“Trung Quốc kiên quyết yêu cầu các tranh chấp trên biển Đông phải được giải quyết bởi các bên liên quan thông qua đàm phán” - bà Mã Khắc Thanh nói trong cuộc gặp với Thứ trưởng Ngoại giao Philippines Theresa Lasaro. “Đây cũng là sự đồng thuận của các bên liên quan trong Tuyên bố ứng xử của các bên ở biển Đông (DOC)” - bà nói thêm.

Hãng thông tấn Tân Hoa xã cho rằng, việc Philippines đưa tranh chấp ra tòa là một dấu hiệu cho thấy đường lối cứng rắn của Philippines đối với Trung Quốc về tranh chấp lãnh thổ. “Chính phủ Trung Quốc luôn ủng hộ lập trường giải quyết tranh chấp quốc tế bằng các biện pháp hòa bình. Theo tinh thần đó, Trung Quốc đã giải quyết tranh chấp lãnh thổ, biên giới với một số nước láng giềng bằng con đường song phương, thông qua đàm phán hòa giải hợp tình, hợp lý” - Tân Hoa xã viết.

Trước đó, Ngoại trưởng Philippines Albert de Rosario tuyên bố, Philippines đã đưa tranh chấp biển Đông với Trung Quốc lên Tòa án Trọng tài của Liên Hợp Quốc dựa theo điều khoản trong Công ước LHQ về Luật Biển (UNCLOS) năm 1982 - văn bản mà hai nước đều đã ký kết. Ông Rosario nói rằng, hành động pháp lý của Philippines chống lại yêu sách đường 9 đoạn của Trung Quốc là “hiện thực hóa chính sách của Tổng thống Philippines Aquino nhằm tìm giải pháp giải quyết tranh chấp trên biển Đông theo cách thức hòa bình, dựa trên luật pháp, phù hợp với Luật Biển UNCLOS. Bộ Ngoại giao Philippines đã triệu Đại sứ Trung Quốc Mã Khắc Thanh tới thông báo và khẳng định việc kiện “đường lưỡi bò” phi pháp của Trung Quốc ra Tòa án LHQ là quyết định độc lập của Philippines, mà không có sự tham gia của Mỹ hay Nhật Bản".

Philippines đã chỉ định thẩm phán Rudiger Wolfrum- một chuyên gia luật quốc tế người Đức tại Tòa án quốc tế về Luật Biển- làm thành viên đại diện cho Philippines tại tổ trọng tài. Luật sư Francis Jardeleza được lựa chọn phụ trách tư vấn cho Philippines để tiến hành các thủ tục tố tụng. Tờ Inquirer của Philippines cho biết, phiên tòa có thể được tổ chức ở một nước thứ ba nếu 2 bên đạt được đồng thuận, nhưng cũng phải mất ít nhất 3 đến 4 năm.

Theo các điều khoản của UNCLOS về trọng tài quốc tế, các bên nguyên - bị đơn được quyền cử đại diện vào tổ trọng tài 5 thành viên được thành lập theo lệnh của Tổng Thư ký LHQ. Tổng Thư ký LHQ Ban Ki-moon ngày 22.1 cho biết, ông theo dõi tranh chấp biển Đông “một cách kỹ càng” và "thúc giục các nước trong khu vực giải quyết mọi vấn đề thông qua đối thoại một cách hòa bình và hữu nghị”. Ông Ban Ki-moon nói thêm rằng, LHQ sẵn sàng cung cấp trợ giúp kỹ thuật và chuyên gia, nhưng “các vấn đề này trước hết cần được giải quyết giữa các quốc gia liên quan”.

Trong khi đó, Trung Quốc vẫn gia tăng hoạt động trong các vùng biển chồng lấn chủ quyền. Mạng tin tức Trung Quốc cho biết trong năm 2013, Tổng đội Hải giám Nam Hải của nước này sẽ tăng cường tuần tra ở biển Đông. Ngày 14.1, hai biên đội tàu hải giám số 84 và 74 đã xuất phát từ Quảng Châu, bắt đầu chuyến tuần tra đầu tiên trong năm 2013 ở biển Đông. Trong năm 2012, tổng đội này đã cử 172 lượt tàu thuyền thực hiện nhiệm vụ trên biển, thực hiện 415 lượt bay tuần tra biển đảo với hành trình lên đến 300.000km.