Những bước đột phá 

Ông Obama là Tổng thống Mỹ thứ ba liên tiếp thăm Việt Nam kể từ khi hai nước bình thường hóa quan hệ năm 1995, sau các chuyến thăm của Tổng thống Bill Clinton năm 2000 và Tổng thống George Bush năm 2006, điều này cho thấy Mỹ coi trọng quan hệ với Việt Nam trong khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, nhất là trong bối cảnh hai nước đã có những dấu ấn sâu sắc trong 2 thập kỷ qua và những thay đổi của tình hình khu vực và thế giới.

"Chuyến thăm là chỉ dấu về những tiến bộ vượt bậc trong quan hệ giữa hai nước. Mối quan hệ ngày càng vững mạnh với một quốc gia năng động với 90 triệu dân và là một đối tác ngày càng quan trọng với Mỹ, mang lại lợi ích cho cả hai nước” - Thứ trưởng Ngoại giao Mỹ Daniel Russel phát biểu tại Washington với các nhà báo quốc tế trước chuyến thăm.

Khi Việt Nam và Mỹ bình thường hóa quan hệ ngoại giao là thời điểm 20 năm sau chiến tranh. Lúc đó hai nước đã vượt qua vô vàn khó khăn và nghi kỵ, cùng với không biết bao nhiêu nỗ lực hòa giải để đạt được ý tưởng táo bạo, bao dung là bắt tay với kẻ thù cũ, hàn gắn những khoảng cách. Khi Tổng thống Bill Clinton ký quyết định bình thường hóa, chắc chắn ông không thể hình dung quan hệ Việt Mỹ có thể đạt được những thành tựu kỳ diệu như hôm nay.

Từ bước đột phá đầu tiên đó, hai bên tiếp tục làm việc cùng nhau để mở rộng hợp tác trong lĩnh vực chính trị, ngoại giao, văn hóa, kinh tế... Những bước đi đầu tiên còn tương đối thận trọng nhưng chắc chắn. Hiệp định thương mại song phương đạt được năm 2000 thực sự là một cú hích, tạo động lực quan hệ  mở rộng nhanh chóng, ngày càng đi vào thực chất.  Năm 2005, Mỹ trở thành thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam,  kim ngạch thương mại tăng tới 20% mỗi năm để đạt tới 45 tỉ USD năm 2015.

Việc trao đổi các chuyến thăm của lãnh đạo cấp cao trong 15 năm qua đã tạo sự tin cậy lớn hơn.  Hợp tác giải quyết hậu quả chiến tranh với những tài trợ đầu tiên của Chính phủ Mỹ, hợp tác trong lĩnh vực y tế, khoa học, văn hóa giáo dục,  an ninh quốc phòng... mỗi lĩnh vực đều đã đạt được những thành tựu quan trọng và khiến quan hệ ngày càng trở nên đa dạng như đã nêu trong tuyên bố xác lập quan hệ đối tác toàn diện năm 2013. 

Hợp tác được mở ra và đẩy mạnh chưa từng thấy trong các vấn đề khu vực và đa phương  như chống biến đổi khí hậu, phối hợp tại các diễn đàn khu vực, trong đó có vấn đề an ninh hàng hải, Biển Đông, củng cố đoàn kết ASEAN, đề cao vai trò trung tâm ASEAN... 

20 năm trước khó hình dung tàu chiến Mỹ ghé thăm cảng Việt Nam, thì giờ đây phía Mỹ  nhìn nhận vai trò của Việt Nam ngày càng quan trọng trong chính sách xoay trục của Mỹ, cũng như trong các vấn đề an ninh khu vực. 

Giám đốc cấp cao Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ Daniel Kritenbrink cho biết: “Một trong những đặc điểm nổi bật của quan hệ đối tác Việt - Mỹ trong thế kỷ 21 là cam kết chung  trong việc thúc đẩy một trật tự dựa trên quy định pháp luật tại châu Á - Thái Bình Dương, nơi các quốc gia có thể theo đuổi các mục tiêu của mình một cách hòa bình và phù hợp với luật pháp quốc tế.

Tôn trọng sự khác biệt

Giữa hai bên luôn có những khác biệt và hai nước đã nhất trí tiếp tục đối thoại để giải quyết các khác biệt đó. Chuyến thăm của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tới Washington tháng 7.2015 là biểu tượng cao nhất của sự phát triển tốt đẹp trong quan hệ. Tuyên bố chung ra trong chuyến thăm nhấn mạnh,  về chính trị hai bên tôn trọng sự khác biệt của nhau để hợp tác cùng có lợi, bình đẳng, xây dựng và hiểu biết. Thiếu đi tinh thần này thì quan hệ đã không đạt được tới mức sâu rộng và tươi sáng như ngày nay. Đại sứ Việt Nam tại Mỹ Phạm Quang Vinh đã nói, quan hệ Việt - Mỹ “vẫn còn rất nhiều không gian hợp tác, và càng mở rộng không gian đó, sự tin cậy càng lớn hơn".

Đại sứ đầu tiên Mỹ cử tới Việt Nam sau chiến tranh, ông Pete Peterson, một cựu chiến binh Mỹ từng tham chiến ở Việt Nam, là cầu nối tốt nhất vào thời điểm đó, để hai bên tiếp tục thúc đẩy giải quyết hậu quả chiến tranh mà cho đến giờ vẫn rất nặng nề ở Việt Nam. Đại sứ Mỹ tại Việt Nam hiện giờ, ông Ted Osius, là một người trẻ, với chương trình nghị sự rộng lớn trong quan hệ.  Điều được  nhắc nhiều lúc này, là tương lai chung, là Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương TPP, là việc bãi bỏ lệnh cấm vận vũ khí có khả năng diễn ra trong chuyến thăm, là việc Việt Nam vừa trao giấy phép thành lập Đại học Fulbright, đại học mô hình Mỹ đầu tiên ở Việt Nam. 

20 năm sau chiến tranh, dấu ấn trong quan hệ Việt - Mỹ là việc bình thường hóa. 20 năm tiếp theo, hai bên trở thành đối tác toàn diện với những nội hàm sâu sắc còn hơn cả khái niệm đó. Cái bắt tay của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng và Tổng thống Mỹ Obama tại Washington một năm trước, giờ sẽ lặp lại, nhưng là tại Hà Nội - bằng chứng tiếp theo của quá trình xây dựng lòng tin.  20 năm trước, Tổng thống Clinton khởi đầu quá trình bằng việc bãi bỏ lệnh cấm vận kinh tế. Giờ đây là lúc Tổng thống Obama tiếp tục quá trình bằng dỡ bỏ rào cản cuối cùng trong quan hệ hai nước là lệnh cấm vận vũ khí. 

Hai bên đang chờ đợi những thỏa thuận lớn sẽ được tuyên bố trong chuyến thăm của Tổng thống Obama, bởi điều đó sẽ thúc đẩy những lợi ích trực tiếp mà hai bên có được từ việc thắt chặt quan hệ song phương, đóng góp lớn hơn cho hòa bình, ổn định và sự thịnh vượng của khu vực.