Nghề hút khách một thời

Trước đây, làng Khương Hạ (Thanh Xuân, Hà Nội) nổi tiếng với du khách trong và ngoài nước bởi những đồ chơi trung thu thủ công. Hơn một nửa số hộ trong làng gắn bó với nghề. Thậm chí, thời đó nhiều gia đình đã khấm khá lên bởi nghề này. Anh Hùng kể: “Trước đây, vào dịp Trung thu các chủ cửa hiệu đồ chơi ở Hà Nội xếp hàng chờ lấy sản phẩm. Lúc đó, cả xóm cứ đến dịp Trung thu là làm không hết việc”. Gia đình anh mỗi năm phải bán ra hơn nghìn chiếc tàu thủy.

Thế nhưng, trước áp lực của nền kinh tế thị trường, hầu hết nghệ nhân nơi này đều giải nghệ. Cho đến thời của cha anh - cụ Nguyễn Văn Nhâm - là người cuối cùng của làng còn bám trụ. Rồi cụ ra đi, truyền nghề lại cho người con trai út là anh. Hiện nay, thị trường đồ chơi nhiều loại hiện đại, thu hút trẻ em. Đặc biệt là hàng Trung Quốc phong phú, bắt mắt, giá rẻ. Chính vì vậy, nhiều người đã lãng quên những đồ chơi truyền thống.

Hồi còn sống, cha anh đã luôn đau đáu khát vọng truyền nghề. Ông sẵn sàng mở lớp dạy nghề, thậm chí dạy cả bí quyết gia truyền, nhưng rơi vào bế tắc. Lấy đâu ra kinh phí cho các cháu theo học, liệu còn ai đam mê nghề thủ công này nữa không. Học rồi mà sản phẩm không tiêu thụ được, các cháu lại bỏ thì truyền nghề cũng vô dụng. Giờ cụ Nhâm đã ra đi, trăn trở ấy lại gửi lại cho anh Hùng. Làm thế nào để giữ nghề…? Bản thân anh cũng luôn đau đáu ý định mở lớp truyền dạy để những chiếc tàu thủy không lạc vào ký ức, nhưng lớp trẻ không ai mặn mà với nghề xưa.

Tỉ mỉ, công phu

Làm được một chiếc tàu thủy không hề đơn giản. Để có hàng phục vụ khách hàng vào dịp Trung thu, anh phải mất một năm để chuẩn bị. Tàu thủy là món đồ chơi làm hoàn toàn thủ công nên phải rất tỉ mẩn. Mỗi ngày anh chỉ có thể cho ra lò được 2-3 sản phẩm. Mặc dù vợ và con gái anh vẫn phụ giúp những công đoạn đơn giản như: Sơn tàu, cắt hình tàu thủy từ những ống sữa…

Khi càng có nhiều đồ chơi hiện đại xuất hiện thì tàu thủy sắt tây ngày càng vắng bóng trên thị trường. Nếu để ý, thỉnh thoảng mới bắt gặp chúng ở phố Hàng Mã, Hàng Thiếc… Tàu thủy được làm bằng những vật liệu rất đơn giản, vỏ lon sữa bò và những dụng cụ sẵn có. Giá bán mỗi chiếc tàu thủy loại nhỏ khoảng 200.000-300.000 đồng.Với những chiếc tàu dài khoảng 1m trở lên thì khách phải đặt hàng trước. Trung bình chúng có giá từ 1,5-3 triệu đồng. Năm 2014, gia đình anh làm gần nghìn chiếc. Năm nay, đã gần đến Trung thu nhưng đơn đặt hàng lẻ tẻ, không đáng kể. “Năm nay đã kề cận Trung thu, nhưng gia đình tôi chỉ làm hơn 500 chiếc tàu thủy do khách đặt hàng ít quá. Trong khi đó, năm ngoái từ tháng 6 đã có đơn đặt hàng rồi” - anh Hùng cho biết.

Anh cho biết thêm, trước đây những đứa trẻ đến cửa hàng anh mua tàu thủy rất nhiều. Chúng thích thú khi thấy tàu nhỏ chạy trên mặt nước với hình ảnh lá cờ Tổ quốc gắn ở mũi tàu. Nhưng hiện tại thỉnh thoảng mới có một số đứa trẻ đến mua. Khách hàng bây giờ chủ yếu là người nước ngoài đến du lịch, họ thích thú và mua chúng làm đồ lưu niệm