cảnh hằng năm có khoảng  20.000 trẻ tử vong vì các nguyên nhân khác nhau. Tỉ lệ phản ứng nặng sau tiêm trên 1 triệu liều vaccine sử dụng không tăng lên theo thời gian.

- Xin cảm ơn ông!
PGS-TS Nguyễn Tiến Dũng - Trưởng khoa Nhi, BV Bạch Mai: Theo tôi, trước khi tiêm thì cần khám cho các bé. Với trẻ vừa sinh, không phải khóc được có nghĩa là bé đã khỏe. Vì có nhiều cháu vừa đẻ, khóc, bú tốt, nhưng 6 - 12 giờ sau thì suy hô hấp. Ngày đầu sau sinh của trẻ có diễn biến rất khó lường, khó có thể nói do vaccine hay do tình trạng bệnh. Tiêm phòng là cần thiết nhưng phải chắc chắn sức khỏe của trẻ sau đẻ diễn biến tốt thì hãy tiêm, như thế sẽ hạn chế tai biến.

GS-TS Nguyễn Đình Bảng - nguyên Viện trưởng Viện Kiểm định vaccine và sinh phẩm y tế quốc gia: Tôi không nghi ngờ chất lượng vaccine, nhưng tôi lo việc thực hiện tiêm chủng này chưa hợp lý. Nên thực hiện mũi tiêm đầu tiên khi trẻ đã được 2- 3 tháng tuổi để tránh những tác động lạ khi đứa trẻ mới chào đời. Không phải bây giờ tôi mới đề nghị lùi lịch tiêm mà đã nêu ý kiến gần 10 năm trước, nhất là thời điểm năm 2007 khi liên tiếp xảy ra các sự cố liên quan đến tiêm phòng viêm gan B.