Ngày 6.1, Bộ Ngoại giao Trung Quốc ra tuyên bố "kịch liệt phản đối" vụ thử bom và bất kỳ vụ thử hạt nhân nào khác của Triều Tiên trong tương lai. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Hoa Xuân Doanh nói rằng Bình Nhưỡng không báo trước cho Bắc Kinh về vụ thử và sẽ triệu đại sứ Triều Tiên đến phản đối.

"Nếu có một lúc nào đó Trung Quốc phải quyết định thì chính là thời điểm này. Sự xúc phạm của Triều Tiên với Trung Quốc và cá nhân Chủ tịch Tập Cận Bình là thực sự nghiêm trọng. Ông Tập Cận Bình không phải là người cho chuyện này chìm xuồng" - Mike Chinoy, cựu phóng viên quốc tế của CNN và là tác giả cuốn sách "Câu chuyện bên trong cuộc khủng hoảng hạt nhân Triều Tiên" nói.

Theo ông Chinoy, Triều Tiên thực sự không thích Trung Quốc. Họ ghét ý tưởng rằng Trung Quốc có thể đến và bảo họ phải làm gì. 

Quan hệ giữa Bình Nhưỡng và Bắc Kinh bị đóng băng từ khi ông Kim Jong-un lên nắm quyền kế nhiệm cha, sau đó đã xử tử một loạt nhân vật chủ chốt của chính phủ, kể cả chú dượng Jang Song-thaek, người có quan hệ chặt chẽ với Trung Quốc.

Ông Kim Jong-un cũng chưa bao giờ thăm Trung Quốc với tư cách là lãnh đạo Triều Tiên, cũng chưa gặp Chủ tịch Tập Cận Bình, mặc dù được cho là đã vận động hành lang trong vài năm.

Trong khi đó, Trung Quốc coi ông Kim Jong-un là "nhà lãnh đạo vô trách nhiệm, ích kỷ và ma quỷ" - Lee Jung-hoon, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Yonsei nói.

Tháng trước, ban nhạc nữ Moranbong bất ngờ huỷ buổi biểu diễn ở Bắc Kinh và trở về nước. Tân Hoa xã cho hay nguyên nhân huỷ diễn là do "có trục trặc về vấn đề liên lạc ở cấp chuyên viên" - thông tin được đưa ra trong cùng tuần mà Triều Tiên lần đầu tiên công bố có bom nhiệt hạch.

Vì sao Trung Quốc ủng hộ Triều Tiên?

"Về cơ bản, mối quan hệ Trung-Triều là bất bình thường, nhưng nó phục vụ lợi ích của tất cả mọi người" - Jeffrey Lewis, giám đốc chương trình không phổ biến hạt nhân khu vực Đông Á, thuộc Trung tâm Nghiên cứu không bổ biến hạt nhân James Martin cho hay.

Triều Tiên đóng vai trò một vùng đệm cho giữa Trung Quốc và Hàn Quốc - đồng minh chính của Mỹ. Hơn ai hết, Bắc Kinh muốn có sự ổn định ở biên giới. "Điều Trung Quốc không mong muốn là một cuộc chiến vũ khí ở cửa nhà" - Jasper Kim, giám đốc Trung tâm quản lý xung đột, Đại học Ewha Hàn Quốc nhận định.

Trong khi đó, một chương trình vũ khí hạt nhân mạnh mẽ sẽ tăng cường sức mạnh và sự ổn định nắm quyền của ông Kim Jong-un, làm cho nhà lãnh đạo này ít có khả năng bị lật đổ - cả từ bên trong và bên ngoài - và đưa đất nước rơi vào hỗn loạn, đi cùng khả năng hàng triệu người tị nạn có thể tràn qua biên giới Trung Quốc.

Triều Tiên cũng là một công cụ quan trọng đối với Bắc Kinh "trên bàn cờ lớn hơn trong quan hệ với Washington ở Châu Á - Thái Bình Dương" - ông Lee nói.

Trung Quốc tiến thoái lưỡng nan

Triều Tiên là một trong những nước bị trừng phạt nhiều nhất trên thế giới. Tuy nhiên, trong khi Bắc Kinh ủng hộ những nghị quyết trước đây của Liên Hợp Quốc trừng phạt Triều Tiên nhiều hơn, ông Chinoy cho rằng trên thực tế việc thực thi các biện pháp trừng phạt từ phía Trung Quốc không nghiêm túc.

Việc thiếu thực thi hiệu quả có nghĩa là vẫn có những bước Trung Quốc có thể lập tức thực hiện để tăng sức ép lên Triều Tiên, như cắt đứt liên kết thương mại và dầu khí, cấm máy bay Triều Tiên vào không phận Trung Quốc.

Trung Quốc cũng có thể ngăn chặn các doanh nghiệp làm ăn với Triều Tiên. Ông Chinoy dự đoán, Trung Quốc sẽ làm điều gì đó, nhưng không đủ sức quyết liệt để tạo sự khác biệt.