Ông nhìn nhận thế nào về vai trò và vị thế của Việt Nam trong việc đóng góp vào hòa bình và ổn định trong khu vực và trên thế giới?

- Việc duy trì hoà bình trên thế giới là vì lợi ích của tất cả mọi người. Đối với nhiều người, họ sẽ không thể chấp nhận được nếu quốc gia của họ không tham gia vào sứ mệnh chung đó. Tôi tin rằng, đó là một sự lựa mà tất cả các quốc gia sẽ làm. Và Việt Nam đang thực sự làm tốt điều đó.

Là một trong những nước lớn nhất trong khu vực, với nền kinh tế phát triển nhanh, theo dự báo của một tổ chức tư vấn thì năm 2050  Việt Nam sẽ là một trong 21 nền kinh tế lớn nhất thế giới. Cộng với  vị trí chiến lược, có quân đội đáng kính trọng, Việt Nam đóng vai trò quan trọng và quyết định.

Ông đánh giá thế nào về cuộc cạnh tranh sức mạnh trên biển trong khu vực?

- Dường như Trung Quốc cảm thấy có một sự thôi thúc để trở thành bá chủ của khu vực này. Những động thái của Trung Quốc gây bất ổn trong khu vực và xâm phạm vào chủ quyền của các quốc gia khác. Mặt khác, tất cả các quốc gia trong khu vực lại là đối tác thương mại quan trọng của Trung Quốc. Điều đó, khiến cho những nước này và Trung Quốc mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế chặt chẽ.

Các quốc gia có liên quan đến vấn đề biển Đông cần phải xây dựng các chính sách chủ động và khôn khéo để bảo vệ mình. Trong đó, việc hình thành các quan hệ hợp tác là bước đi quan trọng. Một điều quan trong nữa, là các cường quốc khác trong khu vực cần xây dựng sức mạnh kinh tế và quốc phòng vững chắc, và cùng hình thành sự hợp tác cũng như duy trì hoà bình với nhau.

Rất nhiều người lo ngại nguy cơ xung đột trên Biển Đông, đặc biệt trong bối cảnh Mỹ xoay trục về Châu Á - Thái Bình Dương còn Trung Quốc đang gia tăng sức mạnh quân sự. Theo ông đánh giá, căng thẳng trên Biển Đông có thể tới mức nào và yếu tố nào có thể kiềm chế xung đột?

- Tôi thích cách định danh gọi Biển Đông là East Sea (Biển Đông), hơn là tên gọi quốc tế đang sử dụng hiện nay là biển Nam Trung Hoa (South China Sea), tuy nhiên tên East Sea lại trùng với cách các nước Châu Âu quen gọi biển Baltic.

Lúc này không bên nào muốn có xung đột. Nguy cơ là các sự cố có thể xảy ra và làm leo thang căng thẳng khi các vấn đề chưa được giải quyết sẽ còn tiếp tục trên Biển Đông. Vấn đề là Trung Quốc sẽ đi xa tới mức nào, cộng đồng quốc tế sẽ chấp nhận đến mức nào và có biện pháp gì để ngăn chặn. Đó là một quá trình nguy hiểm không biết khi nào sẽ chấm dứt. Các nước Đông Nam Á, Mỹ và các bên liên quan cần thể hiện sức mạnh để Trung Quốc không đi quá xa trong việc xây đảo hay các hành động tương tự.

Có một quy luật cũ nhưng luôn đúng. Đó là sự chuẩn bị tốt về quốc phòng là sự đảm bảo tốt nhất để được tồn tại trong hoà bình. Tuy nhiên, nếu một đối thủ mạnh hơn và khoẻ hơn ta nhiều lần thì anh ta vẫn có khả năng “chủ động tấn công” chúng ta để thoả mãn tham vọng. Phòng ngự, vì thế, luôn phải đi song hành cùng với việc có những sự hợp tác “tốt và phù hợp”.

Mối quan hệ thương mại kinh tế rất hữu ích nhưng nó không phải là giải pháp duy nhất. Điều quan trọng cần phải nhớ là một chiến lược chủ động và khôn ngoan có nghĩa là cân bằng được lợi ích của chúng ta với các nước láng giềng.

Việt Nam luôn theo đuổi một chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, không liên minh với nước này để chống nước khác. Liệu ý ông có phải là sự điều chỉnh trong chính sách đối ngoại hay không?

- Chính sách đối ngoại nên phục vụ cho các lợi ích của quốc gia. Vì thế, việc phát triển một chiến lược có định hướng cho tương lai của đất nước là rất quan trong. Chiến lược này bao gồm việc tham gia với các đối tác có cùng mối quan tâm và lợi ích. Các chiến lược và chính sách vì thế nên hài hoà với các đối tác. Chiến lược và quan điểm chính trị chung dựa trên lợi ích của các bên đòi hỏi những cam kết và thoả hiệp nhưng không nên bỏ qua sự độc lập.

Tôi không cho rằng việc hợp tác với một nước nào đó lại là từ bỏ độc lập trong chính sách đối ngoại. Độc lập có nghĩa là bạn có sự tự do lựa chọn. Tất nhiên đó là việc khó và cần kỹ năng chính trị, ngoại giao rất tốt.

Trước những tham vọng của Trung Quốc trên Biển Đông và trong khu vực, ông đánh giá thế nào về vai trò của ASEAN và việc duy trì đoàn kết trong ASEAN?

- ASEAN không chỉ là một cộng đồng kinh tế, văn hoá và xã hội mà đặc biệt còn là một cộng đồng an ninh và chính trị. ASEAN cùng chia sẻ các mối quan tâm và lợi ích chung. Nhưng thực sự đáng thất vọng khi các bộ trưởng quốc phòng ASEAN không đưa ra được một tuyên bố chung cũng như đối với vấn đề Trung Quốc và Biển Đông.

ASEAN nên đoàn kết cùng nhau bảo vệ lợi ích, đặc biệt là lợi ích của Việt Nam và Phillipines ở Biển Đông. Việc xây dựng các đảo nhân tạo được coi như là một động thái khiêu khích vì đó là cơ sở cho căn cứ không quân và đe doạ đến tự do hàng hải. Các thành viên ASEAN, cần phải có lập trường quan điểm mạnh mẽ và rõ ràng đối với các hành động khiêu khích như vậy của Trung Quốc ngay khi nó diễn ra.