Năng suất lao động quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế

NSLĐ là yếu tố then chốt quyết định khả năng cạnh tranh và sự tồn tại lâu dài của một doanh nghiệp, là cơ sở để nâng cao thu nhập, tạo môi trường và điều kiện làm việc tốt cho người lao động. Ở cấp độ quốc gia, trong điều kiện hội nhập quốc tế và cạnh tranh gay gắt hiện nay, NSLĐ xã hội là yếu tố có ảnh hưởng quyết định đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, của cả nền kinh tế.

Với mức tăng trưởng kinh tế năm 2018 đạt 7,08%, NSLĐ toàn nền kinh tế Việt Nam theo giá hiện hành năm 2018 ước tính đạt 102,2 triệu đồng/lao động (tương đương 4.521 USD/lao động).

Hay nói cách khác, NSLĐ năm 2018 tăng 6% so với năm 2017. Bình quân giai đoạn 2016-2018, NSLĐ tăng 5,77%/năm, cao hơn mức tăng bình quân 4,35%/năm của giai đoạn 2011-2015. Tính chung giai đoạn 2011-2018, NSLĐ tăng bình quân 4,88%/năm, trong khi tăng trưởng GDP năm 2011 tăng 5,89% so với năm 2010, tương ứng năm 2018 tăng 7,08% so với năm 2017.

Năng suất lao động Việt Nam tăng đều qua các năm.

Việc chỉ số CPI luôn thấp hơn chỉ số GDP trong 5 năm trở lại đây càng cho thấy NSLĐ được cải biến theo chiều hướng tăng. Minh chứng rõ ràng nhất là nếu năm 2011, NSLĐ của Singapore, Malaisia, Thailand, Indonesia lần lượt gấp NSLĐ của Việt Nam 17,6 lần; 6,3 lần; 2,9 lần và 2,4 lần thì đến năm 2018 khoảng cách tương đối này giảm xuống tương ứng còn 13,7 lần; 5,3 lần; 2,7 lần và 2,2 lần.

Ngoài ra, số liệu thống kê của Tổng Cục thống kê còn cho thấy, NSLĐ của Việt Nam có sự khác biệt nhất định giữa các ngành kinh tế.

Ngành khai khoáng có NSLĐ cao nhất do đây là ngành có tính đặc thù, giá trị sản phẩm khai khoáng bao gồm cả giá trị tài nguyên thiên nhiên, tiếp đến là ngành sản xuất, phân phối điện, ga, nước nóng, khí đốt; hoạt động kinh doanh bất động sản; tài chính, ngân hàng, bảo hiểm…

Các ngành xây dựng; công nghiệp chế biến, chế tạo; vận tải, kho bãi; bán buôn, bán lẻ; dịch vụ lưu trú ăn uống nhìn chung NSLĐ thấp. Nông, lâm nghiệp và thủy sản là ngành có NSLĐ thấp nhất trong các ngành kinh tế.

4 chỉ số chính tác động đến năng suất lao động

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến NSLĐ, song theo GS. TS Nguyễn Cảnh Toàn lý giải có 4 chỉ số chính tác động trực tiếp đến NSLĐ ở Việt Nam.

Chỉ số đầu tiên phải kể đến là nông nghiệp, thủy hải sản chiếm hơn hơn 42% tổng số lao động toàn xã hội nhưng chỉ đóng góp khoảng 16% GDP. Trong khi đó, hiệu suất lao động, hiệu quả sử dụng thời gian lao động rất thấp. Chính những bất cập về hạn điền, chuyển nhượng đất… trở thành điểm nghẽn đối với việc tích tụ ruộng đất, dịch chuyển cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động nhằm gia tăng NSLĐ.

Tiếp theo là các hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo tuy phát triển nhưng năng lực và tiềm lực còn hạn chế. Do đó, năng lực cạnh tranh của Việt Nam năm 2018 chỉ đứng thứ 77, đổi mới sáng tạo đứng thứ 82 của thế giới.

Năng suất lao động ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của kinh tế.

Mặt khác, số lượng lực lượng lao động đông nhưng chất lượng còn thấp, thiếu nhân lực chất lượng cao, thiếu có kiến thức, kỹ năng trong nhiều lĩnh vực, nhất là lĩnh vực ứng dụng công nghệ cao cũng tác động không nhỏ tới NSLĐ nói chung.

Cuối cùng là số lượng doanh nghiệp phát triển nhanh song hiệu suất, hiệu quả quản trị doanh nghiệp còn thấp. Doanh nghiệp khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có NSLĐ cao nhưng chậm lan tỏa đến khu vực doanh nghiệp trong nước; doanh nghiệp nhà nước có tài sản lớn nhưng kém năng lực cạnh tranh, hiệu quả sử dụng còn hạn chế; khu vực doanh nghiệp tư nhân chiếm tỷ trọng lớn song phần lớn có quy mô siêu nhỏ, nhỏ và vừa, năng lực đổi mới sáng tạo, đầu tư công nghệ mới và liên kết yếu.

Tuy nhiên, theo đánh giá của quốc tế, trong suốt hơn 30 năm đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã tăng trưởng trung bình gần 7%/năm. Nhờ đó, thu nhập bình quân đầu người đã tăng gấp 5 lần.