>> Toàn cảnh vụ sạt lở, vùi lấp 20 người tại bản La Pán Tẩn (Yên Bái)

Ông Tạ Văn Long -
Phó Chủ tịch thường trực
UBND tỉnh.
Ảnh: Đỗ Doãn Hoàng

Cuộc họp báo do ông Tạ Văn Long - Phó Chủ tịch thường trực UBND tỉnh Yên Bái chủ trì. Có 15 nhà báo và các nhóm nhà báo đại diện cho 15 cơ quan thông tấn báo chí trung ương và Yên Bái có mặt.

Câu hỏi được đặt ra nhiều nhất: Trách nhiệm trong việc tổ chức khai mỏ, rồi bà con đi mót quặng bị “biển” đất đá mênh mông ụp xuống vùi lấp thuộc về ai? Liệu có phải đây chỉ đơn thuần là một tai nạn rủi ro, một sự nổi giận của thiên nhiên bất ngờ không, hay nó là sự cẩu thả, buông lỏng quản lý của cơ quan chức năng, kèm theo đó là cái đói nghèo và sự thiếu hiểu biết của không ít người dân vùng hẻo lánh?

Chất vấn trách nhiệm

Trước câu hỏi của nhà báo: Trong cuộc họp có đại diện Công ty TNHH Thịnh Đạt - đơn vị tổ chức khai thác quặng ở khu vực xảy ra thảm họa tham dự không, ông Tạ Văn Long trả lời: Không có. Trách nhiệm của Công ty TNHH Thịnh Đạt đến đâu trong vụ việc này? Trả lời: Vụ việc xảy ra rất bất ngờ, do mưa to, nước lớn, địa hình đồi núi, các khe đất hẹp và dốc đứng. Hàng nghìn khối đất đá từ núi cao trượt xuống quá bất ngờ, gây nên thảm họa. Khu vực sạt lở có đất thải của Công ty Thịnh Đạt sau quá trình khai thác. Công nghệ khai thác của họ là công nghệ hầm lò.

Lý A Vếnh va Lý A Sàng chết, để lại 2 vợ và 4 đứa con thơ.
Ảnh: Đỗ Doãn Hoàng

Theo đại diện Báo Công an Nhân dân, nhiều thông tin từ người dân cho thấy, không ít nạn nhân là người mót, nhặt quặng thuê cho Công ty Thịnh Đạt rồi bị chết, điều đó có thật không? Nếu đúng như thế thì bản chất vấn đề sẽ khác hẳn. Ông Long nói: Việc này để các cơ quan hữu quan xem xét.

Nhưng cũng có thông tin cho biết: Bà con xông vào mót quặng, bảo vệ công ty đã ngăn cản, có bảo vệ còn bị dân đánh. Sự thật là cả bảo vệ là anh La Văn Trọng cũng đã bị chết trong chính thảm họa này. Vả lại, giá quặng đang thấp, bản thân công ty cũng không hề thu mua quặng do dân mót được, vậy thì liệu có chuyện họ đi thuê dân với giá 100 nghìn đồng/ngày để nhặt quặng cho họ không?

Đấy là chưa kể, đất lở từ trên đỉnh núi xuống, lở qua khu hầm lò của công ty khai thác, cuốn bay cả công trình phụ trợ của đơn vị này, chứ không phải sạt lở bắt đầu từ hầm lò của công ty khai thác. (Cũng có ý kiến cho rằng, vì công ty kia đào bới hình “mỏ quạ” thiếu khoa học nên đất đá bị vỡ âm từ trên đỉnh rồi đổ ụp xuống).

Phó Giám đốc - Thủ trưởng Cơ quan cảnh sát điều tra, Công an tỉnh Yên Bái - cũng cho biết tại cuộc họp: Có thông tin cho rằng, công ty khai quặng đã cho công nhân nghỉ khi có mưa lớn. Tuy nhiên, việc công ty kia có là tác nhân gây thảm họa hay không, có thuê bà con kiếm quặng để rồi người làm thuê gặp nạn hay không, đơn vị sẽ lưu ý các kiến nghị, bằng chứng của người dân và báo chí đưa ra trong quá trình tìm kiếm, lập hồ sơ xử lý vụ việc theo đúng quy định của pháp luật.

Sẽ kiểm điểm trách nhiệm

Phóng viên Báo Lao Động đưa ra một loạt các câu hỏi thu thập được từ quá trình đi trao tiền, viếng các đám tang sau thảm họa trong bản La Pán Tẩn. Người dân am hiểu tình hình, nhiều người trực tiếp đi mót quặng, có người bị mất một lúc vài người thân đều cho biết: Không có sự nhắc nhở, quản lý hiệu quả, người dân vào khai thác tự do.

Một nạn nhân đang được làm lễ mai táng tại nhà.
Gia đình này có 2 anh em ruột cùng chết trong vụ lở đất. 
Ảnh: Đỗ Doãn Hoàng

Nhiều người dân khẳng định: Trong buổi sáng xảy ra thảm họa, công nhân của công ty vẫn tiếp tục khai thác quặng. Và nếu không có việc khai thác chưa khoa học kể trên, thì dù trời mưa như thế cũng chưa đủ để dẫn đến vụ lở núi xảy ra kinh hoàng hôm 7.9.

Hơn nữa, dù cứ cho là người dân thiếu hiểu biết (như lời lãnh đạo tỉnh Yên Bái đã khẳng định!) nên “túng làm liều”, xông vào nơi nguy hiểm rồi đón nhận hậu quả khủng khiếp như hôm nay, thì rõ ràng người cán bộ cơ sở cũng cần thấy mình đã buông lỏng quản lý, hoặc quản lý chưa hiệu quả để bi kịch xảy đến.

Ông Tạ Văn Long thừa nhận: “Vụ việc xảy ra quá thương tâm, đột ngột, nhiều thi thể khi được tìm thấy đã không còn lành lặn. Có người mất chân tay, có người mất đầu, bị  giập  nát thi thể. Có 2 nạn nhân tìm được ở cách khu sạt lở những 4-5km dọc theo một con suối nhỏ… Chúng tôi khẳng định là người dân gặp nạn, bà con đi mót quặng, chứ không hề khai thác mới. Nếu bà con khai thác tự do mới là vi phạm pháp luật. Nhưng, đây cũng là bài học để Tỉnh ủy, HĐND, UBND rồi các cơ quan trực tiếp điều hành việc này và chính quyền cơ sở phải rút kinh nghiệm chấn chỉnh".

"Phải nói rằng, chúng tôi hết sức xót xa cho hoàn cảnh các nạn nhân và gia đình họ. Tiến tới, chúng tôi sẽ kiểm điểm trách nhiệm với các tập thể cá nhân liên quan. Từ hôm 7.9, khi xảy ra vụ việc, cơ quan chức năng tập trung vào cứu nạn, giúp đỡ gia đình các nạn nhân, chưa có “đầu óc” nào tính đến “chuyện nọ chuyện kia” - ông Long nói thêm.

Nhiều nhà báo đặt câu hỏi bức xúc về vấn đề: Chính quyền địa phương có biết là dân ào ào vào “kiếm quặng” ở khu vực nguy hiểm đó không? Tại sao không có biện pháp ngăn chặn kịp thời đoàn người có lúc lên đến vài trăm người kia lại? Thậm chí, tình trạng rối ren đến mức có chuyện đánh nhau giữa người mót quặng và bảo vệ công ty đang được cấp phép khai thác.

Ông Long thừa nhận: Việc xô xát giữa bảo vệ và người dân là có thật. Một bảo vệ đã bị thương trong va chạm kể trên, anh ta đã rời bỏ hiện trường, thế là trở thành người sống sót. Một bảo vệ khác ra thay thế. Anh này cũng bị khối đất đá khổng lồ cuốn theo và thiệt mạng cùng 19 người - đang được xem là “dân mót quặng” khác.