Nỗi lo lắng của ông Đặng Phong - Chủ tịch huyện Bắc Trà My - khi thông tin đến Báo Lao Động về 3 trận động đất vào rạng sáng 11.11 này hoàn toàn không giống với không khí an toàn tại hội thảo vừa diễn ra trước đó 2 ngày.

Cường độ động đất gần đến đỉnh?

Báo Tiền Phong dẫn lời PGS.TS Lê Trọng Thắng (Trường Đại học Mỏ - Địa chất), sau khi phân tích nguyên nhân gây động đất kích thích ở Sông Tranh 2 tại Hội thảo “Địa chất, công trình nền đập nhà máy thủy điện Sông Tranh 2” hôm 9.11 đã đưa nhận định: “Như vậy, với thời gian tác động gần hai năm, có thể cho phép dự báo nhiều khả năng trận động đất mạnh 4,6 độ richter ngày 22.10 đã tiến gần tới đỉnh động đất kích thích.

"Bởi vậy việc nâng mực nước hồ đến cao độ mực nước thiết kế thêm 35m nữa sẽ không làm gia tăng nhiều cường độ động đất kích thích. Sau khi tích nước hồ đến cao độ mực nước dâng bình thường, động đất cực đại có thể đạt trên dưới 5 độ richter. Sau đó, tần suất và cường độ động đất kích thích sẽ giảm dần về trạng thái bình ổn. Thời gian bình ổn, có thể kéo dài 3 - 5 năm” - PGS.TS Thắng khẳng định.

Nghe vậy, PGS.TS Phạm Hữu Sy, chuyên gia hội đồng nghiệm thu nhà nước đã “được lời như cởi tấm lòng”, rồi nói: “Anh Thắng công bố ngưỡng động đất kích thích là 5 độ richter. Tôi không công bố nhưng tôi cũng nghĩ thế”.

Trong khi đó, trả lời báo Lao Động sau trận động đất có cường độ 4,6 độ richter xảy ra ngày 22.10, PGS.TS Nguyễn Hồng Phương - Phó Giám đốc Trung tâm Báo tin động đất và cảnh báo sóng thần (Viện Vật lý địa cầu) nhận định: Diễn biến này đúng với quy luật của động đất kích thích. Tuy vậy, đó chỉ là lý thuyết. Thực tế, chu kỳ hoạt động của động đất kích thích do tích nước thủy điện còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố địa chất địa tầng, dung tích hồ... thì có chu kỳ riêng. Không có quy luật cụ thể cho động đất dạng kích thích.

PGS.TS Nguyễn Hồng Phương lý giải: Động đất kích thích từng xảy ra ở hồ thủy điện Hòa Bình (cường độ cao nhất là 4,8 độ richter) nhưng không liên tiếp, tăng dần như ở Sông Tranh 2. Ông đưa ra dự báo với người dân Bắc Trà My: Hãy sẵn sàng đón nhận những trận động đất có thể bằng hoặc vượt ngưỡng 4,6 độ richter. Và chưa khẳng định cường độ đạt đỉnh của động đất ở khu vực này là bao nhiêu và chu kỳ như thế nào.

Còn PGS.TS Cao Đình Triều - Viện Vật lý Địa cầu đã phải lên tiếng: Không thể dễ dàng “bắt mạch” được động đất cực đại ở vùng thủy điện Sông Tranh 2. Không thể đánh giá được động đất cực đại ở khu vực Sông Tranh 2, nếu theo nguyên tắc thống kê. Vùng này, trước khi xây dựng thủy điện Sông Tranh 2, hầu như chưa bao giờ có động đất. Như vậy thì làm gì có số liệu thống kê để mà phân tích và nhận định”.

Ông Phạm Văn Tỵ, Hội Địa chất Công trình & Môi trường Việt Nam bày tỏ quan điểm: Chưa thể khẳng định điều gì về động đất ở đây cả.

Trao đổi với phóng viên Lao Động, TS Nguyễn Thế Hùng - Phó Chủ tịch Hội Cơ học thủy khí Việt Nam nói rằng: Những dự báo khoa học không thể chính xác tuyệt đối. Nhưng đối với động đất, độ sai lệch đó chỉ sai 1 cấp độ, tăng thêm vài độ richter thì đôi khi trở thành thảm họa.

Thận trọng với an toàn của người dân

Không phải không có lý do để Chính phủ đưa ra quyết định: Không tích nước ở thủy điện Sông Tranh 2 trong mùa lũ năm nay. Lấy mục tiêu đảm bảo an toàn cho người dân vùng hạ lưu là ưu tiên số 1.

Và mới đây, cũng bởi nhận thấy động đất ở khu vực Sông Tranh 2 có biểu hiện đặc biệt nên Chính phủ đã đầu tư tiền tỉ để Viện Vật lý địa cầu  lắp đặt 5 trạm quan trắc động đất tiếp theo tại khu vực đập thủy điện Sông Tranh 2, phục vụ nghiên cứu sâu về động đất ở huyện Bắc Trà My. Dù dung tích của thủy điện Sông tranh 2 nhỏ gấp nhiều lần so với thủy điện Hòa Bình và Sơn La.

Có lẽ sẽ không thừa nhắc lại thông tin về việc Tòa án Italia tuyên phạt (ngày 22.10 vừa qua) 6 nhà khoa học và một quan chức chính phủ nước này 6 năm tù giam vì đánh giá thấp các rủi ro của một trận động đất kinh hoàng năm 2009, gián tiếp gây ra cái chết của hơn 309 người và làm hơn 1.000 nạn nhân khác bị thương trong cơn địa chấn rung chuyển miền trung Italia sáng 6.4.2009.
 
Cả 7 bị cáo, gồm 1 quan chức chính phủ và 6 nhà khoa học hàng đầu về địa chất và dự báo thảm họa. Bất chấp các lời bào chữa rằng không ai có thể dự đoán động đất với độ chính xác tuyệt đối, Chánh án tòa án vẫn ra phán quyết kết tội các bị cáo vì sự cẩu thả trong công việc, gây hậu quả nghiêm trọng. Tất cả các bị cáo cũng bị buộc phải bồi thường tổng cộng hơn 9 triệu Euro (gần 12 triệu USD) cho những nạn nhân thiên tai còn sống sót tại thành phố L'Aquila.

Một nước công nghệ và nên khoa học hiện đại như Nhật Bản cũng đã phải trả cái giá quá đắt về người trong trận sóng thẩn xảy ra vào tháng 3.2011.

Còn đó những bài học mà các nhà khoa học vẫn “chào thua” cơn thịnh nộ của thiên nhiên.