“Mặc cả”

Theo chuyên gia phân tích Peter Dutton của CNAS, để làm được điều này, Trung Quốc sẽ phải đưa cho Philippines những “con bài mặc cả”, chẳng hạn trả lại quyền sử dụng bãi cạn Scarborough (do Philippines kiểm soát nhưng bị Trung Quốc chiếm quyền từ giữa năm ngoái), đảm bảo rằng Philippines có thể khai thác dầu khí mà không bị sách nhiễu và cam kết có kết cục tốt đẹp cho các cuộc thương lượng. “Những cuộc mặc cả tay đôi này chỉ có thể thành công nếu Philippines đóng vai trò như một đối tác đàm phán kín đáo và hợp lý” - ông Dutton nói. Nếu Trung Quốc chọn lối tiếp cận này và Philippines đồng ý cách giải quyết bằng ngoại giao “ngầm”, đôi bên sẽ có hy vọng đạt được một thỏa thuận tích cực.

Tuy nhiên, theo ông Dutton, đây chỉ là một trong 4 lựa chọn của Trung Quốc, sau khi nước này từ chối yêu cầu của Philippines đưa tranh chấp chủ quyền trên biển Đông ra tòa quốc tế. 3 lựa chọn còn lại là: Đảo ngược tiến trình và kiện (không nhiều khả năng), tiếp tục không hưởng ứng và hy vọng có kết quả thuận lợi (nhiều khả năng nhất), cô lập và ép buộc Philippines từ bỏ vụ kiện. Nếu vụ kiện tiếp tục được tiến hành, Bắc Kinh có thể bất lợi bởi những yêu sách của Trung Quốc về chủ quyền biển Đông không được ủng hộ theo luật pháp quốc tế - ông Dutton nói.

Gây sức ép

Trong khi đó, Trung Quốc đã gây sức ép lên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) nhằm buộc Philippines rút đơn kiện - trang tin Sankei của Nhật Bản cho hay. Để thực hiện được “âm mưu” này, Trung Quốc sử dụng chiêu bài mang tên “quy tắc ứng xử” dựa trên quan điểm hối thúc các bên hành động theo pháp lý nhằm ngăn chặn xung đột trên biển Đông. Theo đó, Trung Quốc gây áp lực đối với các nước ASEAN, trong đó có Singapore và Malaysia, nhằm mục đích ngăn cản việc “xét xử vắng mặt” đối với tính bất hợp pháp trong các tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc. Ngoài ra, Trung Quốc đang có ý đồ cô lập Philippines với sách lược phân hóa nội bộ ASEAN, đồng thời răn đe khiến các nước khác trong khu vực không có cơ hội tận dụng vụ kiện của Philippines.

ASEAN đang trong quá trình thương lượng với Trung Quốc nhằm xây dựng một dự thảo về Bộ quy tắc ứng xử trên biển Đông, song Trung Quốc vẫn liên tiếp từ chối tham gia vào các cuộc tham vấn chính thức đó. Điều này tạo tâm lý lo ngại bên trong ASEAN rằng việc Trung Quốc phản đối vụ kiện của Philippines sẽ càng khiến cho quá trình bàn thảo về quy tắc ứng xử thêm bế tắc. Trung Quốc đã khéo léo lợi dụng thực tế này để gây sức ép đối với ASEAN nhằm tạo ra tác động nhất định đến Philippines.

Mỹ bày tỏ thái độ

Ông Patrick Cronin - Giám đốc Chương trình An ninh Châu Á-Thái Bình Dương của CNAS - cho biết tình hình an ninh ở khu vực biển Đông và Hoa Đông đã xấu đi rất nhiều trong vòng 16 tháng qua, kể từ khi Mỹ tuyên bố dịch chuyển trọng tâm vào khu vực này. Tiến sĩ Charles Morrisson - Chủ tịch Hội Đông-Tây - viện nghiên cứu chính sách lớn nhất khu vực Châu Á- Thái Bình Dương - nói rằng Mỹ không muốn tranh chấp được giải quyết bằng vũ lực hay thái độ “cậy lớn ức hiếp bé”.

VOA dẫn lời ông Morrisson cho hay lối hành xử của Trung Quốc có thể khiến nhiều nước nghĩ như vậy và đây không phải là cách để đạt được giải pháp hòa bình cho các vấn đề tranh chấp. Theo ông Morrisson, thách thức hiện tại là làm thế nào để các bên đồng ý, sau đó có một tiến trình giải quyết xung đột. Những vấn đề nảy sinh sẽ được xử lý theo lối không làm căng thẳng leo thang hơn nữa. Bên cạnh đó, trước sự kiện tàu hải quân Trung Quốc bắn cháy tàu cá Việt Nam tại vùng biển xung quanh quần đảo Hoàng Sa, Bộ Ngoại giao Mỹ cũng lên tiếng “phản đối mạnh mẽ lối hành xử vũ lực và đe dọa sử dụng vũ lực” trên biển.