Ngày 27.10, USS Lassen đã vào bên trong khu vực 12 hải lý quanh các đá ngầm Subi và Vành Khăn ở quần đảo Trường Sa. Phát biểu với BBC, Tiến sỹ Nguyễn Ngọc Trường, chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Phát triển Quan hệ quốc tế (CSSD) cho biết, qua các cuộc tranh luận trong nội bộ Mỹ về chính sách đối với Trung Quốc, thì các lợi ích tự do hàng hải và sức ép của hải quân và nhà lập pháp Mỹ đã thắng khi Nhà Trắng cho phép hải quân Mỹ thực hiện chuyến tuần tra này.

"Hành động này để thách thức hành động bồi đắp xây dựng trái phép và các tuyên bố chủ quyền không hợp pháp của Trung Quốc tại khu vực Trường Sa, và khẳng định quyền của hải quân Mỹ qua lại các con đường biển quốc tế theo thời gian mà Mỹ lựa chọn. Điều này buộc Bắc Kinh phải bày tỏ lập trường và sẽ phơi bày lập trường phi lý của Bắc Kinh" - ông Trường khẳng định.

Chuyên gia này nói thêm, Mỹ tuy không ngăn chặn được việc Trung Quốc bồi đắp và xây dựng các đảo, nhưng sẽ chống lại việc Trung Quốc quân sự hóa các đảo khu vực Trường Sa. "Nếu hải quân Mỹ không hành động bây giờ thì sẽ quá muộn, Trung Quốc sẽ quân sự hóa các đảo Trường Sa, xây dựng trái phép và tạo sức ép lên các nước sử dụng con đường biển này trong thời bình và kiềm tỏa nó trong thời kỳ có xung đột" - tiến sĩ Trường nói.

Theo ông Trường, do kế hoạch tuần tra của Mỹ đã được tuyên bố từ trước để chuẩn bị dư luận và tránh căng thẳng, nên hành động này không gây căng thẳng kéo dài, mà sẽ buộc Trung Quốc phải tìm kiếm một giải pháp lâu dài với Mỹ và các nước có lợi ích.

"Hoạt động này của Mỹ có lợi cho tự do hàng hải, có lợi cho các nước có lợi ích ở Biển Đông. Dư luận Việt Nam hoan nghênh và ủng hộ hành động của Mỹ, vì nó phù hợp với hòa bình và ổn định lâu dài ở Biển Đông đồng thời hoàn toàn phù hợp luật pháp quốc tế" - ông Trường nói, đồng thời dự đoán rằng, sẽ không có xung đột vũ tran, mà trái lại, hành động của Mỹ thúc đẩy giải pháp giữa các nước lớn. 

"Mỹ hành động như vậy có lợi cho Việt Nam và các nước liên quan. Việt Nam cũng sẽ có quyền tự do qua lại giữa các đảo, tiếp tế và bảo vệ. Mỹ chọn địa điểm tuần tra rất khôn khéo, đây là bãi nửa nổi nửa chìm, không có quy chế đảo, Trung Quốc không thể tranh cãi gì được".

Trả lời phỏng vấn BBC về hoạt động hải quân của Mỹ, tiến sỹ Trần Công Trục, nguyên trưởng Ban Biên giới của Chính phủ Việt Nam nhận định, đây là thông tin rất đáng hoan nghênh vì người Mỹ đã nói là làm, đúng với luật pháp quốc tế và đặc biệt là Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển.

"Tôi cho rằng chắc chắn Trung Quốc sẽ có phản ứng, phản đối và thậm chí trên thực tế có thể sẽ có hoạt động để ngăn cản việc này tiếp tục xảy ra trong tương lai. Thế nhưng khó có khả năng sẽ xảy ra xung đột lớn" - ông Trục bình luận.

"Khi hành động, Trung Quốc phải tính tới sức mạnh của họ trong tương quan lực lượng với Mỹ, nhất là về hải quân. Thêm nữa, hoạt động của Trung Quốc ở đây, như cả thế giới biết, là hoàn toàn phi pháp. Đây là các bãi cạn, không phải đảo tự nhiên và chỉ có thể đòi hỏi vùng an toàn 500m chứ không thể yêu sách 12 hải lý xung quanh. Nhất là khi Trung Quốc cơi nới, xây cất trong vùng biển Việt Nam tuyên bố chủ quyền, đi ngược lại Công ước quốc tế về Luật biển" - ông Trục nói. "Như vậy, về cả pháp lý và tương quan lực lượng, Trung Quốc đều yếu hơn và khả năng gây ra đụng độ là không có".

Tiến sĩ Trần Công Trục khẳng định, Mỹ không vi phạm chủ quyền của Việt Nam ở quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, họ chỉ thực thi quyền tự do hàng hải, hàng không mà luật pháp quốc tế cho phép. "Việt Nam cũng luôn đồng tình với các hoạt động phù hợp Công ước Luật biển mà Việt Nam là thành viên ký kết và phê chuẩn. Việc Mỹ đi vào khu vực 12 hải lý là cách hành xử hoàn toàn phù hợp với luật pháp quốc tế cho nên Việt Nam rất hoan nghênh" - ông Trục nói.

Video: USS Lassen đi vào phạm vi 12 hải lý đảo nhân tạo Trung Quốc xây trái phép ở Biển Đông