Ông bình luận thế nào về phán quyết ngày 12.7 của Tòa Trọng tài về vụ kiện của Philippines?

 -Phán quyết là một thắng lợi rất lớn không những cho Philippines mà là cho tất cả các nước trong khu vực Biển Đông cũng như tất cả các nước ngoài khu vực đã và đang sử dụng không gian của khu vực này.

Trước hết, đối với các nước ven Biển Đông thì Toà Trọng tài khẳng định rằng, theo của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS, năm 1982), chỉ có những nước này được vùng đặc quyền kinh tế (EEZ, thường là 200 hải lý). Từ đó Toà kết luận rằng Trung Quốc không có cơ sở pháp lý để đòi chủ quyền và các tài nguyên ở các khu vực biển trong phạm vi đường  chín đoạn. Điều này có nghĩa là việc Trung Quốc sử dụng đường chín đoạn để xâm lấn các vùng độc quyền kinh tế của các nước ven Biển Đông từ trước đến nay cũng như đe doạ an ninh của mọi người trong phạm vi đường chín đoạn là phạm pháp.

Đối với các nước trong khu vực và ngoài khu vực thì việc Phán quyết khẳng định rằng, các cấu trúc trong toàn vùng Trường Sa tự nó trong dạng tự nhiên không có khả năng nuôi dưỡng con người và đời sống kinh tế cho nên tối đa chỉ có được 12 hải lý chủ quyền lãnh hải, có nghĩa là tất cả các vùng ngoài 12 hải lý đều là vùng biển quốc tế. Do đó, những nước chiếm đóng các cấu trúc và xây dựng trên đó không được viện cớ chủ quyền để đe doạ sự tự do di chuyển và an ninh trên biển như Trung Quốc đã làm trong nhiều năm qua.

Mặc dầu định nghĩa trên là đối với tất cả các cấu trúc trong khu vực Trường Sa, nhưng hàm ý của nó là cho toàn khu vực Biển Đông và có thể còn cho các khu vực biển khác trên thế giới nữa.

Đối với khu vực Biển Đông thì Phán quyết khẳng định rằng đảo Itu Aba (Ba Bình),tức là đảo có tranh chấp lớn nhất không chỉ ở Trường Sa mà cả đối với Hoàng Sa, cũng chỉ được 12 dặm chủ quyền vùng biển chung quanh thôi. Do đó Trung Quốc không có thể viện cớ là có chủ quyền ở Hoàng Sa, qua sự xâm chiếm bằng vũ lực đảo Phú Lâm, rồi xây cất thành phố Tam Sa để quản lý toàn bộ Biển Đông và để đe doạ tự do hàng hải và đánh đắm tàu cá của ngư dân Việt Nam khi đến gần Hoàng Sa như Trung Quốc đã thường làm. Từ nay trở đi, các nước trong khu vực và ngoài khu vực có thể sử dụng phán quyết như cơ sở pháp lý để đưa Trung Quốc ra công lý quốc tế nếu Trung Quốc tiếp tục có những hành động gây rối và đe doạ sinh mạng.  Vì làm như thế là cố tình bất chấp luật pháp.

* Trung Quốc đã bác bỏ phán quyết, theo ông điều đó có giảm bớt ý nghĩa của phán quyết? 

-Toà Trọng tài khẳng định là phán quyết có tính ràng buộc và các nước lớn trên thế giới đều đồng ý với khẳng định này. Việc Trung Quốc đã bác bỏ phán quyết không làm cho nó giảm bớt ý nghĩa mà ngược lại làm cho thế giới càng thấy rõ sự ngang ngược của Trung Quốc. Do đó, tuy Toà Trọng tài không có thực lực để cưỡng chế Trung Quốc thực thi phán quyết, nếu Trung Quốc không tự kiềm chế thì các nước trong khu vực và trên thế giới sẽ phải cùng nhau thiết lập những cơ chế buộc Trung Quốc từ từ xuống nước.

* Ngay từ đầu Trung Quốc không tham gia vụ kiện, đó có phải hành động khôn ngoan không?

-Những người cậy sức mạnh bất chấp lẽ phải, dẫu có bắt nạt được người khác để được việc cho mình trước mắt, thì có thể “khôn nhưng không ngoan.”

* Ông có lo ngại tình hình trên Biển Đông sẽ căng thẳng hơn?

-Trung Quốc doạ có quyền lập ADIZ trên Biển Đông là một biểu hiện ngoan cố ngoài thực lực của mình. Có thể tình hình trên Biển Đông sẽ tạm căng thẳng hơn vì Trung Quốc sẽ "phùng mang trợn má". Nhưng đấy là bi kịch của Trung Quốc, không lẽ họ cứ diễn mãi như thế hay sao?

* Bây giờ điều gì có thể giúp làm giảm căng thẳng?

- Trung Quốc cảnh báo và đe dọa, trong khi đó các nước tiếp tục khẳng định rằng mọi người tuân thủ phán quyết và mong muốn giải quyết các vấn đề theo luật pháp quốc tế trên tinh thần hữu nghị và an ninh chung. Nếu Trung Quốc leo thang trước sự mềm dẻo và nhẫn nại của các nước khác thì lúc đó các nước trong khu vực và ngoài khu vực đã có tính chất pháp lý của Phán quyết để đương đầu với Trung Quốc. Đây là vấn đề luật pháp và an ninh quốc tế, không phải chỉ là vấn đề giữa các nước trong khu vực Biển Đông đối với Trung Quốc.

* Ông nghĩ Việt Nam có thể đưa Trung Quốc ra công lý quốc tế như Philippines?

- Trong thời gian tới Việt Nam có thể dựa vào phán quyết để bảo vệ chủ quyền và an toàn tính mạng cho ngư dân. Nếu các tàu Trung Quốc tiếp tục đe doạ ngư dân Việt Nam thì chính phủ, báo chí, và các tổ chức dân sự Việt Nam nên lập tức đưa những việc này ra trước công luận và công lý quốc tế. Nên thường xuyên thông tin cho thế giới biết những việc làm trái phép của Trung Quốc. Còn có kiện như Philippines đã làm hay không, và thời điểm nào là cần thiết, thì tôi nghĩ đây là việc của Chính phủ Việt Nam.

* Trân trọng cảm ơn ông.