Vi phạm phổ biến nhưng ít được quan tâm

Trong số báo ra ngày 3.11.2014, báo Lao Động đã thông tin về vụ xâm phạm bản quyền bức ảnh “Non nước Ba Vì” của tác giả Nguyễn Quốc Ân. Về vụ việc này, Lao Động đã có trao đổi với ông Đặng Đình An- Chủ tịch Hội Nhiếp ảnh nghệ thuật Hà Nội. Ông An cho biết: “Việc vi phạm tác quyền trong nhiếp ảnh hiện nay là rất phổ biến (dễ đạo), bởi vì chỉ cần lấy ảnh chép sang các dạng nghệ thuật khác như tranh vẽ, tranh gốm, in vào đĩa hoặc tranh sơn mài. 

Khác với việc đạo sân khấu, văn học phải mất nhiều công sức. Với bản quyền nhiếp ảnh phổ biến như thế nhưng vấn đề là có phát hiện ra hay không mà thôi và phải có luật như thế nào đó để ngăn chặn đạo ảnh. Theo quan điểm của tôi, việc một tổ chức, cá nhân đạo ảnh, như trường hợp tác giả Nguyễn Quốc Ân bị xâm phạm quyền tác giả là chính xác, cần xử lý. Đáng tiếc là Hội Nhiếp ảnh nghệ thuật chưa có những trung tâm đủ mạnh như bên âm nhạc hay văn học nên chỉ có thể hỗ trợ hội viên bằng cách gửi văn bản tới các cơ quan chức năng kiến nghị họ xem xét”.

“Phiên bản nhái” là tranh gắn đá. 

Một vấn đề khác, tôi nghĩ các nhà quản lý coi chuyện đạo ảnh quá nhỏ so với việc đạo âm nhạc, đạo sân khấu, đạo văn chương. Thứ hai là về giá trị vật chất thì không nhiều nên có vẻ ít được quan tâm. Song tôi nghĩ khi vấn đề tác quyền được quy định trong các văn bản pháp luật thì những vi phạm cũng phải bị xử phạt theo các chế tài hiện hành, không thể vì “chuyện nhỏ” để những nghệ sĩ nhiếp ảnh luôn phải chịu thiệt thòi”.

 Ai bảo vệ các tác giả nhiếp ảnh?

Cách đây 10 năm, giới nhiếp ảnh xôn xao vụ việc hai nghệ sĩ nhiếp ảnh là Bá Hân, Phạm Quang Sáng bỗng phát hiện ảnh của mình được (hay bị) một công ty bảo hiểm in lịch mà không hề xin phép. Khi liên hệ với những bên vi phạm thì họ trả lời rằng, họ vẫn làm như vậy với các tác giả khác có sao đâu (!?).

Rồi gần đây, cũng chính tác giả Bá Hân lại bị một hãng liên doanh của nước ngoài “thuổng” bức ảnh để sử dụng trong một phóng sự liên quan đến vấn đề răng miệng. Tác giả gõ cửa nhiều nơi, tốn nhiều công sức và dù bên vi phạm đã gỡ bỏ hình ảnh nhưng việc đền bù không thỏa đáng.

Gần nhất, nhân 10.10, là câu chuyện Thư viện Hà Nội trưng bày bức ảnh của tác giả Na Sơn. Khi bị phát hiện, Thư viện Hà Nội cũng đã có lời xin lỗi tác giả nhưng vấn đề bản quyền ảnh lại nảy sinh theo hướng khác. Đó là tranh cãi: Trong một bộ ảnh cưới được thuê chụp thì bản quyền thuộc về người chụp hay người thuê chụp? Chính vì tranh cãi này đã lộ ra chuyện: Bản quyền nhiếp ảnh lâu nay vẫn được hiểu một cách rất mơ hồ.

Tất nhiên, đó là câu chuyện pháp lý khác nhưng những vụ việc trên chỉ là điển hình cho việc các tác giả nhiếp ảnh thường xuyên bị đạo ảnh với nhiều mục đích, trong đó có mục đích thương mại.

Trong Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam, Công ước Berne, Luật Dân sự và Luật Hình sự (tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan- Điều 170a)… bản quyền nhiếp ảnh cũng được bảo hộ như các loại hình nghệ thuật khác song để được pháp luật bảo vệ bản thân những tác giả cũng chưa có ý thức về việc đăng ký bản quyền nên khi xảy ra tranh chấp sẽ rất mất thời gian, công sức và thủ tục pháp lý.

Đây cũng là mấu chốt để việc vi phạm bản quyền nhiếp ảnh không bị coi là “chuyện nhỏ” khi xử lý.

Riêng vấn đề liên quan đến bản quyền bức ảnh “Non nước Ba Vì” của tác giả Nguyễn Quốc Ân. Thanh tra Bộ VHTTDL đã gửi giấy mời các bên liên quan là tác giả Nguyễn Quốc Ân và đại diện Lực Tiến.

Thanh tra Bộ VHTTDL nghiêm khắc phê bình chuyên viên 

Hôm qua, 3.11, PV Lao Động đã có buổi làm việc với thanh tra Bộ VHTTDL để tìm hiểu về trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước trong việc giải quyết đơn thư của ông Nguyễn Quốc Ân- tác giả bức ảnh “Non nước Ba Vì”. Ông Trần Văn Minh – Phó Chánh thanh tra, người thụ lý vụ việc này cho biết: “Khi nhận được đơn của ông Nguyễn Quốc Ân, ngày 15.10, thanh tra đã có công văn gửi siêu thị Lực Tiến Plaza (thuộc Cty cổ phần thép và TM LTB) đến làm việc và có báo cáo giải trình. Qua công văn giải trình của Cty (ngày 21.10) cho thấy, vụ việc xảy ra là giữa ông Nguyễn Quốc Ân và ông Phùng Văn Hưng – người đã ký hợp đồng giao khoán với Cty CP thép và TM LTB. 

Ông Phùng Văn Hưng đã được giao khoán để bán đồ nội thất, gạch ốp lát, thiết bị vệ sinh, đồ trang trí nội thất… Do vậy, mấy bức tranh được cho là có vi phạm bản quyền được bày bán trong cửa hàng của ông Phùng Văn Hưng là thuộc trách nhiệm của ông Hưng. Cty chỉ là đơn vị cho thuê mặt bằng. Tuy nhiên, vào khoảng tháng 8.2014, ông Nguyễn Quốc Ân có phản ánh với Cty về việc bức tranh thuộc bản quyền của ông đang được bày bán tại siêu thị, Cty đã đề nghị ông Hưng bỏ bức tranh này để tránh gây phức tạp cho Cty”.

Ông Trần Văn Minh cho biết thêm, sau khi đã làm rõ đối tượng bị khiếu nại, thanh tra bộ đã mời (qua điện thoại) ông Lê Quốc Ân và ông Phùng Quốc Hưng lên để xác minh và giải quyết vụ việc. Tuy nhiên, ông Lê Quốc Ân đã từ chối với lý do: Ông đã lớn tuổi rồi, nhà thì xa, đi lại khó khăn. Tìm hiểu thêm, PV được biết, lý do chính ông Lê Quốc Ân không đến theo lời mời vì chuyên viên của bộ đã cho đó là “chuyện nhỏ”, vì thế ông không hy vọng cơ quan này có thể giải quyết.

Ông Trần Văn Minh cho biết, ông là người có trách nhiệm giải quyết vụ việc, còn ông Nguyễn Quốc Hiệp chỉ là chuyên viên – người tiếp nhận đơn – mà trả lời như thế (nói vụ việc là “chuyện nhỏ”- PV) với người gửi đơn là sai với quy định. Sau khi vụ việc được phản ánh trên báo Lao Động, lãnh đạo đơn vị đã nghiêm khắc phê bình chuyên viên này, đồng thời, ngày 3.11 đã gửi giấy mời cho ông Nguyễn Quốc Ân và ông Phùng Văn Hưng đến cơ quan thanh tra để làm rõ hành vi vi phạm vào ngày 11.11 tới. K.Y.M