Không để mất cả chì lẫn chài

Trong bối cảnh Toà Trọng tài thường trực ở The Hague, Hà Lan dự kiến ra phán quyết vụ Philippines kiện yêu sách của Trung Quốc ở Biển Đông vào ngày 12.7, Trung Quốc đề nghị sẵn sàng đàm phán và trợ giúp Philippines nếu nước này bỏ qua phán quyết của Toà. Tân Tổng thống Rodrigo Duterte cũng cho biết, Trung Quốc đề nghị giúp Philippines xây một tuyến đường sắt từ Metro Manila tới Clark, Pampanga trong vòng 2 năm. 

Tuy nhiên, Ngoại trưởng Philippines Yasay Jr tỏ ra thận trọng đối với bất cứ lời đề nghị nào của Bắc Kinh. "Philippines hoan nghênh mọi đề xuất viện trợ của Trung Quốc để phát triển các dự án hạ tầng hoặc theo đuổi các mối quan hệ thương mại. Chúng tôi biết rằng những điều đó có lợi cho người dân Philippines. Tuy nhiên, chúng tôi không thể để mất cả chì lẫn chài, mà phải chắc chắn rằng khi làm như vậy, chúng tôi sẽ tiếp tục thực hiện, theo đuổi và bảo vệ các lợi ích quốc gia tối thượng" - Ngoại trưởng Philippines nhấn mạnh.

Ông Yasay Jr bổ sung rằng, Philipines không chỉ áp dụng nguyên tắc này với riêng Trung Quốc. "Chúng tôi sẽ làm điều đó với cả Mỹ, Nhật Bản, và tất cả các nước muốn làm bạn với chúng tôi, với những người muốn duy trì mối quan hệ tốt đẹp, cùng nhau tiến bộ về thương mại và kinh tế" - ông Yasay Jr nói.

Khi được hỏi Philippines sẽ phản ứng thế nào nếu Trung Quốc đề nghị giúp đỡ trong các dự án nói trên để đổi lại việc Manila lờ đi phán quyết của Toà trọng tài và từ bỏ vụ kiện, tân Ngoại trưởng  đáp: "Hãy để tôi hỏi lại. Bạn có nghĩ rằng điều đó sẽ phù hợp trong việc thúc đẩy lợi ích quốc gia tối thượng. Đó là câu hỏi chúng tôi sẽ luôn cố gắng giải quyết trong mọi tình huống. Và tôi khẳng định lại một lần nữa, lợi ích quốc gia tối thượng không thể bị thoả hiệp".

Một trong những điểm Trung Quốc đề nghị hợp tác với Philippines là thăm dò chung ở Biển Đông. Thẩm phán Tòa án tối cao Philippines Antonio Carpio cho biết, điều này có thể thực hiện được theo luật pháp Philippines. Tuy nhiên, đối với những chuyên gia như ông Carpio, điều này đồng nghĩa với việc thăm dò chung cần được thực hiện với điều kiện Philippines có đặc quyền thăm dò và khai thác ở Biển Đông. Trong khi đó, Trung Quốc nói rằng họ có "chủ quyền không thể tranh cãi" ở các vùng biển tranh chấp.

Sự đồng thuận của ASEAN

Ngoại trưởng Philippines bày tỏ hy vọng, các thành viên ASEAN sẽ có lập trường thống nhất một khi Toà trọng tài ra phán quyết. "Với lập trường thống nhất, chúng ta có thể gây sức ép buộc Trung Quốc tuân thủ phán quyết" - ông Yasay Jr nói. 

Ngoại trưởng nhắc lại, Philippines sẽ tôn trọng quyết định của toà, mặc dù Trung Quốc tuyên bố từ chối tham gia tố tụng. Theo ông Yasay, điều quan trọng là Philippines sẽ không hả hê nếu chiến thắng, mà cần xem xét có thể cùng nhau hợp tác và trợ giúp nhau như thế nào để phán quyết của toà được tôn trọng, đặc biệt để tuyên bố với mọi người rằng, "chúng ta sẽ tôn trọng mọi nguyên tắc của luật pháp" - ông Yasay nhấn mạnh. 

Về phương án hành động của Philippines, Ngoại trưởng Yasay Jr cho hay, chính phủ cần nghiên cứu kỹ tác động của phán quyết trước khi đưa ra bất kỳ tuyên bố nào hoặc có hành động tức thì. Cũng theo ông Yasay Jr, cần phải có cách tiếp cận đa phương nếu phán quyết của Toà trọng tài liên quan đến quyền lợi của các bên trong tranh chấp Biển Đông. Nhưng nếu phán quyết chỉ liên quan đến Philippines và Trung Quốc, thì Manila có thể tiến hành đàm phán song phương với Bắc Kinh. 

Tuy nhiên, Thẩm phán Tòa án tối cao Philippines Antonio Carpio hồi năm 2015 đã cảnh báo rằng, việc đàm phán với Trung Quốc có thể làm mất hiệu lực vụ kiện lên toà trọng tài. "Trên thực tế, họ đề nghị chúng tôi ngồi lại đàm phán nhiều lần trong nhiều năm. Nhưng mỗi lần đàm phán, họ lại nói họ chẳng có gì phải đàm phán cả, vì họ có chủ quyền không tranh cãi" - ông Carpio giải thích.