Dự phòng cấp 1 là tiêm phòng, còn dự phòng cấp 2 là khám sàng lọc, phát hiện những tổn thương trước khi chúng phát triển thành ung thư.

Phát hiện bệnh sớm bằng cách nào?


Hai phương pháp sàng lọc phát hiện các tổn thương tiền ung thư thường dùng là xét nghiệm Pap smear và kiểm tra cổ tử cung bằng mắt thường có sử dụng axít axêtic (VIA). Phương pháp VIA áp dụng tốt nhất cho phụ nữ từ 30 - 49 tuổi, nhóm tuổi này cũng là nhóm có nguy cơ cao nhất bị UTCTC. VIA đơn giản về kỹ thuật thực hiện, phương tiện chỉ cần một chiếc đèn pin và dung dịch axít axêtic (giấm) cho nên được đánh giá là phương pháp phù hợp cho những nơi có điều kiện nguồn lực hạn chế. Hơn nữa, VIA cho kết quả ngay nên có thể thực hiện điều trị hoặc chuyển tuyến ngay trong cùng một lần đến sàng lọc. Nhờ đó, bệnh nhân không phải đến cơ sở y tế nhiều lần.

Phương pháp Pap smear đã được thực hiện trên toàn thế giới trong hơn 50 năm qua, là phương pháp thường quy trong sàng lọc định kỳ cho phụ nữ ở các nước phát triển, góp phần giảm tới 70-80% ca UTCTC  tại các nước này từ những năm 1960. Tuy nhiên, những đòi hỏi cao về phương tiện kỹ thuật và kinh phí để phổ biến và duy trì phương pháp này lại không phù hợp với những nước có điều kiện nguồn lực hạn chế, trong đó có VN.

Điều trị sớm để ngăn ngừa ung thư

Nếu phát hiện những bất thường, bệnh nhân có thể được điều trị ngay hoặc sau đó vài ngày. Phương pháp điều trị sớm các tổn thương tiền ung thư gồm: Điều trị áp lạnh và khoét chóp bằng vòng lạnh hoặc bằng dao điện. Điều trị áp lạnh tỏ ra là phù hợp với những nơi không có điều kiện trang thiết bị và kinh phí, nhân lực. 

Điều trị áp lạnh là phương pháp đơn giản, ít tốn kém và an toàn bằng cách làm đông lạnh mô cổ tử cung bị nhiễm bệnh, phá hủy các tế bào bất thường. Không nhất thiết phải là bác sĩ phụ khoa mới có thể làm được phương pháp này mà y tá và nữ hộ sinh được đào tạo cũng có thể thực hiện một cách an toàn và hiệu quả. Thực hiện áp lạnh bằng cách sử dụng khí CO2 được đựng trong bình nén khí, không cần dùng điện. Điều trị sớm thường được áp dụng ngay trong một lần khám sàng lọc khi có kết quả VIA dương tính.

Tại VN, ngành y tế đang nỗ lực mở rộng các dịch vụ sàng lọc đến tuyến cơ sở, tăng số phụ nữ được sàng lọc, phát hiện bệnh sớm. Vụ Bảo hiểm y tế (Bộ Y tế) đang nghiên cứu, đánh giá và đề xuất đưa một số dịch vụ sàng lọc, trong đó có sàng lọc UTCTC vào danh mục bảo hiểm y tế chi trả.

TS - BS Kim Liên