“Phải đưa mấy ông thủy điện ra tòa”

Trong đợt thủy điện xả lũ các ngày 2-4.10 vừa qua, các xã Đại Hưng, Đại Lãnh của Đại Lộc “hứng” nước ngập lút nhà.

Bà Trương Thị Thu Nguyệt (xã Đại Lãnh) bức xúc: “Chỉ thoáng cái là nhà tôi chìm trong biển nước. Có kịp di chuyển đồ đạc chi mô. Rồi ai nấy cuống lên dắt chạy vô núi, cốt để giữ mạng, đồ đạc trôi sạch, hoa màu mất hết. Người dân ở đây như sống dưới cái thòng lọng của thủy điện vậy. Có kêu thì chính quyền cũng chẳng giải quyết được gì”.

Còn bà Nguyễn Thị Vân (cùng xã Đại Lãnh) thì uất ức: “Cấp trên cho ông thủy điện xây dựng, hoạt động, thì giờ phải bắt ông thủy điện chấm dứt việc xả lũ lên đầu dân chứ. Nếu không, thì cũng phải đưa mấy ông thủy điện xả lũ kiểu đó ra tòa, bắt bồi thường thiệt hại”.  

Việc xả lũ chồng lên nhau của các thủy điện gây ngập nặng hạ du và thiệt hại cho người dân đã quá rõ và tái diễn nhiều năm nay, nhưng chính quyền địa phương vẫn bất lực. 

Ông Phan Đức Tính - Phó Chủ tịch UBND huyện Đại Lộc - cho biết: “Huyện cũng chỉ biết kiến nghị, yêu cầu các thủy điện có trách nhiệm với hạ du, tỉnh thì cũng chỉ kiến nghị thôi, chứ thẩm quyền là trung ương. Còn việc kiện cáo thì cũng rất khó, hiện chưa có chủ trương. Vả lại, không chỉ một ông, mà đến mấy ông thủy điện, làm sao xác định ông nào gây lũ đến mức nào mà kiện. Vấn đề này, chúng tôi phải tiếp tục nghiên cứu, xin chủ trương cấp trên”.

Đáng buồn một điều, bao giờ các chủ hồ thủy điện cũng khẳng định mình vận hành đúng quy trình. Ngay trong lũ “nhân tai”, trước sự hoảng loạn chạy nạn của người dân, chính quyền cũng hoang mang, song sau mọi cuộc kiểm tra, hội họp... chính quyền các địa phương lại “cùng giọng” với các thủy điện, rằng “đã vận hành đúng quy trình”! “Chính quyền đã thông báo xả lũ đến dân đúng quy trình!”... Ai cũng cho rằng mình đúng, vậy cái sai, lỗi chẳng lẽ do dân?

An toàn cho đập, thiệt hại cho dân

PGĐ Sở NNPTNT TP.Đà Nẵng - ông Huỳnh Vạn Thắng - cho rằng, xem lại quy trình vận hành thì Đắk Mi 4 xả lũ không sai.

Xả lũ thủy điện, nhà dân ngập lút nóc.

Điều này cũng được ông Phan Đức Tính xác thực: “Vận hành như vậy là đảm bảo an toàn tuyệt đối cho đập, nếu không thì thảm họa còn khó lường hơn”. GĐ Nhà máy thủy điện Đắk Mi 4 - ông Đỗ Xuân Yến - khẳng định: “Chúng tôi đã vận hành đúng quy trình. 2 người dân thiệt mạng hôm xả lũ thủy điện là do bất cẩn khi đi qua vùng nước ngập, một người khác là do bị... tâm thần”.

Theo ông Văn Phú Chính - Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều kiêm Phó Văn phòng Ban chỉ đạo PCLB Trung ương - quy trình vận hành đã được phê duyệt, song vẫn chưa thể nói là hoàn chỉnh tuyệt đối. Việc vận hành dù đúng quy trình, vẫn không thể nói là đã đảm bảo an toàn tuyệt đối, cần phải có sự ứng dụng linh hoạt, điều tiết kịp thời và nhất thiết phải có sự tham gia, chủ trì của chính quyền địa phương, để hạn chế thấp nhất thiệt hại gây ra cho dân và môi trường.

Cũng theo ông Chính, hiện cả nước có trên 6.500 hồ đập lớn nhỏ, với hơn 65 tỉ mét khối nước “treo” trên thượng nguồn, luôn đe dọa sự an nguy của người dân vùng hạ du. Thế nhưng, đến nay chỉ mới hoàn thành quy chế vận hành liên hồ trên 5 hệ thống sông là Vu Gia - Thu Bồn, Sê Rê Pốk, Sê San, sông Ba và sông Hồng.

Việc phân cấp quản lý hồ đập cũng còn nhiều bất cập, chồng chéo. Các hồ thủy điện thì thuộc Bộ Công Thương, hồ thủy lợi thuộc Bộ NNPTNT, các lưu vực sông thuộc Bộ TNMT, các hồ đập nhỏ lại thuộc chính quyền tỉnh quản lý.

Chính việc phân cấp  “rối ren” như hiện nay dẫn đến việc phối hợp thực hiện điều tiết, cắt lũ bất lợi. Ở địa phương nào chính quyền làm tốt vai trò “nhạc trưởng” thì tình hình khả quan và ngược lại. Để có một quy trình vận hành liên hồ hợp lý, khoa học và đảm bảo an toàn cho hạ du, hiện nay vẫn trong quá trình xây dựng, hoàn chỉnh.

Về việc xả lũ của thủy điện Đắk Mi 4: Ngày 2.10, UBND huyện Đại Lộc nhận được 2 thông báo về việc xả lũ. Thông báo đầu tiên ghi: Kể từ lúc 8h ngày 2.10, ngay sau đó, UBND huyện Đại Lộc tiếp tục nhận được thông báo thứ hai, thủy điện Đắk Mi 4 mở van cửa đập tràn Đắk Mi 4A về hạ du sông Vu Gia kể từ lúc 9h ngày 2.10 với lưu lượng từ 1.000-1.800m3/s. Khoảng thời gian 2 lần mở xả chỉ cách nhau 1 giờ nên mực nước lên nhanh bất thường, gây hoảng loạn trong dân. Theo quy định, thông báo xả lũ phải trước từ 3-4 giờ, nhưng chính quyền huyện Đại Lộc nhận qua đường fax ghi thời gian nhận là 8h35 ngày 2.10. Như vậy, từ lúc chính quyền nhận thông báo đến khi thủy điện xả lũ với lưu lượng 1.000-1.800m3/s là chưa tới 30 phút.