KỲ 1: Sự giả dối ngày càng tinh vi

Không thể tưởng tượng được khi năm 2015 có tới 20% ảnh dự thi lọt tới vòng cuối cùng của cuộc thi Ảnh báo chí thế giới (World Press Photo - WPP) đã bị loại vì chỉnh sửa, và điều tệ hại nhất là chỉnh sửa ảnh thể thao, dẫn đến việc BGK không thể chọn ảnh thể thao trao giải ba. Nếu như trước đây, vì tăng độ tương phản quá đà, làm đen da mặt nghi phạm O.J.Simpson năm 1994 mà báo Time (Mỹ) đã bị bạn đọc phản ứng mạnh mẽ, thì nay việc chỉnh sửa ảnh trái phép (ở đây là thêm bớt sự vật làm thay đổi tính chân thực của ảnh) đang trở thành tệ nạn…

Đẹp hơn hay đánh lừa!

Theo một bài báo của tác giả Diane Smyth trên tạp chí nhiếp ảnh Britist Journal of Photography (Anh) năm 2015 thì ông Lars Boering - GĐĐH cuộc thi WPP 2015 - đã thốt lên: “Chúng tôi phát hiện ra nhiều ảnh đã chỉnh sửa và điều đó rất đáng thất vọng. Đó là niềm tin về đạo đức cơ bản của báo chí. Những hình ảnh phải chân thật và chúng tôi có thể tin cậy vào những hình ảnh nhiếp ảnh gia đặt trước mặt chúng tôi... Tất nhiên, chúng tôi đều biết rằng hình ảnh không bao giờ chỉ ra tất cả mọi thứ đang xảy ra, nó cần một chú giải, nhưng nhà nhiếp ảnh phải chỉ ra điều gì thực sự đang diễn ra trên thế giới”.

Ở vòng cuối cuộc thi WPP, các nhiếp ảnh gia phải nộp file gốc (RAW) và một đội ngũ kỹ thuật sẽ kiểm tra và báo cáo với BGK kết quả xử lý hậu kỳ của một số bức ảnh để BGK quyết định điều gì là hợp lệ, điều gì là vi phạm. Năm ngoái, BGK đã phát hiện ra nhiều ảnh chỉnh sửa rõ ràng khi so sánh file ảnh gốc và file ảnh gửi thi, nhận thấy điều gì đã được thêm vào, điều gì được bỏ đi. Nhiều thành viên BGK đã coi đây là một sự xúc phạm, là sự cố tình đánh lừa họ. Các “thí sinh” gian dối này đã nhận được bức thư từ BGK nêu rõ tại sao ảnh của họ bị loại với bằng chứng rõ ràng.

Điều đáng tiếc, đúng hơn là đáng trách nhất, là rất nhiều ảnh thể thao bị chỉnh sửa khéo đến nỗi chỉ có thể bị phát hiện khi các chuyên gia kỹ thuật kiểm tra file gốc. Khoảnh khắc trong ảnh thể thao là cực kỳ quan trọng, và chính việc thay đổi (nhiều khi là vị trí quả bóng) đã biến 1 bức ảnh bình thường, thậm chí tầm thường thành 1 bức ảnh xuất sắc.

Cũng trong năm 2015, The Walkley Foundation (Australia) vừa ra công bố bằng văn bản rằng nhiếp ảnh gia David Caird của tờ News Corp đã tự nguyện rút tên khỏi giải thưởng Nikon-Walkley năm 2015 trong hạng mục giải thưởng Phóng viên ảnh báo chí của năm sau khi được đề cử tại vòng chung kết. Vì bức ảnh thắng giải của David Caird chụp 2 chú khỉ tại vườn thú Melbourne đã bị anh dùng photoshop xóa đi 1 cọng rơm rất nhỏ làm rối mắt người xem (ảnh).

Còn nhớ năm ngoái, tay máy đang nổi Narciso Contreras người Mexico đã bị hãng AP (Mỹ) hủy bỏ hợp đồng vì đã dùng phần mềm xóa hình chiếc máy quay nằm gần chỗ người lính nổi dậy ở Syria trong một bức ảnh trong phóng sự ảnh về Syria. Trước đó, cũng tại cuộc thi WPP, một nhiếp ảnh gia Ba Lan bị tước giải ba ảnh phóng sự vì đã xóa đi 1 chi tiết để bức ảnh... sạch sẽ hơn.

Còn rất nhiều trường hợp khác bị tước giải, rút tên... khi tác giả không cưỡng được ham muốn “hoàn hảo” cho bức ảnh của mình, nhất là khi những bức ảnh “gần hoàn hảo” được chụp trong thời khắc tính bằng giây, và sự thay đổi chỉ bằng mấy động tác nhấp chuột.

Dĩ nhiên, nhiều phóng viên ảnh VN cũng không thoát khỏi sự cám dỗ đó!

Danh tiếng bao năm “thiêu” vì 1 ảnh

2 năm trước, phóng viên ảnh chiến trường nổi tiếng không chỉ ở VN mà cả thế giới Đoàn Công Tính với nhiều tác phẩm báo chí xuất sắc đã vướng vào 1 vụ scandal lớn khi một trong những bức ảnh của ông tham dự Visa pour I’Image Perpignan - festival nhiếp ảnh báo chí lớn nhất thế giới tổ chức hằng năm ở thành phố Perpignan, miền nam nước Pháp - bị tố là sửa photoshop. Đáng tiếc là bức ảnh đó - bộ đội Trường Sơn đu dây vượt thác gây ấn tượng mạnh ở festival và thời báo nổi tiếng New York Times (Mỹ) đã chọn bức ảnh làm tiêu điểm cho loạt ảnh giới thiệu về ảnh chiến trường Việt Nam tại Perpignan.

Nhà nhiếp ảnh Đan Mạch Jorn Stjerneklar khi xem cuốn sách ảnh “Khoảnh khắc” của Đoàn Công Tính in năm 2001, đã phát hiện ra bức ảnh bộ đội Trường Sơn đu dây khác hẳn bức ảnh ông thấy tại festival Visa pour I’Image Perpignan 2014. Ông đã hỏi và Đoàn Công Tính thừa nhận là phim gốc bị hư nên có can thiệp. Nhưng điều đáng trách là Đoàn Công Tính đã xử lý phim gốc ở hai hiệu ảnh khác nhau và cho ghép thêm thác nước vào bối cảnh. Vì 2 hiệu nên 2 cảnh thác nước khác nhau.

Đoàn Công Tính có biện minh là ông không cố tình gửi ảnh đó đi Visa pour I’Image Perpignan mà ông gửi đĩa trong có ảnh đó và ban tổ chức đã chọn.

Ở vào trường hợp như Đoàn Công Tính, nhiều phóng viên ảnh nước ngoài đã “thân bại danh liệt” vì công chúng có quyền nghi ngờ những bức ảnh khác cũng đã bị photoshop. Trong khi, biết đâu tấm ảnh phóng ra từ phim gốc bụi, mốc có khi lại là 1 bức ảnh đáng giá mang dấu vết thời gian.

Trong thực tế, việc dùng photoshop quá đà cho ảnh báo chí cũng xuất hiện ở cuộc thi Ảnh báo chí toàn quốc do Hội Nhà báo Việt Nam tổ chức hằng năm…