Fafim VN - Công ty phát hành phim VN, doanh nghiệp nhà nước, từng làm mưa làm gió thị trường ĐAVN ở mấy thập kỷ trước. Nhưng kể từ khi Luật ĐAVN có hiệu lực, với sự có mặt của các doanh nghiệp tư nhân, thì Fafilm VN trở nên yếm thế, gần đây mới có chút khởi sắc nhưng vẫn còn xa thời hoàng kim.

Nhìn toàn cục, thị trường ĐAVN thực sự khởi sắc khi có sự tham gia của tư nhân, đặc biệt là các công ty có yếu tố đầu tư nước ngoài.

Rạp chiếu tư nhân ở thế thượng phong

Hiện tại ở VN có khoảng 500 cụm rạp, trong khi cụm rạp của Nhà nước chỉ chiếm 20%. Hai “đại gia” Việt tạm coi là có thể đủ sức cạnh tranh là BHD (với 4 cụm rạp trên cả nước: BHD 3/2; BHD Cineplex Icon 68; BHD Phạm Hùng; BHD tại Trung tâm Thương mại Vincom Quang Trung ở TPHCM) và Galaxy với 5 cụm rạp và 25 phòng chiếu. Một đơn vị trong nước cũng vừa gia nhập thị trường kinh doanh rạp chiếu và phát hành phim là Mega GS (hợp tác giữa 2 đơn vị: Saigon Media và Sóng Vàng Group) với 6 phòng chiếu. Ngoài những đơn vị này, những cụm rạp khác như rạp Tháng 8, rạp Ngọc Khánh hay cụm rạp tại các tỉnh hiện nay chỉ hoạt động cầm chừng (cuối tháng 12.2015 thì rạp Dân chủ ở Hà Nội đóng cửa).

Trong khi đó, các công ty tư nhân có yếu tố nước ngoài đang đứng ở thế áp đảo, chiếm đến 80% thị trường. Có thể kể đến những cái tên đình đám như hệ thống rạp CGV (với 27 cụm rạp, 176 phòng chiếu phủ khắp 10 thành phố lớn trong cả nước); Lotte Cinema (với 16 cụm rạp); Platinum (được thành lập bởi Tập đoàn Multivision từ Indonesia) với 5 cụm rạp. Những “đại gia” này cũng đã xây dựng một kế hoạch chiếm lĩnh thị trường trong tương lai, khi CGV đặt mục tiêu có 55 cụm rạp trên toàn quốc, tiếp tục củng cố vị trí số 1 của mình ở thị trường rạp chiếu phim. Platinum cũng đặt mục tiêu có 10 cụm rạp trên toàn quốc và chính thức tấn công thị trường TPHCM sau Hà Nội, Nha Trang.

Đã yếm thế về quy mô và số lượng, trong cuộc mưu sinh sống còn này, các cụm rạp của VN cũng chịu không ít thiệt thòi khi phải đóng mức thuế cao hơn. Trước đây, doanh nghiệp Việt phải chịu mức thuế doanh nghiệp 25%, từ năm 2014, mức thuế giảm còn 22% và theo quy định của Nhà nước, đến năm 2016 còn 20%. Đối với các phim VN sau khi được Hội đồng phim Trung ương cho điểm đạt từ 6,5 trở lên, các đơn vị sản xuất phim này được miễn giảm 10% thuế thu nhập doanh nghiệp. Trong khi đó, các doanh nghiệp nước ngoài được hưởng chế độ miễn, giảm thuế, và khi Hiệp định TPP có hiệu lực, thì thuế suất của họ gần như giảm tối đa.

Đó là chưa kể đến việc tỉ lệ ăn chia doanh thu, đặc biệt đối với các phim Việt do các đơn vị trong nước đầu tư - sản xuất, luôn ở mức bất lợi. Nhiều phim Việt phải chấp nhận tỉ lệ ăn chia chênh lệch rất cao 7 - 3 (3 thuộc về chủ phim Việt) nếu muốn phim được phát hành rộng rãi trên các hệ thống rạp chiếu của tư nhân có yếu tố nước ngoài.

Chỉ ưu ái thị trường lớn

Chưa khi nào việc phổ biến phim ở thị trường Việt lại nhộn nhịp “ăn nên làm ra” như hiện tại. Các phim bom tấn của Hollywood gần như luôn được công chiếu cùng thời điểm với các quốc gia trên thế giới. Nếu trước đây ít có thông tin về phim thì bây giờ có cả chiến dịch PR của chính hãng sản xuất hay đại diện phát hành khu vực cho phim đúng bài bản để phim có thể thu được lợi nhuận cao nhất.

Trung tâm chiếu phim quốc gia là một trong những đơn vị Nhà nước hiếm hoi làm công tác phổ biến phim rất thành công cho đến thời điểm hiện tại. Phim Việt hay phim ngoại nhập đều được phân bổ đồng đều tại các cụm rạp này. Tuy nhiên, điều đó chỉ diễn ra ở những thị trường lớn như Hà Nội, TPHCM. Còn tại nhiều tỉnh thành khác, việc được thưởng thức phim bom tấn chỉ là mơ vì thiếu và yếu nhiều điều kiện cần có. Nguồn phim duy nhất cho các tỉnh, thành ngoài Hà Nội, TPHCM từ phía Cục điện ảnh chuyển về thường là những bộ phim đặt hàng mang tính chính trị, tuyên truyền của Nhà nước, thậm chí cả phim “ế” ở Hà Nội, TPHCM. Chưa kể, quy trình phổ biến phim tại VN vẫn đang hoạt động theo kiểu “xoay vòng” từ mấy chục năm trước, nên doanh thu không đảm bảo, các đơn vị phát hành phim cũng không mấy mặn mà với việc đưa phim phát hành tại các địa phương.

Năm 2016 sẽ là một năm sôi động thị trường phim Việt, khi số phim sản xuất và ra rạp có thể lên tới con số từ 40 - 50 phim. Mong các cơ quan quản lý nhà nước, các hội chuyên ngành điện ảnh, phát hành phim, các hãng phim và “chủ rạp Việt”… có sự đoàn kết, tạo môi trường sản xuất kinh doanh thuận lợi, cạnh tranh lành mạnh, công bằng, bình đẳng, bảo vệ quyền lợi hợp pháp chính đáng trong kinh doanh, không để bị chèn ép và thôn tính, tạo vị thế, chỗ đứng mạnh mẽ bền vững trong lĩnh vực phát hành và phổ biến phim để phim Việt - rạp Việt thật sự tự tin, vững vàng hội nhập quốc tế ngay tại thị trường trong nước, đủ sức cạnh tranh bình đẳng với phim bom tấn, với cụm rạp tư nhân có yếu tố nước ngoài.