Người mẫu lớn, “cátsê” theo thời gian
Dĩ nhiên, đã “set up” phải có người mẫu. Chuyện người mẫu ở vùng cao mới vui. Trước đây đã có phong trào chụp ông già, bà già ở Tây Nguyên và nay đã giảm nhiều. 

Ở Đắc Nông có hai bà lão là chị em ruột, không biết ai phát hiện ra đầu tiên sau đó trở thành người mẫu ảnh của nhiều tay máy đến vùng đất này. Lúc đầu, “cátsê” cho họ chỉ là thùng mì tôm, vài chục ngàn đồng. Về sau, “đắt sô” dần, hai người mẫu, nhất là bà em (năm nay 80 tuổi) bắt đầu đòi “cátsê” ít nhất cũng 200-250.000 đồng. Thôi thì với cả nhóm (chừng mươi lăm người) đó là chuyện nhỏ. Thậm chí lần mới lên Đắc Nông tháng 3.2014, còn nghe nói ai đó phải “làm giá” trả tiền trước, nếu không trả ít quá, chụp xong, bà giữ xe không cho về. 

Thôi thì xét cho cùng, được tấm ảnh đẹp, giá đó vẫn rẻ, có điều nay hai bà hay ngọ nguậy và nói chuyện nhiều hơn, làm các tay máy nhiều khi phát bực. Nhưng hai bà rất hiểu ý các nhiếp ảnh gia, có lẽ cũng vì làm mẫu quá nhiều - từ tạo dáng chống cằm, từ hút tẩu thuốc, từ châm lửa cho nhau... Nhớ lại khi bước vào căn phòng khá chật chội chưa đầy 14m2, vật dụng sơ sài, 2 chị em ngồi đó tĩnh lặng như bao đời nay, chợt nghĩ chính họ là những bí ẩn của huyền thoại về người M’Nông.

Đến một buôn ở cách TP.Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắc Lắc) khoảng 4,5 km, gặp hai mẹ con cũng mới là người mẫu nhiếp ảnh không chuyên được vài năm. Các tay máy thi nhau bấm “xoành xoạch” cảnh mẹ cho con bú. Mẹ mới 18 tuổi, xinh đẹp, dân tộc Ê đê, tóc dài cực đẹp, nhưng buồn nỗi tóc nhuộm vàng hoe hệt như mấy “em" Hàn Quốc (mà mấy em hàng xóm kế bên cũng một kiểu hoe vàng). Chụp cả giờ đồng hồ cũng chỉ “cátsê” 200.000 đồng. Lát sau, 1 tay máy tinh quái vòng lại đòi chụp tiếp cảnh cho con bú, nhưng để lộ ngực một bên. Bà mẹ trẻ “OK” ngay với giá 200.000 đồng.
Đúng 1 tháng sau, khi quay lại gặp bà mẹ đó đang cho con bú trong buồng, khi người dẫn đường nói: Chụp lần trước đông giá khác, lần này ít giá khác... thì bà mẹ trẻ mặt lạnh tanh: Đúng 400.000 đồng, không bớt 1 xu. Choáng. Hỏi, mới biết, cách đó 2 hôm, có 4 tay máy phía Nam đến và trả như vậy, rồi dặn dò người mẫu: Phải tầm ấy tiền mới cho chụp.
Người mẫu “nhí” dễ bị “bắt nạt” hơn
Với giới nhiếp ảnh, gương mặt trẻ em Tây Nguyên ấn tượng hơn trẻ em miền xuôi rất nhiều, nhất là ánh mắt to sáng và cũng hoang dại, ăn vận sắc tộc vào là dễ “set up” được ảnh hay. Trẻ em cũng hiếu động, nhanh nhẹn và linh hoạt hơn mẫu lớn. Dù vậy, tôi từng chứng kiến một em bé thực sự mệt mỏi, bơ phờ, mất cảm xúc vì bị vần xoay suốt từ sáng đến trưa. “Cátsê” trẻ em cũng rẻ hơn. Thường chụp 1 bé, “quần” cả buổi cao nhất cũng chỉ 150.000 đồng. Chụp một giờ đổ lại, chỉ tầm 30-50.000 đồng, còn nếu có vài mẫu “nhí” khác làm nền, thì chỉ 10-20.000 đồng.

“Set up” trong nhiếp ảnh bị nhiều người phản đối, nhưng thực ra dàn dựng hay chụp tự nhiên, tất cả phụ thuộc ở ý đồ người chụp và suy cho cùng, sản phẩm sau cùng mới là thước đo chính xác. Có người dựng mà như thật, còn nhiều người chụp thật mà như giả. Và nếu bạn dàn dựng khéo, vẫn hoàn toàn có thể bắt được những khoảnh khắc sống động. Vấn đề nằm ở sự nhạy cảm và tài của người cầm máy.