Song song với động thái trên, Trung Quốc sẽ tiếp tục nhấn mạnh vào việc giải quyết các tranh chấp lãnh hải mà không có sự can dự của bên thứ ba.

Ngoại trưởng Philippines Albert del Rosario hôm 22.1 tuyên bố, chính phủ ông sẽ đưa vấn đề tranh chấp biển Đông ra Tòa án Trọng tài của Liên Hợp Quốc - dựa theo các điều khoản trong Công ước về Luật Biển của Liên Hợp Quốc (UNCLOS) đã được cả hai nước phê chuẩn.

Ða số các quan sát viên cho rằng Trung Quốc gần như chắc chắn sẽ không đồng ý tham gia vào tiến trình xét xử, theo đúng chính sách lâu nay của họ là giải quyết các vụ tranh chấp lãnh thổ qua tranh luận trực tiếp giữa hai bên.

Giáo sư Carl Thayer của Trường Ðại học New South Wales nói rằng, phiên tòa có thể được xúc tiến mà không có sự tham dự của phía Trung Quốc. Ông cho biết, Philippines hy vọng một quyết định thuận lợi sẽ đem lại cho họ thắng lợi tinh thần.

"Ðây là vụ kiện không những mang tính pháp lý mà còn mang tính thuyết phục tinh thần rất mạnh. Nếu tòa phán quyết thậm chí chỉ thiên một phần về Philippinese thôi, cũng làm xẹp bớt những khẳng định của Trung Quốc và đem lại thêm tính hợp pháp và sự che chở quốc tế cho Philippines".

Tuy nhiên, ông Thayer nói phán quyết của tòa - tuy trên nguyên tắc mang tính "ràng buộc" - có thể dễ dàng bị Trung Quốc phớt lờ, bởi vì không có cơ chế ràng buộc nào để thi hành bất kỳ phán quyết nào được đưa ra.

Ông Sam Bateman - một chuyên gia về an ninh hàng hải - thừa nhận rằng, việc Trung Quốc từ chối tham gia vào phiên toà “có lẽ sẽ không phải là một thành công lớn về ngoại giao, song đó có thể chính là điều Chính phủ Philippines nhắm tới".

“Tôi thấy về nhiều mặt, đó là một cử chỉ táo bạo của Philippines, với hy vọng Trung Quốc sẽ có phản ứng tiêu cực” - ông Bateman, thành viên kỳ cựu của Trường Nghiên cứu quốc tế S.Rajaratnam ở Singapore - nói và mô tả hành động đó như “kế hoạch của Manila muốn chiếm thế thượng phong”.

“Nếu Trung Quốc quyết định không tham gia phiên toà, đương nhiên sẽ dẫn tới nhiều phản ứng khác của quốc tế, đồng thời cho thế giới thấy rằng Trung Quốc thiếu sự chuẩn bị cho các hành động pháp lý quốc tế như thế nào” - ông Bateman dự báo.

Nhưng ông Bateman cho rằng tất cả các nước - kể cả Trung Quốc, chiếu theo Công ước về Luật Biển của Liên Hợp Quốc - đều có quyền không tham gia tài phán liên quan đến các quyết định mang tính ràng buộc về tranh chấp ranh giới lãnh hải và chủ quyền.

Ðó dường như là con đường mà Bắc Kinh đã chọn. Ðại sứ Trung Quốc ở Philippines hôm 22.1 tái khẳng định Trung Quốc ủng hộ một giải pháp được thương lượng “thông qua đường lối hòa bình”. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Hồng Lỗi tuyên bố trong cuộc họp báo ngày 23.1 rằng, những vấn đề tranh chấp liên quan nên được giải quyết thông qua đàm phán giữa các nước có tuyên bố chủ quyền trực tiếp. "Trung Quốc luôn cam kết giải quyết tranh chấp với Philippines thông qua tham vấn và đàm phán song phương nhằm giữ vững quan hệ giữa hai nước và hòa bình, ổn định khu vực" - Tân Hoa xã dẫn lời ông Hồng Lỗi cho biết.

Trong bất kỳ trường hợp nào, đa số các chuyên gia phân tích đều đồng ý rằng tranh chấp chủ quyền giữa Trung Quốc và Philippines chắc chắn sẽ không được giải quyết nay mai và sẽ kéo dài ít nhất 3 đến 4 năm.