Theo sử sách ghi chép lại, ngay vào đầu thế kỷ 17, khi vào trấn nhậm phía Nam Chúa Nguyễn đã cho lập đội Hoàng Sa kiêm quản bắc Hải tại làng An Vĩnh và An Hải ( nay thuộc xã Tịnh Kỳ - Sơn Tịnh – Quảng Ngãi).

Theo đó, mỗi năm sẽ có 70 suất đinh là những trai tráng khỏe mạnh giỏi bơi lội được sung vào đội Hoàng Sa, đến đầu thế kỷ 19, các dân binh trong đội Hoàng Sa kiêm quản Bắc Hải chủ yếu là những trai tráng thuộc các tộc họ trên đảo Lý Sơn.

Nhiệm vụ của đội dân binh Hoàng Sa là đo đạc hải trình, dựng bia cắm mốc chủ quyền và thu lượm sản vật tại Hoàng Sa và Trường Sa. Để thực thi nhiệm vụ vua ban, những dân binh phải lênh đênh trên biển bằng những chiếc thuyền câu mong manh trong suốt 6 tháng từ tháng 2 đến tháng 8 âm lịch.

Giữa sóng nước mênh mông số phận của những dân binh may nhiều rủi nên trước khi lên thuyền làm nhiệm vụ, các tộc họ trên đảo tổ chức Lễ khao lề thế lính Hoàng Sa (Lễ tế sống) để an ủi, động viên những người con ưu tú của quê hương vì nước quên thân.

 

Hiện nay, tên tuổi của những người xấu số hi sinh vì non sông, đất nước vì chủ quyền biển đảo của tổ quốc được sử sách ghi lại, điển hình như Cai đội Võ Văn Khiết (1786), Cai đội Võ Văn Phú (1803), Chánh thủy quân suất đội Phạm Văn Nguyên, Phạm Hữu Nhật (1835)...

Ông Đặng Lên - ở thôn Đồng Hộ, xã An Hải, hậu duệ của tài công Đặng Văn Xiểm - cho biết: “Lễ Khao lề Thế lính Hoàng Sa năm nay được tổ chức từ ngày 16 -20.2 âm lịch tại các nhà thờ tộc họ. Tuy không được tổ chức rầm rộ như mọi năm nhưng cũng không kém phần long trọng, thông qua các nghi thức trọng thể, nhằm tri ân, tưởng nhớ công lao to lớn các dân binh Hoàng Sa năm xưa".

Đây cũng là dịp để giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần anh dũng bất khuất của thế hệ cha ông đối với thế hệ trẻ ngày nay. Đồng thời, thể hiện nét sinh hoạt văn hóa phong phú đa dạng mang tính tâm linh của người dân trên đảo Lý Sơn.