Nợ xấu vẫn “xấu”?
Theo thông tin phát đi từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN), nợ xấu năm 2016 được giữ ổn định ở mức dưới 3%. Cụ thể hơn, số liệu của NHNN cho thấy, tính tới cuối quý III/2016, tỷ lệ nợ xấu là 2,53%; đến 31.11.2016, tỷ lệ nợ xấu ước tính còn khoảng 2,46%. Từ đầu năm 2016 đến hết 30.11.2016, Công ty quản lý Tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC) đã thực hiện mua 839 khoản nợ, với tổng dư nợ gốc là 23.283 tỷ đồng, giá mua nợ là 22.483 tỷ đồng.
Trong 4 năm trở lại đây, các biện pháp chính được sử dụng để giảm nợ xấu bao gồm: VAMC thu hồi nợ, TCTD trích lập dự phòng trái phiếu đặc biệt VAMC, tổ chức tín dụng (TCTD) tự xử lý (bằng xóa nợ, thu hồi nợ…). Theo đánh giá của Công ty Chứng khoán Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (VCBS) thì nỗ lực giảm tỷ lệ nợ xấu chưa có nhiều đột phá, biện pháp xử lý nợ chính vẫn là trích lập dự phòng.
Số liệu dẫn chiếu của VCBS cho thấy, tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống đến hết quý II/2016 là 2,58%. Nếu tính thêm phần còn lại tại VAMC thì tỷ lệ này là 5,21%. VCBS còn không loại trừ khả năng tỷ lệ nợ xấu thực tế có thể chưa dừng lại ở mức này khi tính thêm các khoản nợ xấu chưa được phân loại đúng và loại bỏ tăng trưởng tín dụng do đóng góp của cho vay đảo nợ.
Theo VCBS, dựa theo tỷ lệ nợ xấu đã tăng trong cả năm có thể thấy tốc độ giảm mua nợ của VAMC, nhưng không đến từ sự cải thiện thực chất chất lượng tài sản của các ngân hàng.
Cụ thể, Công ty này đưa ra phân tích: “Việc bán nợ cho VAMC dường như là “lựa chọn cuối cùng” của các ngân hàng khi khả năng xử lý nợ tại tổ chức này còn ở mức hạn chế, trong khi các ngân hàng phải chịu áp lực dự phòng cao mà không chuyển giao hoàn toàn được trách nhiệm đối với nợ đã bán. Do đó, khi nợ xấu nội bảng đã về dưới mức 3% (nghĩa là không còn sức ép phải bán nợ), các ngân hàng có rất ít động lực bán nợ cho VAMC”.
Từ đó, khiến VAMC không được kỳ vọng là một công cụ hiệu quả do hạn chế về nguồn vốn và quyền lực pháp lý. Vì vậy, “xử lý nợ xấu đòi hỏi cả thời gian và nỗ lực giải quyết từ phía cơ quan quản lý. Chúng tôi không kỳ vọng sự cải thiện đáng kể về quá trình nợ xấu trong thời gian ngắn, cụ thể là năm 2017”, VCBS nhấn mạnh.
Nhiều hướng mới trong xử lý nợ xấu
Trong Hội nghị ngành ngân hàng được tổ chức mới đây, nói về vấn đề nợ xấu, ông Tô Duy Lâm, Giám đốc NHNN TPHCM cho biết, nợ xấu đã được kiểm soát và tỷ lệ nợ xấu ở mức thấp hơn so với các năm trước đây. Tuy nhiên, tổng số nợ xấu của các ngân hàng trên địa bàn vẫn còn ở mức cao và chưa giảm nhiều so với cuối năm 2015. Đặc biệt là nợ xấu liên quan đến các vụ án chiếm tỷ trọng cao. Điều này tiếp tục ảnh hưởng đến chất lượng tăng trưởng cũng như hiệu quả kinh doanh của các TCTD trên toàn quốc nói chung và trên địa bàn nói riêng.
Bên cạnh đó, hiệu quả tái cơ cấu hệ thống ngân hàng còn phụ thuộc nhiều vào quá trình tái cơ cấu và quyết tâm thực hiện tái cơ cấu của các ngân hàng thương mại.
Phó tổng giám đốc Vietinbank, ông Nguyễn Hoàng Dũng cho rằng, việc xử lý nợ xấu cần có sự quan tâm, đẩy mạnh từ vấn đề tòa án, nhằm giúp ngân hàng xúc tiến quá trình xử lý tài sản đảm bảo, trong đó tập trung vào tài sản bất động sản.
Một số chính sách được ban hành để đẩy nhanh quá trình xử lý nợ nhưng hiệu quả còn ở mức khiêm tốn. Chẳng hạn như, Thông tư 08/2016/TT-NHNN sửa đổi Thông tư 19/2013/TT-NHNN đã mở rộng quyền hạn của VAMC trong việc mua, bán và xử lý nợ xấu của các TCTD. Tuy nhiên, VCBS cho rằng, mặc dù các quy định này có thể tạo ra ảnh hưởng tích cực nhất định, nhưng vẫn khó tạo ra tác động đáng kể lên quá trình xử lý nợ xấu, do các yếu tố quan trọng nhất vẫn chưa được xử lý triệt để.
Thống đốc NHNN Lê Minh Hưng khẳng định: Xử lý nợ xấu sẽ là nhiệm vụ trọng tâm của ngành trong năm nay. Theo đó, các ngân hàng phải xây dựng kế hoạch xử lý nợ xấu và nợ tiềm ẩn trở thành nợ xấu trong từng quý trong năm 2017 và thường xuyên báo cáo NHNN.
Riêng với VAMC, nhiệm vụ đặt ra trong năm 2017 là phải rà soát, phân loại, đánh giá lại các khách hàng vay, tài sản bảo đảm và các khoản nợ đã mua để xác định khả năng thu hồi nợ và có giải pháp xử lý phù hợp. Cùng với đó, VAMC phải triển khai mạnh mẽ, đồng bộ các giải pháp mua, bán, xử lý nợ xấu theo cơ chế thị trường… tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư trong nước và ngoài nước tham gia mua, xử lý nợ xấu, tài sản bảo đảm.
Vào tháng 5 tới đây, Chính phủ sẽ trình Quốc hội luật mới hỗ trợ tái cơ cấu và xử lý nợ xấu. Đây được xem là hy vọng lớn nhất của các ngân hàng trong thời gian tới đây. Thống đốc NHNN Lê Minh Hưng cho biết, luật mới sẽ có ba nội dung chính.
Thứ nhất, sẽ đưa ra hành lang pháp lý cụ thể đối với các ngân hàng tham gia hỗ trợ, tái cơ cấu hệ thống.
Thứ hai, luật cũng sẽ giải quyết các vướng mắc trong xử lý nợ xấu hiện nay, đặc biệt là các vướng mắc về thu giữ, xử lý tài sản đảm bảo nhằm bảo vệ quyền lợi người cho vay. NHNN cũng đã có văn bản gửi Chánh án Tòa án Nhân dân tối cao và Viện trưởng Viện kiểm sát Nhân dân tối cao về những tồn tại, vướng mắc trong xử lý nợ xấu hiện nay để các đơn vị phối hợp, có hướng xử lý thống nhất.
Thứ ba, luật sẽ quy định khắt khe, chặt chẽ hơn các quy định liên quan đến sở hữu cổ phần, cổ phiếu để hạn chế tình trạng sở hữu cổ phần ngân hàng cao hơn quy định, sử dụng ngân hàng để phục vụ lợi ích của mình. Các quy định, quy chế về an toàn sẽ được tăng cường và đưa vào trong luật.
Bên cạnh xây dựng luật, NHNN cũng đang trình Chính phủ về việc thành lập Ban chỉ đạo tái cơ cấu hệ thống ngân hàng gắn với xử lý nợ xấu.