Triển vọng COC

Đầu năm nay, ít nhất có 4 cuộc gặp đã được lên kế hoạch giữa Trung Quốc và thành viên các nước ASEAN để bàn về COC. Tờ báo dẫn lời Giáo sư Carl Thayer - một chuyên gia nghiên cứu về biển Đông tại Học viện Quốc phòng Australia - cho biết, nỗ lực của Trung Quốc hối thúc các cuộc thương thuyết để đạt một bộ quy tắc ứng xử có tính ràng buộc pháp lý đã gặp sự đoàn kết của các nước ASEAN. "Các nước sẽ kiềm chế để không làm ảnh hưởng đến mục tiêu trọng tâm là hy vọng đạt được COC" - tờ báo dẫn lời ông Thayer nói.

Trong nhiều năm, ASEAN đã thúc đẩy đưa ra bộ quy tắc ứng xử, làm nguyên tắc giải quyết các tranh chấp trên biển. Trung Quốc trước đó miễn cưỡng tham gia đàm phán COC, cho rằng tranh chấp lãnh thổ nên được giải quyết song phương. Tuy nhiên, kể từ năm ngoái, dường như đã có sự thay đổi mang tín hiệu lạc quan. ASEAN có nhiều điều kiện phát huy tốt hơn vai trò trung tâm trong việc duy trì hòa bình, ổn định trong khu vực và điểm đáng ghi nhận trong năm 2013 là vào tháng 9, các nhà ngoại giao cấp cao của Trung Quốc và ASEAN đã tổ chức vòng tham vấn đầu tiên về COC ở Tô Châu. "Trung Quốc muộn màng thừa nhận rằng, COC phù hợp với mục tiêu mà chính họ nhắm tới, đó là gác lại tranh chấp để tập trung hợp tác" - ông Oh Ei Sun - một nhà nghiên cứu kỳ cựu tại Trường Quan hệ quốc tế Rajaratnam ở Singapore - nhận xét.

Theo Trung tướng Nguyễn Quốc Thước, vấn đề biển Đông là vấn đề lâu dài, tranh chấp không chỉ ảnh hưởng đến ASEAN và Trung Quốc mà còn ảnh hưởng đến giao lưu hàng hải quốc tế. Do đó cần kiên trì giải quyết tranh chấp, giữ được ổn định biển Đông để mọi nước cùng phát triển. Trung tướng Nguyễn Quốc Thước hy vọng rằng, nếu Trung Quốc thực sự có thiện chí thì COC sớm có khả năng trở thành hiện thực, tạo cơ sở pháp lý để các nước bảo vệ được quyền và lợi ích của mình trên biển Đông dựa trên luật pháp quốc tế và lịch sử để lại. Điều đó là thắng lợi không chỉ của riêng ASEAN và Trung Quốc, mà còn có lợi cho cả quốc tế.

Chiêu bài đánh lạc hướng?

Tuy nhiên, theo tờ Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng, tình hình lắng dịu trên biển Đông có thể thay đổi vào giữa năm, khi Tòa án quốc tế về Luật Biển (ITLOS) của Liên Hợp Quốc bắt đầu xét xử vụ Philippines kiện "đường lưỡi bò" của Trung Quốc. Đến ngày 30.3, Philippines sẽ phải nộp lên Tòa án ITLOS của Liên Hợp Quốc một bản ghi nhớ phác thảo những lập luận của họ chống lại tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc trên vùng biển trong phạm vi cái gọi là "đường 9 đoạn" hay "đường lưỡi bò". ITLOS sau đó sẽ gửi một dự thảo biên bản ghi nhớ cho Trung Quốc. Giáo sư Thayer nói rằng, nếu Trung Quốc từ chối trả lời dự thảo, tòa sẽ sớm đưa ra quyết định.

Trong khi đó, dịch giả Trần Đình Hiến - nguyên Tùy viên báo chí, văn hóa Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc - bày tỏ nghi ngờ khi ông cho rằng thông tin "biển Đông bình lặng" mà tờ báo nói trên đưa tin có thể nhằm đánh lạc hướng. "Tham vọng của Trung Quốc ở biển Đông có vẻ như không bao giờ dừng lại. Sau 3 năm gây căng thẳng ở biển Đông, Trung Quốc quay sang thực hiện phương châm "bất chiến tự nhiên thành" - không phải đánh mà vẫn thắng. Chiến lược của Trung Quốc không thay đổi, tuy nhiên chiến thuật có thay đổi đôi chút cho phù hợp với tình hình thực tế. Do đó phải hết sức cảnh giác" - ông Trần Đình Hiến cho biết. "Vì cớ gì mà Đài Truyền hình Trung Quốc chỉ mới đây ngang nhiên chiếu cảnh tàu hải giám nước này đâm vào tàu của Việt Nam trên biển Đông và sự cố được cho là xảy ra ngày 30.6.2007?" - ông Hiến đặt câu hỏi.

Trước đó, phát biểu với báo giới nhân tổng kết hoạt động đối ngoại của Việt Nam năm 2013, Phó Thủ tướng - Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh khẳng định, trong vấn đề biển Đông, Việt Nam kiên trì lập trường nguyên tắc, kiên quyết đấu tranh với các hành động của Trung Quốc vi phạm chủ quyền và các quyền hợp pháp của Việt Nam trên biển, tranh thủ được mối quan tâm thường xuyên và sự ủng hộ của dư luận quốc tế và khu vực, bảo đảm các hoạt động kinh tế trong vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa 200 hải lý được triển khai bình thường, đồng thời tiếp tục tiến hành đàm phán với Trung Quốc về những vấn đề liên quan đến hai nước nhằm giảm căng thẳng, từng bước tìm giải pháp cơ bản, lâu dài cho các vấn đề tranh chấp ở biển Đông trên cơ sở luật pháp quốc tế.