Trong bối cảnh dư luận đang còn tranh cãi về việc nên hay không nên xây bảo tàng nghìn tỉ trong giai đoạn hiện nay, bởi thực tế, hiệu quả hoạt động của hệ thống bảo tàng (BT) ở ta còn rất hạn chế thì việc Bảo tàng Phụ nữ VN được TripAdvisor - website du lịch lớn nhất thế giới - bầu chọn là “Điểm du lịch hấp dẫn nhất năm 2012” quả là một kỳ tích.

Đẹp, thú vị...

Hơn một năm trở lại đây, những người quan tâm đến BT không ai là không ngạc nhiên trước sự “lột xác” kỳ diệu của BT Phụ nữ VN. Từ một tòa nhà, tuy ở vị trí khá đẹp của thủ đô (36 Lý Thường Kiệt, quận Hoàn Kiếm, HN), nhưng vẫn mang dáng dấp như một công sở, hệ thống trưng bày ở những năm trước cũng rơi vào tình trạng chung của hệ thống BT ở ta: Tồn tại cho có, nhưng chả để làm gì vì khách thờ ơ, nhân viên bảo tàng làm việc cũng như bất kỳ một công chức văn phòng nào vì không có điều kiện để phát huy nghiệp vụ của mình. Nhưng bây giờ, nếu có dịp đến BT, hẳn du khách sẽ thấy sự khác biệt ngay từ ngoài cổng. Một tiểu cảnh đài phun nước, cây xanh và hoa các loại đã thay thế cho bức tường rào sắt lạnh lùng.

Với một không gian không lớn và tổng diện tích trưng bày chỉ gần  2.000m2, nhưng những gì có trong BT Phụ nữ VN thực sự mang đến cho người xem một trải nghiệm vô cùng thích thú – điều mà có thể nói không quá rằng – chỉ một vài BT ở ta có thể đem lại cho du khách. Chỉ với 3 chủ đề lớn: Phụ nữ trong gia đình (hôn nhân, sinh đẻ, cuộc sống gia đình), Phụ nữ trong lịch sử (các nhân vật lịch sử), Thời trang nữ (thời trang về nghệ thuật tạo hoa văn, trang sức trang điểm, nhuộm răng và ăn trầu), hơn 1.000 hiện vật ở hệ thống trưng bày thường xuyên của BT thực sự “biết nói” và “giao lưu” với du khách; dẫn dắt du khách vào hành trình khám phá đầy thú vị về những vẻ đẹp của người phụ nữ VN.

...và chuẩn đến từng centimet

Để có hệ thống trưng bày hiện đại, chuẩn mực không thua kém bất cứ BT nào trên thế giới như hiện nay, ban lãnh đạo và chuyên viên của BT đã phải làm việc cật lực trong vòng gần 10 năm, trong đó có tới 7 năm làm công tác nghiên cứu khoa học một cách nghiêm túc, từ quan niệm trưng bày, lựa chọn chủ đề, cách kể chuyện, thông tin trên bài viết cho đến thiết kế nội thất, đồ họa, ánh sáng, âm thanh...

Những công việc đó có sự tư vấn của các chuyên gia BT nước ngoài và chuyên gia hàng đầu trong nước như PGS-TS Nguyễn Văn Huy, TS Lê Thị Minh Lý, TS Võ Thị Thường, TS Lưu Anh Hùng... hay nhóm chuyên gia tư vấn người Pháp gồm Christine Hêmmt (BT Quai Branly, Paris), kiến trúc nội thất Veronique Dolffus, thiết kế đồ hoạ Patrick Hoarau.

Bà Nguyễn Thị Bích Vân - Giám đốc BT Phụ nữ VN - cho biết: Làm BT, nguồn nhân lực  là yếu tố quan trọng nhất. Hiện không ít BT được đầu tư khá nhiều tiền, nhưng hình như họ chỉ chú trọng vào cái vỏ bên ngoài. Muốn làm một hệ thống trưng bày tiên tiến, hiện đại, chuẩn mực thì phải có quá trình đầu tư lâu dài về chất xám, nguồn nhân lực.

BT có những quy chuẩn riêng, rất nghiêm ngặt trong việc trưng bày. Chỉ riêng bài viết và chú thích hiện vật cũng đòi hỏi phải có sự nghiên cứu vô cùng nhọc nhằn. Để đảm bảo nội dung thông tin cô đọng, có sức thuyết phục, mỗi bài viết không được quá 1.200 ký tự, mỗi chú thích hiện vật không quá 200 ký tự.

Viết xong rồi, có nhóm chuyên gia dịch sang tiếng Anh, tiếng Pháp. Sau đó lại được một tổ chuyên gia cao cấp hiệu đính, thẩm định... Rồi in lên loại gỗ nào, cỡ chữ và kiểu chữ ra làm sao, màu chữ và màu nền gỗ như thế nào... mọi chi tiết đều phải có sự nghiên cứu nghiêm túc chứ không thể làm theo cảm tính. Chúng tôi mất hai năm liền thì mới ra được hệ thống thuyết minh...

Bên cạnh hệ thống trưng bày thường xuyên, BT Phụ nữ VN còn luôn có những trưng bày chuyên đề tạo được dấu ấn đối với khách tham quan: “Chuyện những bà mẹ đơn thân ở Tiên Minh”, “Thờ mẫu”, “Nét vẽ tri ân”... Để có mỗi một trưng bày như vậy, các cán bộ BT cũng phải nghiên cứu, xây dựng nội dung hàng năm trời, riêng trưng bày “Thờ mẫu” được chuẩn bị hơn hai năm rưỡi...

Và như vậy, có lẽ một nguồn nhân lực chất lượng cao, đam mê, tận tụy với nghề, đó là yếu tố làm nên thành công của BT Phụ nữ ngày hôm nay.
- Tôi cảm thấy hứng thú khi xem những gì phụ nữ Việt Nam đã làm cho đất nước của họ và sự tận tuỵ với gia đình của mình. Các bạn thực sự can đảm. Chúc mừng tất cả những người đã khiến bảo tàng trở thành một địa điểm tham quan cho chúng tôi  (3.6.2012, I.Sirer, Thổ Nhĩ Kỳ).

- Bảo tàng cực kỳ thú vị và độc nhất vô nhị! Trưng bày rất tốt, những bức ảnh đẹp đến khó tin. Tôi rất thích. Tôi sẽ giới thiệu bảo tàng. Cảm ơn các bạn (20.5.2012, Adam & Jules, Anh).

- Một nơi kỳ diệu. Tôi đặc biệt thích phần phụ nữ trong gia đình. Rất bất ngờ về lòng can đảm và không hề sợ hãi của phụ nữ Việt Nam trước đây và bây giờ (10.6.2012, Kings Victoria, Australia).