Chaebol: Công và tội

Hôm 6.3, công tố viên đặc biệt Park Young-soo công bố kết luận của cuộc điều tra kéo dài 70 ngày về những cáo buộc tham nhũng và gây ảnh hưởng của 30 người, trong đó có Phó Chủ tịch Samsung Electronics, ông Lee Jae-yong, 48 tuổi (ảnh). Ông bị cáo buộc chi hơn 37 triệu USD cho người bạn thân lâu năm của Tổng thống Park Geun-hye là Choo Son-sil để đổi lấy sự hậu thuẫn của chính phủ về việc sáp nhập hai công ty con của Samsung, nhằm củng cố quyền lực của mình tại tập đoàn. Vụ việc này gây sốc không chỉ vì nó liên quan trực tiếp đến tổng thống, khiến bà Park có thể bị truy tố hình sự, và động đến một vấn đề nhạy cảm ở Hàn Quốc về vai trò của Samsung và những tập đoàn khổng lồ khác, được gọi là Chaebol.

Những Chaebol như Samsung, Hyundai và LG đóng vai trò hàng đầu trong sự phát triển thần kỳ của Hàn Quốc sau chiến tranh liên Triều, ngoài ra còn có vai trò là những gã sản xuất khổng lồ trên toàn cầu. Nhưng các Chaebol cũng thường bị cho là tham nhũng và sống trên luật pháp.

Nhiều người Hàn Quốc cảm thấy có cùng nỗi lo lắng và bức xúc về tình trạng các tập đoàn tinh hoa làm khuấy đục chính trường khắp thế giới trong năm qua - tờ USA Today dẫn lời ông Rodger Baker, phó giám đốc phân tích chiến lược của Stratfor, một công ty tư vấn địa chính trị ở Austin, bang Texas, Mỹ. “Chúng ta đang trong thời điểm mà sự chống đối của công chúng với các Chaebol ngày càng tăng, đặc biệt là của tầng lớp trung lưu và những người kinh doanh độc lập” - ông Baker nói - “Bởi họ đã chứng kiến trong vòng 10-15 năm qua có một sự suy thoái thực sự đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, và những cửa hàng bán lẻ theo kiểu gia đình vốn là xương sống của nền kinh tế trong nước Hàn Quốc”.

Lấy lại niềm tin

Tại Hàn Quốc, chỉ 10 tập đoàn lớn nhất đã chiếm đến 80% GDP. Samsung, tập đoàn lớn nhất, nổi tiếng toàn cầu về tivi, điện thoại thông minh và các sản phẩm điện tử tiêu dùng khác, ở Hàn Quốc tập đoàn này còn vươn sang cả lĩnh vực xây dựng, đóng tàu, quần áo, hóa chất, bảo hiểm, thẻ tín dụng, bệnh viện, và thậm chí cả công viên vui chơi giải trí.

Quy mô và quyền lực khiến việc cải tổ các Chaebol trở thành công việc vô cùng khó khăn. Trong khi đó, các ông trùm tài phiệt Hàn Quốc chỉ thi thoảng mới bị bắt và truy tố, thường thì họ có thể hoạt động mà không bị trừng phạt. Bố của ông Lee, cựu Chủ tịch Samsung Lee Kun-hee, bị kết tội gian lận trốn thuế năm 2008, nhưng được Tổng thống lúc đó là Lee Myung-bak ân xá, một phần do ông này đã giúp đỡ rất nhiều để Hàn Quốc được đăng cai Thế vận hội Mùa đông.

Giờ đây, công chúng Hàn Quốc đang hối thúc truy tố những người có quyền lực này, và công tố viên đặc biệt Park có tiếng là sốt sắng với những tập đoàn khổng lồ. Hôm 6.3, ông nói rằng sự thông đồng giữa chính phủ và doanh nghiệp là một “chu kỳ kinh niên của tham nhũng trong xã hội Hàn Quốc”.

Phiên tòa có thể kéo dài nhiều tháng, ông Lee đang đối mặt với mức án 20 năm tù. Theo ông Steve Chung, chuyên gia về Hàn Quốc tại Đại học Trung Quốc của Hong Kong, sẽ là một thử thách cho chính quyền tiếp theo của Hàn Quốc để gây dựng lại niềm tin vào chính phủ và doanh nghiệp.