Xin ông cho biết điều mà ông rút ra được từ chuyến tham dự hội nghị của ABA và CBA với góc nhìn nghề nghiệp?

- Với lịch sử hình thành từ hàng trăm năm trước, Mỹ và Canada là những quốc gia có mức độ phát triển rất cao của nghề luật sư trên thế giới. Có thể thấy điều đó qua cách tiếp cận trong cấu trúc và tầm nhìn của hai tổ chức luật sư nói trên, trong đó có việc chú tâm công tác phát triển nghề nghiệp và tư cách thành viên, định hướng và các biện pháp thiết thực, hiệu quả trong hoạt động đào tạo bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng và đạo đức, ứng xử nghề nghiệp, cũng như khả năng huy động các nguồn lực tài chính phục vụ cho các hoạt động của họ. Cách tổ chức hội nghị thường niên, nơi các thành viên có thể tham dự như một ngày hội tôn vinh các giá trị nghề nghiệp của giới luật sư cũng rất đáng suy nghĩ.

Sự khác biệt lớn nhất trong hoạt động nghề nghiệp giữa luật sư VN và một số nước phát triển? Điều đó ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả trong công việc của luật sư và những kinh nghiệm có thể tham khảo là gì thưa ông?

- Tôi nghĩ đó chính là vị thế độc lập trong hành nghề của luật sư xuất phát từ sự khác biệt trong mô hình tố tụng hình sự và quan niệm về độc lập xét xử. Do có chung mặt bằng về đào tạo và mức đãi ngộ xứng đáng, nên tuy là thế đối lập trong tố tụng, nhưng giữa các chủ thể tư pháp dành cho nhau sự tôn trọng và vì danh dự nghề nghiệp. Con đường mà một thẩm phán hay công tố viên muốn được bổ nhiệm, phải trải qua hàng chục năm kinh nghiệm hành nghề luật sư. Tuy khoảng cách có sự chênh lệch khá lớn cả về chiều dài lịch sử của nghề, tầm vóc và quy mô, tố chất nội lực của đội ngũ luật sư, nhưng tôi thấy những thách thức của nghề luật sư trước nhu cầu đóng góp cho sự phát triển của nền tư pháp công bằng, gần gũi và tạo thuận tiện cho người dân trong việc tiếp cận công lý thì ở đâu cũng như nhau.

Qua chuyến đi, không phải tất cả những gì mình thấy là ưu việt, tiến bộ đều có thể bê nguyên xi hoặc áp dụng được ngay, mà cần phải có một cách tiếp cận phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể ở VN.

Vừa qua, tại VN liên tục xảy ra các vụ luật sư bị tạt axít, bị chặn đường hành hung, bị đốt nhà…, là Chủ nhiệm Ủy ban Bảo vệ quyền lợi luật sư của LĐLSVN, ông có ý kiến gì về thực trạng này ?

- Mặc dù nghề luật sư ở VN với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, đang có cơ hội phát triển với những cải thiện rõ rệt về môi trường pháp lý, vị thế và vai trò của luật sư trong đời sống và trong hoạt động tư pháp bước đầu được tôn trọng và nâng cao như thời điểm hiện nay, nhưng trên thực tế vẫn còn những biểu hiện một số cá nhân cản ngại, gây khó khăn và đặc biệt là xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của luật sư trong quá trình hành nghề.

Vụ luật sư Trần Hồng Lĩnh ở Hải Phòng bị tạt axít ngày 7.8, VPLS Bùi Đình Ứng bị những kẻ lạ mặt đổ xăng đốt trong đêm khuya ngày 12.8 vừa qua gióng lên một hồi chuông cảnh báo về tình trạng xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của luật sư có chiều hướng gia tăng với mức độ ngày càng nghiêm trọng. Trong vụ luật sư Ứng, đến hôm nay vẫn chưa có cơ quan pháp luật nào tiếp nhận thông tin và tiến hành điều tra. Nhiều vụ việc trước đây, một số luật sư đã bị đương sự tố cáo sai sự thật, rượt đuổi đánh ngay tại phiên tòa, bị xâm phạm trực tiếp và gây thương tích trên thân thể, bị đe dọa, hành hung, tung tin ác ý, thậm chí đặt vòng hoa, đưa quan tài… đến tận VPLS để đe dọa, nhục mạ nhưng không được điều tra, xử lý và kết luận đến nơi đến chốn.

Thực trạng này không chỉ ảnh hưởng bất lợi đối với quyền hành nghề hợp pháp của luật sư, mà theo đó có ảnh hưởng xấu đến quyền lợi người dân và xã hội, khiến cho sự nguy hiểm, rủi ro trong hành nghề luật sư gia tăng, làm cho luật sư chịu áp lực, ngại ngần tham gia ngày càng sâu hơn vào quá trình giải quyết các mâu thuẫn, tranh chấp trong xã hội, hạ thấp sự tín nhiệm của công chúng đối với luật sư, làm tổn hại đến danh dự của luật sư. Trách nhiệm của luật sư là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức và cá nhân, nhằm bảo vệ thực thi đúng đắn và sự công minh của pháp luật. Nếu quyền và lợi ích hợp pháp khi hành nghề của luật sư mà không bảo vệ được, thậm chí bị xâm phạm không được giải quyết công bằng hợp lý thì quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự liệu có bảo vệ được không ? Đó là một thách thức to lớn cho yêu cầu phát triển nghề luật sư ở VN hiện nay.

Tuy nhiên, thực trạng này có nguyên nhân chính do một số luật sư có hành vi vi phạm pháp luật hoặc quy tắc đạo đức, có dấu hiệu lừa dối, làm cho khách hàng tin vào khả năng giải quyết công việc của mình, từ đó có hành vi lừa đảo, lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản hoặc có hành vi vi phạm pháp luật khác phải không thưa ông?

- Đúng. Tại hội thảo cũng đã có nhiều ý kiến phân tích thẳng thắn như vậy và khẳng định đó là nguyên nhân dẫn đến bị khách hàng khiếu kiện, tố cáo và các cơ quan chức năng phải tiến hành giải quyết, xử lý bằng các hình thức xóa tên, rút giấy phép hoạt động của tổ chức hành nghề, chứng chỉ hành nghề luật sư, thậm chí đưa ra truy tố và xét xử trước pháp luật. Nhưng, nếu luật sư có hành vi vi phạm thì xử lý theo các quy định của pháp luật, không ai có quyền hành hung, gây tổn hại sức khỏe hay tước đoạt mạng sống của họ.

Đối với tình trạng luật sư bị xâm phạm, uỷ ban có biện pháp như thế nào để bảo vệ các đồng nghiệp?

- Tại hội thảo vừa qua, mọi người đều nhận thức bảo vệ quyền và lợi ích trong hành nghề hợp pháp của luật sư là một trong những nhiệm vụ, đồng thời là quyền hạn quan trọng của LĐLSVN và các đoàn luật sư địa phương. Nhiệm vụ này có quan hệ đến sự phát triển của nghề luật sư, đến mức độ tín nhiệm của công chúng trong xã hội đối với luật sư và sự kỳ vọng của người dân đối với tính minh bạch và công bằng của nền tư pháp và sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền của nước ta. Do đó, với tư cách là cơ quan tham mưu giúp cho liên đoàn, uỷ ban đang triển khai xây dựng đề án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của luật sư, nhằm nhận diện đúng đắn nhu cầu, phạm vi các quyền và lợi ích hợp pháp của luật sư cần bảo vệ và quy trình, phương pháp tiếp nhận, phân loại và xử lý nhanh chóng, kịp thời, thận trọng các yêu cầu nói trên.

- Xin cám ơn ông.