Vụ tấn công bằng chất nổ đầu tiên

Điều tra ban đầu của cảnh sát cho biết, những kẻ tấn công dùng dao đâm chém người dân tại lối ra của nhà ga và kích hoạt thuốc nổ vào khoảng 19 giờ 10 phút ngày 30.4. Vụ nổ xảy ra đúng ngày Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình kết thúc chuyến thăm đầu tiên tới Tân Cương kéo dài 4 ngày và rơi đúng vào thời điểm đi lại cao điểm khi người dân Trung Quốc bắt đầu kỳ nghỉ Quốc tế Lao động 1.5.

Các nhân chứng cho Tân Hoa xã hay vụ nổ dường như phát xuất từ một hành lý mà ai đó để ở khu vực giữa cửa ra vào nhà chờ xe buýt.

Báo Nhân Dân của Nhà nước Trung Quốc cho biết 3 người thiệt mạng gồm 1 người qua đường và 2 kẻ tấn công. Tân Hoa xã cho hay hai nghi can “từ lâu đã tham gia các hoạt động tôn giáo cực đoan”.

Cảnh sát đã phong tỏa tất cả lối vào, người dân được sơ tán. Tuy nhiên, khoảng 2 giờ sau đó, nhà ga trung tâm có lượng khách đông nhất Tân Cương này mở cửa trở lại hoạt động bình thường. Hiện cơ quan chức năng của Trung Quốc vẫn đang tích cực điều tra truy bắt những kẻ tình nghi.

Đây là vụ tấn công bằng chất nổ đầu tiên ở Tân Cương trong vòng 17 năm qua, tại thời điểm an ninh được thắt chặt, và ngay sau khi chuyến tàu K453 đến từ Thành Đô - tỉnh có đa số người Hán sinh sống.

Ông Pan Zhiping - một chuyên gia về các vấn đề Nam Á ở Viện Khoa học Xã hội Tân Cương - nói rằng vụ tấn công được tổ chức bài bản khi an ninh được thắt chặt, trùng với thời gian chuyến thăm của Chủ tịch Tập Cận Bình.

“Rõ ràng, đây là hành động thách thức Chính phủ Trung Quốc. Nhưng điều đó khiến Chính phủ Trung Quốc càng quyết tâm mạnh tay hơn với nỗ lực chống khủng bố” - Reuters dẫn lời ông Zhiping nói.

Chen Jieren - một nhà phân tích chính trị tại Bắc Kinh - chuyên theo dõi về Tân Cương - cho rằng không nghi ngờ gì nữa, vụ nổ mang ý nghĩa là một lời nhắn gửi tới Chủ tịch Tập Cận Bình. “Tôi tin rằng những kẻ tấn công biết rằng ông Tập đang ở Tân Cương. Họ cố tạo ra một vụ việc bằng bất cứ giá nào để chứng minh sự tồn tại và khả năng của họ” - tờ The New York Times dẫn lời ông Chen.

Chống khủng bố không được phép xao lãng

Vụ tấn công mới nhất ở Urumqi lần này xảy ra ngay sau chuyến thị sát Tân Cương chỉ đạo về công tác đấu tranh phòng, chống khủng bố của Chủ tịch Tập Cận Bình. Kết thúc chuyến kiểm tra ngày 30.4, ông Tập Cận Bình nói rằng, sự ổn định lâu dài ở Tân Cương là điều rất quan trọng đối với sự ổn định và an ninh của cả Trung Quốc.

“Cuộc chiến chống lại bạo lực và khủng bố không thể xao lãng dù một phút một giây nào và phải có các hành động quyết liệt để kiên quyết trấn áp cơ hội của bọn khủng bố” - Tân Hoa xã dẫn lời ông Tập Cận Bình sau khi xảy ra vụ nổ.

“Bảo vệ tổ quốc chống lại chủ nghĩa ly khai là nhiệm vụ quan trọng nhất cho mọi dân tộc Tân Cương” - Chủ tịch Tập Cận Bình phát biểu tại Tân Cương hôm 30.4, theo Tân Hoa xã.

Toàn cảnh vụ nổ ở nhà ga phía nam của Urumqi, thủ phủ Tân Cương hôm 30.4.

Ảnh: SMH, SCMP, Claudearpi.

 

Báo chí Trung Quốc cũng trích lời ông Tập Cận Bình xác nhận Trung Quốc triển khai chiến thuật “ra tay trước để chống khủng bố” và sẽ “hành động kiên quyết” đối với các vụ “tấn công khủng bố”.

Nhà lãnh đạo của Trung Quốc cũng cam kết sẽ sử dụng “bàn tay” sắt để đè bẹp những gì ông mô tả là chủ nghĩa khủng bố. “Nhiều mồ hôi trong thời bình, sẽ giúp ít đổ máu trong chiến tranh” - ông Tập Cận Bình nói với các sĩ quan công an tại Kashgar. “Cần phải có những biện pháp hữu hiệu để đối phó với các phần tử khủng bố bạo lực” - ông Tập nói. Tuy nhiên, ông Tập Cận Bình thừa nhận rằng “cuộc chiến chống lại lực lượng ly khai Tân Cương sẽ lâu dài, phức tạp”.

Trung Quốc nói rằng bạo lực đang được các nhóm ở hải ngoại tài trợ và cách duy nhất để dập tắt tình trạng bất ổn là thông qua phát triển, hội nhập lớn hơn.

“Chính quyền sẽ đưa vào thực hiện những chính sách phù hợp để cải thiện sự hòa hợp các dân tộc và vì sự thịnh vượng chung của mọi nhóm dân tộc” - nhà lãnh đạo Trung Quốc nói.

Bạo lực ngày càng gia tăng

Điểm lại tình hình an ninh ở Tân Cương gần đây cho thấy, tình hình bạo lực diễn biến ngày càng phức tạp. Có thời điểm, các tay súng ly khai nhắm mục tiêu vào trụ sở cơ quan an ninh, công an và quân đội. Nhưng gần đây, các hoạt động khủng bố diễn ra bừa bãi, được tiến hành ở bất cứ nơi nào có đông người.

Hôm 1.3, một số kẻ tấn công bằng dao làm 29 dân thường thiệt mạng và 143 người bị thương ở nhà ga Côn Minh. Vụ tấn công có liên quan đến những kẻ ly khai ở Tân Cương.

5 tháng trước, hôm 28.10.2013, một chiếc ôtô lao vào khách du lịch ở quảng trường Thiên An Môn tại thủ đô Bắc Kinh, khiến cả 3 kẻ tấn công cùng 2 người dân thiệt mạng và gần 40 người bị thương. Cảnh sát Trung Quốc khẳng định đây là vụ tấn công tự sát mà nghi phạm là những người Duy Ngô Nhĩ tới từ Tân Cương.

6 giờ sáng ngày 26.6.2013 (giờ địa phương), một nhóm nổi loạn cầm dao, rựa, tấn công đồn cảnh sát, tòa nhà chính quyền và các công trường xây dựng ở Thiện Thiện, Thổ Lỗ Phiên khiến 35 người, trong đó có 8 dân thường và 10 kẻ nổi loạn thiệt mạng, cùng nhiều người khác bị thương. Truyền thông Trung Quốc cho hay, những kẻ chủ mưu là thành viên một nhóm khủng bố, được thành lập năm 2008 và có các hoạt động tôn giáo trái phép, cổ vũ chủ nghĩa cực đoan.

Chỉ 2 ngày sau, vào ngày 28.6, hơn 100 kẻ bạo loạn lại tiến hành “tấn công một số người dân bằng vũ khí sau khi tụ tập tại các địa điểm tôn giáo” ở thành phố Hòa Điền vào 2 giờ chiều. Song, vụ bạo lực này nhanh chóng được kiểm soát. Tân Hoa Xã nhận định, các hành vi bạo loạn xảy ra liên tiếp này không phải bị kích động bởi xung đột sắc tộc hay tôn giáo, mà nhằm gây bất ổn xã hội, phá hoại Nhà nước.

Trưa ngày 23.4.2013, 21 người chết trong một vụ đụng độ biến thành bạo loạn xảy ra tại huyện Bachu (tỉnh Kashgar) khi cảnh sát ập tới kiểm tra một ngôi nhà, nơi ở của những kẻ bạo loạn người Duy Ngô Nhĩ, nghi chứa súng và chất nổ.

“Chúng ta từng chứng kiến nhiều vụ tấn công ở Urumqi nhưng lâu rồi không thấy những vụ việc ở mức độ như vậy” - ông Raffaello Pantucci - một nhà nghiên cứu ở một viện nghiên cứu quân sự ở London - nói về vụ việc hôm 30.4 vừa qua.

“Tôi nghĩ vấn đề là các hành động bạo lực ở Tân Cương ngày càng trở nên nghiêm trọng hơn” - ông Raffaello nói với BBC. Ông Raffaello tin rằng các vụ tấn công ngày càng trở nên chuyên nghiệp hơn và nhắm vào mục tiêu rộng lớn hơn.

Còn vụ bạo loạn được mô tả là “một trong những vụ bạo loạn đẫm máu nhất kể từ khi Nhà nước Trung Hoa ra đời năm 1949” xảy ra vào 20 giờ 30 phút ngày 5.7.2009 tại thủ phủ Urumqi, khiến ít nhất 197 người chết và 1.600 người bị thương. 12 kẻ bạo động bị cảnh sát bắn hạ ngay tại hiện trường, ít nhất 1.434 người khác bị tình nghi đã bị bắt giữ những ngày sau đó.

Mục đích của vụ bạo loạn này được cho là nhắm tới ít nhất 50 địa điểm tại Urumqi, đập phá các toà nhà chính quyền, đồn công an cùng các cửa hiệu, đốt hơn 500 chiếc xe, lao vào nhiều ngõ ngách tấn công người dân. Còn nguyên nhân của nó, Chủ tịch khu tự trị Tân Cương Nur Bekri cho rằng: Các lực lượng khủng bố, ly khai và cực đoan Tân Cương đã kích động xung đột sắc tộc bằng cách lợi dụng những lùm xùm quanh vụ 2 công nhân người Duy Ngô Nhĩ tại nhà máy sản xuất đồ chơi ở Quảng Đông bị đồng nghiệp người Hán giết hại ngày 26.5. Lý do giết 2 công nhân này chỉ vì tin đồn thất thiệt rằng, một nhóm người Duy Ngô Nhĩ cưỡng hiếp 2 nữ công nhân.

Tân Cương là một khu tự trị rộng lớn, giàu tài nguyên ở tây bắc của Trung Quốc. Nhiều cuộc đụng độ bạo lực vẫn thường xảy ra ở đây do mâu thuẫn sắc tộc giữa người Duy Ngô Nhĩ bản địa (khoảng 9 triệu người, chiếm chưa đầy một nửa dân số của khu vực) và người Hán.
Xe cộ bị đốt cháy hoặc phá hủy, thành phố tan hoang sau vụ bạo loạn đẫm máu ở Tân Cương hôm 5.7.2009. Ảnh: Tân Hoa Xã