Thiếu tính chuyên nghiệp

Đó là cụm từ được nhắc đến nhiều nhất trong các tham luận. Nhà phê bình lý luận Vũ Huyến nhấn mạnh: Ảnh báo chí VN chưa chuyên nghiệp, trước hết ở nhận thức chưa coi ảnh báo chí như một loại hình báo chí độc lập. Sự thiếu chuyên nghiệp thể hiện ở nhiều khâu: Đào tạo, sử dụng lao động và phổ biến sản phẩm ảnh. Trong đó, việc dàn dựng trong ảnh báo chí VN phải nói là một căn bệnh trầm kha. Đánh giá ảnh báo chí VN hiện nay nhìn chung còn nặng về dàn dựng, hời hợt, thiếu thông tin, nhà báo Việt Văn (Báo Lao Động) nêu câu hỏi: Chụp ảnh báo chí có cần phong cách cá nhân không? Tính khách quan trong ảnh báo chí được hiểu như thế nào?

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến sự yếu kém của ảnh báo chí: VN có nhiều nguyên nhân, từ sự coi thường ảnh báo chí, coi phóng viên ảnh không “ngang cơ” với phóng viên viết, hay việc nhiều tòa báo thiếu hẳn một biên tập ảnh... Và xuất phát điểm vẫn là vấn đề đào tạo: Đáng ra phải đào tạo phóng viên ảnh như một nhà báo với đầy đủ kỹ năng báo chí, con mắt ảnh, chứ không phải là thợ ảnh.

Báo động về tác quyền và sử dụng hình ảnh cá nhân

Trong bối cảnh báo chí mọc lên như nấm sau mưa, nhất là sự bung ra của báo mạng khiến việc bảo vệ bản quyền càng trở nên cấp bách. 6 hình thức vi phạm bản quyền ảnh phổ biến nhất theo BTV Quang Hiểu (báo Tuổi Trẻ) là: Lấy tự động, “chôm” nguyên con, “chôm” có gia công, xào nấu, “chôm của chôm”, lấy báo mạng đăng báo giấy...  

Ông Ngô Huy Toàn - Thanh tra Bộ Thông tin và Truyền thông - đặt vấn đề về việc sử dụng hình ảnh của cá nhân trên mạng phải rất thận trọng. Đã có nhiều trường hợp làm ảnh hưởng đến cuộc sống bình thường của nhân vật, thậm chí còn là thay đổi theo hướng tiêu cực. Trong bộ quy tắc hành nghề báo chí của Vương quốc Anh có quy định: “Không được chụp ảnh cá nhân ở nơi riêng tư”. Trong 5 dạng sai sót của cơ quan báo chí mà ông Toàn chỉ ra, đáng chú ý nhất là sử dụng lại hình ảnh trong quá khứ của người từng mắc lỗi lầm để minh họa cho bài viết có nội dung liên quan làm người đọc cảm thấy sự xâu chuỗi, liên tục sai phạm của người đó là bản chất, dù ở thời điểm hiện tại, họ có thể đã được xóa án từ lâu.  

Nên bắt đầu từ khâu đào tạo

Là tay máy đã có thâm niên 10 năm công tác tại Hãng Reuter, phóng viên ảnh Huy Khâm chia sẻ điều anh tâm niệm: Hãy suy nghĩ kỹ trước khi bấm máy, hãy làm mệt cái đầu, chứ không phải mệt cái thân (hard brain but not hard body). Trong tác nghiệp, hãy đi đến tận cùng sự việc, và thông điệp được chuyển tải phải có giá trị thúc đẩy sự tiến bộ.

Muốn vậy, hãy bắt đầu trước hết từ khâu đào tạo. Hiện VN có 14.000 nhà báo chuyên nghiệp, nhưng trên 50% chưa được đào tạo chính quy hoặc chưa được đào tạo lại. “Cần đổi mới khâu đào tạo ảnh báo chí trong trường, thay vì sử dụng giáo trình ảnh và tư duy ảnh cũ tồn tại từ hàng chục năm nay” - là ý kiến của nhà báo trẻ Nguyễn Khánh (Báo Tuổi Trẻ). Đồng thời, áp dụng giải pháp đào tạo lại, với sự giúp đỡ của các chuyên gia nước ngoài - như nhà báo Việt Thanh (Vietnam News) gợi ý. Một giải pháp khả thi khác là tổ chức một giải ảnh báo chí thường niên - theo đề xuất của ông Trần Nhuận Minh - Giám đốc Red comunication - đơn vị tổ chức hội thảo, nhằm tạo động lực làm nghề cho các tay máy.