Dẫu biết có khi đi không trở lại, dẫu biết có khi tuổi trẻ ở lại mãi mãi trong những cánh rừng, song thế hệ TNXP thời ấy dường như nghe được tiếng nói của trái tim mình và vì thế, họ vượt bằng tất cả, đi theo tiếng gọi của Tổ quốc, hết lòng vì lý tưởng phụng sự nhân dân, đất nước.

Không phải ngẫu nhiên mà cả một giai đoạn này, nảy nở nhiều bài hát, thơ ca và tiểu thuyết hay về Lực lượng TNXP thời ấy - vì đó là nguồn cảm hứng bất tận của các văn nghệ sĩ cùng với lớp trẻ lên nông trường.

Xung kích trên mọi nẻo đường

Ngày 28.3.1976 đã đi vào lịch sử của Lực lượng TNXP và cả TPHCM, khi hơn 10.000 thanh niên trong đội ngũ chỉnh tề tập hợp tại sân vận động Thống Nhất. Đó là buổi xuất quân khí thế hào hùng nhất của TNXP, sau này thành ngày kỷ niệm của Lực lượng TNXP TP.

Hàng trăm TNXP đã mang ánh sáng đến với vùng hẻo lánh, đi đầu trong việc trồng rừng phòng hộ ở Cần Giờ, góp phần khôi phục hệ sinh thái rừng ngập mặn đã bị chất độc hóa học hủy diệt. Theo nguyên chỉ huy trưởng Lực lượng TNXP TPHCM Lê Tấn Hùng, TNXP ngày ấy là lực lượng nòng cốt tham gia giải quyết những nhiệm vụ xã hội được giao: “Lực lượng này đã tạo ra được một môi trường lao động đa dạng, phong phú, thu hút hàng vạn lao động, góp phần giải quyết việc làm cho thanh niên thành phố; góp phần xây dựng đời sống văn hóa mới cho đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng căn cứ cách mạng; tham gia quản lý, giáo dục một bộ phận thanh niên chậm tiến, những đối tượng xã hội thành những công dân sống có ích...”.

Không những thế, trong những năm tháng đầu của cuộc sống hòa bình xây dựng đất nước, Lực lượng TNXP thành phố đã bất chấp nguy hiểm, khó khăn, tham gia tháo gỡ bom mìn, khai hoang phục hóa, làm thủy lợi, cải tạo và xây dựng đồng ruộng để trồng các loại cây nông nghiệp ngắn ngày trên vùng đất hoang hóa ở ngoại thành, tham gia xây dựng hàng loạt nông trường và công trình thủy lợi.

Lực lượng TNXP còn tham gia các hoạt động kinh tế, chuyển từ bao cấp sang hạch toán kinh doanh và trở thành một đơn vị sản xuất kinh doanh tổng hợp, từng bước thích nghi với cơ chế quản lý mới. TNXP cũng chính là mô hình mà từ đây, hình thành môi trường văn hóa lành mạnh mang đậm chất nhân văn.

Trật tự viên du lịch hướng dẫn, hỗ trợ du khách. Ảnh: TNXP

Đóng góp tích cực cho cộng đồng

Trong những năm đầu giải phóng, không chỉ mang trọng trách khai hoang những vùng kinh tế mới, khắc phục hậu quả chiến tranh, TNXP TPHCM còn nhận lãnh cả phần việc khó khăn ở biên giới Tây Nam, cụ thể tham gia và phục vụ chiến đấu tại chiến trường. Lịch sử còn ghi lại 99 đội viên TNXP đã hy sinh tại nơi này.

Cho đến năm 1986, khi công cuộc đổi mới bắt đầu, vai trò của lực lượng TNXP ngày càng quan trọng, với nhiều đóng góp to lớn hơn. Vào giai đoạn này, phát huy thành quả đạt được trong giai đoạn 1976 - 1985, Lực lượng TNXP thành phố tiếp tục tham gia giải quyết các vấn đề xã hội, được giao thực hiện không ít dự án giải tỏa các khu nhà ổ chuột, nhà trên kênh rạch ô nhiễm..., tích cực trong phong trào “sạch và xanh”, truy quét các tệ nạn xã hội, xây dựng các “nhà mở”.

Năm 1994, Lực lượng TNXP thành phố được Ủy ban nhân dân thành phố Hồ Chí Minh chấp thuận cho thành lập Trung tâm Giáo dục dạy nghề và giải quyết việc làm Nhị Xuân với định hướng tổ chức, quản lý, giáo dục thanh niên chậm tiến theo quy trình khép kín từ tiếp nhận - điều trị - giáo dục - dạy nghề và giải quyết việc làm, hòa nhập vào cộng đồng xã hội.

Ngoài ra, Lực lượng TNXP tiếp nhận và giải quyết việc làm cho 2.700 thanh niên vào các đơn vị sản xuất kinh doanh của TNXP; định cư dân kinh tế mới cho 405 hộ gia đình TNXP và học viên từ năm 1991- 1995.

Thành quả có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn này là sự kế thừa và tích lũy của nhiều năm trước, bằng mồ hôi và công sức của hàng vạn TNXP xây dựng các vùng đất đai hoang hóa trở thành huyện mới, thị trấn mới ở tỉnh Đắk Nông, hàng loạt công trình phúc lợi và hạ tầng cơ sở đã hình thành như đường giao thông, nhà văn hóa, bệnh viện, trường học... Đắk Nông thời bấy giờ là tỉnh cao nguyên sát biên giới, là một vùng đất hoang vu, dân cư thưa thớt, phỉ Fulro còn hoạt động. Từ khi thực hiện chương trình liên kết giữa thành phố Hồ Chí Minh với tỉnh Đắk Nông, TNXP đã bám trụ trên địa bàn này, tổ chức sản xuất có hiệu quả và hướng dẫn đồng bào dân tộc thiểu số sản xuất, đã tổ chức định canh định cư cho nhiều hộ gia đình và góp phần giữ vững an ninh vùng biên giới ở Tây Nguyên.

Học viên cai nghiện ma túy học nghề điện dân dụng tại trường GDĐT và GQVL số 3 thuộc Lực lượng TNXP TP. Ảnh: T.L

Thực hiện cai nghiện ma túy thành công

Mô hình hoạt động của các trường giáo dục - đào tạo và giải quyết việc làm có nhiều nét nổi bật. Đặc biệt, Trung tâm Giáo dục dạy nghề và Giải quyết việc làm Nhị Xuân, phát triển từ cơ ngơi của Nông trường Nhị Xuân nổi tiếng với hàng ngàn bạn trẻ thành phố đến khai hoang, phục hóa vùng đất hoang vu thành trang trại xanh tươi, hàng trăm hộ dân kinh tế mới ổn định nơi cư trú. Trung tâm thực hiện hai nhiệm vụ: Tổ chức cai nghiện ma túy (300 học viên) và tổ chức các nhà mở chăm sóc hỗ trợ trẻ em lang thang đường phố, trẻ em nghèo khó trong cộng đồng.

Trong 10 năm (1995-2005), 6 trường và trung tâm của TNXP đã đúc kết và thực hiện quy trình cai nghiện gồm tiếp nhận, cắt cơn, quản lý và dạy nghề gần 15.000 học viên. Tuy còn nhiều hạn chế, song việc cai nghiện và dạy nghề sau cai có tác dụng, giúp hàng vạn người nghiện trở lại nhịp sống bình thường.

Bên cạnh đó, TNXP cũng thực hiện các dịch vụ công ích thiết thực, tạo dựng nét đẹp thời hội nhập của màu áo TNXP như: Giữ xe, quản lý nhà vệ sinh công cộng, quản lý công viên, quản lý bến phà, giữ trật tự giao thông…

Trong 10 năm sau đó thực hiện đổi mới (2005 - 2015), TNXP tiếp tục thực hiện việc nhận và quản lý người cai nghiện ma túy (theo đúng quy trình cắt cơn, chữa trị, giáo dục, dạy nghề...) trong 9 - 10 trường, trung tâm, với số học viên thường xuyên gồm 4.000 người, năm cao nhất 11.079 người (năm 2011), ngoài ra còn quản lý hàng trăm người sau cai nghiện và người nghiện không nơi cư trú.

Từ năm 2000 đến nay, gần 50.000 lượt người vào cai nghiện trong TNXP. Có lúc cao điểm quản lý 15.000 người tại 8 cơ sở. Hiện nay là gần 5.000 người.

Đồng chí Lê Minh Khoa, Bí thư Đảng ủy, Chỉ huy trưởng Lực lượng TNXP cùng cựu TNXP viếng mộ các liệt sĩ. Ảnh: T.L

Hoạt động kinh tế hiệu quả

Trong lĩnh vực kinh tế, các doanh nghiệp và đơn vị của TNXP hoạt động ngày càng ổn định, có hiệu quả, thu hút nhiều lao động, hoàn thành nghĩa vụ nộp ngân sách nhà nước, góp phần hỗ trợ cho nhiệm vụ xã hội của TNXP. Tổng giá trị sản lượng năm 2000 đạt trên 780 tỉ đồng, năm cao nhất của 10 năm là 789 tỉ (năm 2003). Các đơn vị sản xuất kinh doanh của TNXP đầu tư kinh doanh địa ốc tăng bình quân 30,42%, dịch vụ công ích tăng 14,96%, xây lắp dân dụng tăng 13,07%...

Lực lượng TNXP thành phố cũng hoàn thành và đưa vào sử dụng các công trình đầu tư phát triển đô thị; góp phần chỉnh trang đô thị như đường Điện Biên Phủ, Hùng Vương, trạm thu phí xa lộ Hà Nội, chung cư Ngô Tất Tố, Phạm Viết Chánh…

Tiếp đó, tổng sản lượng trong 10 năm (2005-2015) đạt 7.491 tỉ đồng, vượt chỉ tiêu các kỳ đại hội Đảng bộ TNXP giao; đạt lợi nhuận trước thuế hơn 290 tỉ đồng. Đặc biệt, TNXP thực hiện dự án trồng cao su ở nước bạn Lào, đồng thời thực hiện công tác nhân đạo, từ thiện giúp dân nghèo tại đây. Cụm công nghiệp Nhị Xuân triển khai hơn 10 năm trên diện tích đất 34,28ha, đã thu hút 24 doanh nghiệp xây dựng nhà xưởng và hoạt động sản xuất, trong đó gần 1.000 người sau cai nghiện được đưa vào lao động có thu nhập tại các xưởng, hiệu quả bước đầu khá tích cực…

Nói về thành tích nổi bật của Lực lượng TNXP, Bí thư Đảng ủy, Chỉ huy trưởng lực lượng TNXP Lê Minh Khoa khẳng định: “Nhắc đến lực lượng TNXP trong suốt 30 năm đổi mới, có thể nói, nổi bật nhất là tinh thần xung kích năng động của cả tập thể, cán bộ, đội viên chứ không riêng gì lãnh đạo. Thứ hai là tinh thần dám nhận những nhiệm vụ khó khăn và thực hiện rất tốt. Đây cũng là giá trị cốt lõi của TNXP, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác. Thứ ba là giá trị nhân văn: Giáo dục thanh thiếu niên, nhất là thanh niên chậm tiến, giúp họ trở thành người có ích cho xã hội”.

Cũng theo ông Lê Minh Khoa, thành công lớn nhất sau đổi mới của TNXP TP từ năm 1986 là đã chuyển các đơn vị đang làm nông- lâm- trường thành đơn vị hạch toán độc lập thông qua hoạt động sản xuất, tạo hiệu quả, để vừa nuôi quân, vừa làm nhiệm vụ đóng góp cho TP. Trước những khó khăn của TP, vào năm 1997, hoạt động công ích của TP cần lực lượng phục vụ, TNXP đã đề xuất thành lập công ty công ích TNXP nhận làm nhiệm vụ giữ xe, trật tự giao thông… đến nay đều phát huy tốt.

Về hoạt động kinh tế, một số DN trước đây trong giai đoạn 1990-2000 đều phát triển trong nhiều lĩnh vực: Đầu tư, sản xuất kinh doanh, xuất nhập khẩu. Hiện nay, tập trung vào nhiệm vụ công ích, xã hội do chuyển đổi cổ phần hóa doanh nghiệp.

Từ cái nôi TNXP, nhiều cán bộ đã trưởng thành, trở thành lực lượng chủ chốt lãnh đạo trong các công ty kinh doanh, xuất khẩu, nông nghiệp và đặc biệt, trở thành lãnh đạo của TP.

Chính vì những thành tích to lớn đó mà nhiều năm qua, Lực lượng TNXP 2 lần vinh dự được tặng thưởng danh hiệu “Anh hùng lao động”, khen thưởng Huân chương Độc lập hạng Nhất, hạng Nhì, hạng Ba và Huân chương Lao động hạng Nhất, cùng nhiều hình thức khen thưởng khác.