Chặng đường khó khăn

Hội thảo 20 năm quan hệ Việt – Mỹ sáng nay tại Hà Nội là một dịp thú vị để nhìn lại chặng đường có khởi đầu không dễ dàng từ khi bình thường hóa quan hệ song phương, nhưng lại đạt được những tiến bộ vượt bậc mà thời kỳ đầu có lẽ không dễ dàng hình dung.

Có mặt tại hội thảo này là các đại sứ của hai nước từ những ngày đầu tiên thiết lập quan hệ, như đại sứ Lê Văn Bàng, Nguyễn Tâm Chiến, Lê Công Phụng, Nguyễn Quốc Cường, hay các đại sứ Mỹ tại Việt Nam như Pete Peterson, Michael Michalak, David Shear..., và những người tham gia trực tiếp đàm phán Hiệp định Thương mại song phương như trưởng đoàn đàm phán Việt Nam Trần Đình Lương, Chủ tịch Hội đồng Thương mại Mỹ - Việt Virginia Foote… Theo lời ông Đặng Đình Quý, giám đốc Học viện Ngoại giao, đó là những người “không những đã chứng kiến, mà còn thường xuyên đóng góp vào tiến trình bình thường hóa quan hệ, và sau đó là phát triển quan hệ đó, trong 20 năm qua”.

Ông Quý nói rằng, hai bên đã “vừa hợp tác, vừa đấu tranh trong 20 năm qua, để hiểu nhau hơn, chia sẻ và quan tâm nhiều hơn, vì một mục đích chung”.

Từ năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi thư cho Tổng thống Mỹ Truman, Chủ tịch đã đề nghị Mỹ ủng hộ độc lập cho Việt Nam và bày tỏ mong muốn hợp tác đầy đủ với Mỹ. Tuy nhiên, lịch sử đã không đi theo hướng đó, mà quan hệ hai bên đã phải trải qua chặng đường dài và đầy khó khăn để đạt được những thành tựu ngày hôm nay.

Theo thứ trưởng Ngoại giao Hà Kim Ngọc, lịch sử đã dạy bài học “về việc nắm giữ cơ hội, xây dựng lòng tin và thúc đẩy hợp tác dựa trên lợi ích chung” là nguyên tắc cơ bản để vượt qua khác biệt và phát triển quan hệ hai nước. 

Người dân có tiếng nói mạnh hơn

Điểm lại quan hệ Việt – Mỹ 20 năm qua, tân đại sứ Mỹ Ted Osius cho rằng, quan hệ giữa hai nước hôm nay đã đa dạng hơn rất nhiều so với thời điểm bình thường hóa. “Chính phủ Việt Nam tiếp tục chiến lược hội nhập, mở ra rất nhiều cơ hội kinh tế và ngoại giao, đất nước Việt Nam đã thịnh vượng hơn nhiều, người dân đã có tiếng nói mạnh mẽ hơn so với trước kia” – ông nói. Việt Nam đã tăng cường quan hệ với các nước ASEAN, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, đồng thời duy trì quan hệ hữu hảo với Trung Quốc và Nga.

Đại sứ Osius hy vọng, hai bên sẽ sớm hoàn thành Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP), mong muốn đưua Mỹ trở thành nhà đầu tư số 1 ở Việt Nam, xây dựng đại học Fulbright ở Việt Nam.

“Mục tiêu của Hoa Kỳ rất rõ ràng: chúng tôi muốn giúp Việt Nam trở thành một quốc gia hùng mạnh trên vùng Đông Nam Á, dựa trên pháp luật và nhân quyền” – ông Osius nói.  

Thứ trưởng Ngoại giao Hà Kim Ngọc nhắc lại rằng, tuyên bố chung năm 2013 giữa Chủ tịch Trương Tấn Sang và Tổng thống Barack Obama năm 2013 về thiết lập quan hệ  quan hệ đối tác toàn diện đã  mở rộng và làm sâu sắc hơn quan hệ hai nước, nhấn mạnh các nguyên tắc độc lập, tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, tôn trọng luật pháp quốc tế, tôn trọng hệ thống chính trị của nhau và tạo cơ chế cho hợp tác trong nhiều lĩnh vực, kể cả hợp tác chính trị ngoại giao, kinh tế thương mại, quốc phòng an ninh, giải quyết hậu quả chiến tranh, thúc đẩy hợp tác nhân quyền. 

“Quan hệ này cần phát triển thành một quan hệ đối tác thực chất, hiệu quả và có tầm quan trọng chiến lược” –  Thứ trưởng Ngọc nói.

Ông cho rằng, 20 năm xây dựng lòng tin cho phép hai bên phát triển quan hệ đáng tin cậy và bền vững. Quan hệ đối tác giờ đây đủ chín muồi để đi xa hơn khung song phương, đi vào hợp tác khu vực và toàn cầu, từ đó tạo nên thế kiềng 3 chân. 

Quan hệ đối tác chiến lược "rất gần"

Trong khi Việt Nam đóng vai trò tích cực hơn trên toàn cầu, chia sẻ trách nhiệm lớn hơn với cộng đồng quốc tế và khu vực trong duy trì hòa bình, ổn định, thịnh vượng, tôn trọng luật pháp quốc tế, giải quyết tranh chấp, thì Việt Nam hoan nghênh Mỹ đóng vai trò lớn hơn ở khu vực – ông Ngọc nói. 

 “Chúng tôi tin rằng sự tham gia sâu sắc hơn của Mỹ ở Châu Á – Thái Bình Dương có lợi cho tất cả. Theo hướng này, 2 nước cần ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN trong việc xây dựng cấu trúc khu vực, hỗ trợ ASEAN trong việc củng cố các thể chế đa phương do ASEAN làm trung tâm, đặc biệt là Hội nghị thượng đỉnh Đông Á”.

Nhìn nhận rằng những mối đe dọa với các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương LHQ đang gây ra những quan ngại nghiêm trọng với tất cả mọi người trên thế giới, Thứ trưởng Hà Kim Ngọc nhấn mạnh, hai nước  cần hợp tác duy trì ổn định và sự bền vững của các thể chế quốc tế, đặc biệt là luật pháp quốc tế.

Đồng ý với Thứ trưởng Ngọc, Đại sứ Mỹ đầu tiên tại Việt Nam Pete Peterson nhận xét, Việt Nam đóng vai trò chủ chốt trong chính sách của Mỹ ở khu vực, bởi vị trí địa chiến lược của Việt Nam cũng như vai trò của Việt Nam trong việc góp phần vào một khu vực ổn định và thịnh vượng hơn. Ông nhận xét: "Hai bên đã tới rất gần mức độ của một quan hệ chiến lược toàn diện".