Hoài nghi, hụt hẫng

Hai chốt gác của nhân dân vẫn kiên trì bám trụ, dù mấy ngày qua trời mưa không ngớt. Chính quyền, cơ quan có trách nhiệm cũng đã ra khuyên nhủ bà con không cần phải nhọc công hành xác như vậy nữa, nhưng bà con quyết không chịu.

“Chúng tôi ngồi đây không phải chống chính quyền, chúng tôi chỉ sợ Cty Thanh Thái tẩu tán tang vật để chạy tội. Anh bảo chúng nó đã dám đầu độc đồng bào bằng việc chôn thuốc sâu xuống đất thì việc gì mà chúng nó không dám làm?” - nông dân Cáp Ngọc Quân (Yên Lâm) vừa vặn gấu áo ướt sung, vừa nói.

Tối qua, dân lán gác của bà con Yên Lâm đã chia sẻ cho lán dân làng Nạp (Cẩm Vân, Cẩm Thủy) thêm 2 thùng mỳ tôm. Lửa, hương muỗi được đốt thâu đêm.

Sáng. Trời vẫn mưa như trút. Hôm nay không ra đồng gặt hái gì được, nhân dân lại đội mưa ra tập trung ở lán đông hơn để động viên nhau. Chẳng mấy chốc, thông tin xử phạt hành chính Cty CP Nicotex Thanh Thái 421.150.000 đồng đã lan ra khắp hai lán. Bà con xôn xao bàn tán.

Vì chưa hiểu hết QĐ 3253/QĐXPHC do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Đức Quyền ký ngày 18.9, bà con ngỡ đó là quyết định cuối cùng xử lý vụ việc nên ầm ầm phản đối.

Bà Nguyễn Thị An (Yên Lâm) nói: “So với tội ác tày trời mà Cty này gây ra thì số tiền phạt 421 triệu chỉ là hạt cát giữa sa mạc”.

Còn bà Nguyễn Thị Thu - hơn 50 tuổi mà hom hem như sắp 70 - chen ngang: “Này, chú nhà báo, tôi chả muốn nói đâu, chúng tôi già rồi, sống chả mấy nỗi mà tranh đấu, nhưng cứ nghĩ bọn trẻ con nó lớn lên mà mất cha hay mất mẹ thì ai lo cho chúng nó?”.

Tôi chịu, không thể nào trả lời được câu hỏi của bà Thu. Chỉ có kẻ gây tội ác là Cty Nicotex Thanh Thái và các cấp chính quyền mới trả lời được cho bà.

Một cách cẩn thận và chắc chắn, chị Lưu Thị Hòa (thôn Đông Sơn, Yên Lâm) nói: “Với số tiền phạt như thế không đủ để răn đe, làm bài học cho các Cty ở địa phương khác cũng dùng thủ đoạn này để hại nhân dân”.

Trời mưa mỗi lúc một to. Gió núi thổi tung tóe nước ở bạt che lán tạm. Bà con không ai để ý trời mưa nữa. Chỉ có quyết định xử lý hành chính Cty thuốc sâu khiến họ quan tâm.

Anh Trương Văn Nguyên chống điếu thuốc lào giữa lán, mắt nhìn ra mưa, nói: “Chúng tôi thiết nghĩ liệu có kẽ hở pháp luật nào không, có ai bao che, tiếp tay hay không mà Cty đấy chỉ bị phạt như thế. Rồi mai đây chúng tôi biết trông cậy vào ai?”…

Lo lắng và hy vọng

Ngày 17.9, người dân “vùng đất thuốc sâu” đã lặn lội ra Hà Nội lấy kết quả xét nghiệm các mẫu độc lập với mẫu của cơ quan chức năng do Viện Công nghệ môi trường thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam thực hiện.

Theo kết quả này, rất nhiều mẫu đất, nước bị ô nhiễm trầm trọng. Có chất cao gấp 15 nghìn lần cho phép như thuốc trừ sâu Fenobucarb. Cầm kết quả trên tay, rất nhiều tâm trạng ngổn ngang.

Thấy khả quan vì kết quả đã chứng minh rằng với sự đầu độc môi trường như vậy, Nicotex Thanh Thái sẽ phải đền tội. Nhiều người phát hoảng cũng bởi thấy kết quả kinh hoàng như thế. Chị Lê Thị Nguyên (Bái Nạp, Cẩm Vân) chua xót: “Nhìn kết quả này ai mà dám ở đất này nữa cơ chứ, nhưng nhà tôi đến cái nhà cũng đang dựng tạm trên đất thầu thì biết đi đâu!”.

Nhưng cũng rất nhiều người thấy hụt hẫng, rụng rời chân tay khi biên bản được ký tên các nhà khoa học đầu ngành nhưng không có con dấu.

Anh Quách Thành Nam (Yên Lâm) cho hay: “Nhiều người lo lắng và cả sợ hãi nữa, bởi không có con dấu của Viện Hàn lâm thì kết quả xét nghiệm đâu có ý nghĩa gì”.

Bao nhiêu nhiệt huyết, công sức ôm thùng mẫu đất, mẫu nước tìm đường từ rừng ra Hà Nội, giờ nhận được kết quả… chỉ có tính tham khảo, không có tính pháp lý, bà con cảm giác như bị bỏ rơi. Hoang mang, hụt hẫng, lo sợ là cảm giác những ngày vừa qua.

Trưa. Một nguồn thông tin mới đến lán. Không khí lại sôi nổi hẳn lên.

Đó là thông tin UBND tỉnh Thanh Hóa đã công bố kết quả kiểm nghiệm mẫu do các cơ quan lấy cùng với mẫu của nhân dân.

Nhiều người lén lấy tay quyệt mồ hôi trên trán khi nghe thông tin này. Nhiều người thở dài như trút được mối lo khi biết, có nhiều mẫu cũng chứa thuốc độc hại cao gấp chục lần cho phép như chất cypermethrin là thuốc trừ sâu độc nhóm II, kết quả vượt 9.276 lần cho phép; chất beta cyperthrin  vượt 7.710 lần; chất fenobucard là thuốc trừ sâu độc nhóm II, kết quả kiểm nghiệm vượt 60 lần so với quy định tại QCVN 15: 2008; …

Tuy kết quả kiểm nghiệm có khác nhau, chẳng hạn ở mẫu do nhân dân đem đi xét nghiệm, chất fenobucard ở mẫu CT2 cao gấp 14.837 lần cho phép, còn ở kết quả do cơ quan chức năng xét nghiệm chỉ có 60 lần, nhưng bà con cũng có phần đỡ hoang mang. Bởi fenobucard là chất chất độc cấp tính rất độc hại đối với con người, có thể gây tử vong thì gấp 60 lần hay 14.837 lần cũng đều là tội ác.

Tuy nhiên, với câu kết luận “Công ty CP Nicotex Thanh Thái là cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng” đã khiến bà con không khỏi băn khoăn. Chị Lê Thị Hạnh (Hành Chính) thẳng thắn: “Kết luận như vậy là chưa thỏa đáng, tội rành rành ra đấy mà cứ nói nhiều làm gì. Chúng tôi mong pháp luật xử lý đúng người đúng tội”.

Một người dân khác xin giấu tên bày tỏ: “Vi phạm như thế mà chỉ kết luận là vi phạm nghiêm trọng là chưa thỏa đáng, mà phải là đặc biệt nghiêm trọng mới đúng. Việc làm mất nhân tính của Nicotex Thanh Thái đã rõ như ban ngày. Họ là những người có học hành, ông giám đốc Nguyễn Đình Thống còn là thạc sĩ nữa đấy, họ phải hiểu rõ hơn ai hết tác hại của chất độc hóa học chứ”.

Ông Cáp Ngọc Quân (Yên Lâm) thắc mắc: “Tại sao lại công bố kết quả xử lý hành chính trước khi công bố kết quả xét nghiệm?”. Chính phóng viên Lao Động cũng chất vấn ông Lưu Trọng Quang – Phó Giám đốc Sở TNMT - câu hỏi này sáng 19.9, nhưng ông chỉ một mực nói: “Các vị sang ủy ban mà hỏi” (?!).

Ông Quân còn thắc mắc sao cái không công bố trước dân vùng bị ảnh hưởng trực tiếp mà cứ để dân phải biết thông tin qua báo chí. “Mà cái đất miền núi này quá nửa thất học, mấy ai biết Internet mà xem”.

Chiều tối. Anh giáo viên cấp 2 mang bản photocopy báo cáo của UBND tỉnh trình Thủ tướng Chính phủ cho bà con xem. Không khí lại đổi khác, dù mưa vẫn tầm tã như thế.

Báo cáo này như một bản tổng hợp tất cả quá trình vi phạm, diễn biến vụ việc cũng như quá trình xử lý của cơ quan chức năng tỉnh Thanh Hóa. Bà con quan tâm nhiều đến chỉ đạo xử lý sự việc tiếp theo của UBND tỉnh đối với tất cả các ngành, cấp liên quan. Đặc biệt, việc chỉ đạo Công an tỉnh tiếp tục “điều tra, làm rõ hành vi chôn lấp chất thải độc hại của tập thể,cá nhân liên quan, thống nhất xem xét xử lý hình sự theo quy định của pháp luật”.

Mấy chữ “xử lý hình sự” là mong mỏi của đồng bào nơi đây trong suốt những ngày mòn mỏi đấu tranh vừa qua. Họ đọc báo cáo do ông Phó Chủ tịch tỉnh Nguyễn Đức Quyền ký gửi Thủ tướng Chính phủ mà trong lòng chộn rộn. “Tôi tin Thủ tướng sẽ chỉ đạo rốt ráo sự việc. Kẻ gây tội ác phải bị trừng phạt theo đúng phép nước, lòng dân” – một người dân tin tưởng, nói.