Ông Russel cho rằng, việc TQ dịch chuyển giàn khoan khỏi vùng biển của Việt Nam đã làm giảm bớt sự bức xúc, nhưng vẫn khiến các nước láng giềng đặt câu hỏi về chiến lược lâu dài của TQ: “Với tư cách là một nước lớn và hùng mạnh, TQ phải có trách nhiệm đặc biệt trong việc thể hiện sự kiềm chế. Sức mạnh quân sự luôn để lại một dấu chân rất mạnh mẽ, và lời cảnh báo là hãy thận trọng khi đặt chân và khi bước đi, nhất là ở một khu vực nhạy cảm”.
Ngoại trưởng Mỹ John Kerry sẽ tới Myanmar từ ngày 9.8 để dự Hội nghị ngoại trưởng ASEAN với các nước đối thoại.
Ông Russel cho biết, tại Hội nghị ngoại trưởng ASEAN, Mỹ sẽ đề nghị các bên tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông có những bước đi tự nguyện để giảm căng thẳng. Mỹ đề xuất đóng băng các hành động làm thay đổi hiện trạng Biển Đông, như ngừng chiếm các hòn đảo chưa có người ở và cải tạo các đảo. Ông cho rằng các bên tuyên bố chủ quyền, kể cả Việt Nam, có thể làm nhiều hơn để xác định rõ ràng chủ quyền của họ phù hợp với luật pháp quốc tế. Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ cũng tiết lộ, Mỹ sẽ thúc giục kết thúc đàm phán bộ quy tắc ứng xử Biển Đông trì hoãn lâu nay.
Trước đó, Ngoại trưởng Philippines đã tiết lộ, tại Hội nghị ASEAN, Philippines cũng sẽ đề xuất ngừng các hoạt động thay đổi hiện trạng Biển Đông.
Tuy nhiên, bất chấp những đề xuất hợp lý của Mỹ và Philippines, hôm 4.8, một quan chức cấp cao TQ cho thấy TQ không hề muốn có động thái làm giảm căng thẳng. Ông Dịch Tiên Lượng - Phó vụ trưởng Vụ Hải dương và Biên giới Bộ Ngoại giao TQ - ngang nhiên tuyên bố với các phóng viên rằng, TQ có thể xây dựng bất kỳ thứ gì họ muốn trên Biển Đông: “Quần đảo Trường Sa là lãnh thổ của TQ và TQ làm gì hoặc không làm gì là tùy thuộc vào Chính phủ TQ. Không ai có thể thay đổi quan điểm này”. Trong những tháng qua, TQ liên tiếp có những hành động đơn phương thay đổi hiện trạng trên Biển Đông và uy hiếp lực lượng thực thi pháp luật của Việt Nam, Philippines trên biển.
Trong khi đó, ngày 5.8, Bộ Quốc phòng Nhật Bản đã công bố Sách trắng quốc phòng hằng năm, trong đó có nhấn mạnh về những tranh chấp lãnh thổ giữa Nhật Bản với TQ. Sách trắng cảnh báo “các hành động nguy hiểm” của TQ về tuyên bố chủ quyền lãnh thổ trên biển Hoa Đông sẽ dẫn tới “những hậu quả ngoài ý muốn” trong khu vực.

Sách trắng này dày 505 trang, đã được nội các của Thủ tướng Shinzo Abe thông qua, trong đó nhấn mạnh rằng, ngân sách quân sự của TQ đã tăng gấp 4 lần trong thập kỷ qua, và Nhật Bản đang chứng kiến một môi trường an ninh ngày càng khốc liệt. “Nhật Bản lo ngại sâu sắc về việc TQ thiết lập vùng nhận dạng phòng không ADIZ trên biển Hoa Đông - một hành động cực kỳ nguy hiểm, làm leo thang tình hình và có thể gây ra những hậu quả không mong muốn trong khu vực”, tài liệu này viết. 

“Liên quan tới những xung đột về lợi ích trên biển, TQ đã thông qua những biện pháp quả quyết, bao gồm cả nỗ lực thay đổi hiện trạng bằng những biện pháp cưỡng bách, không phù hợp với luật pháp và trật tự quốc tế hiện nay”. Sách trắng quốc phòng Nhật Bản cho rằng, những hành động nguy hiểm của TQ đang dấy lên những lo ngại về phương hướng tương lai của TQ.

Báo cáo trên của Bộ Quốc phòng Nhật Bản cũng kêu gọi việc thực thi mạnh mẽ một số sáng kiến mà Thủ tướng Abe đang theo đuổi, song lại gây nhiều tranh cãi ở Nhật. Các sáng kiến này bao gồm cả việc mở rộng xuất khẩu vũ khí và cho phép lực lượng phòng vệ Nhật Bản chiến đấu để bảo vệ các đồng minh ở các khu vực ngoài Nhật Bản.