-Ông đánh giá thế nào về diễn biến tính đến thời điểm này của cuộc đua tranh cử tổng thống Mỹ?

-Tính đến thời điểm ngày 6.5.2016 (giờ Việt Nam), vòng bầu cử sơ bộ dù chưa chính thức kết thúc, nhưng về cơ bản đã ngã ngũ với nhiều bất ngờ. Khởi đầu không thuận lợi, nhưng ông Donald Trump dần trở thành một "cục nam châm" hút phiếu bầu của hết ứng cử viên này đến ứng cử viên khác và sau bầu cử sơ bộ ở Indiana tuần qua đã trở thành ứng cử viên còn lại duy nhất. Trong tình thế một mình cán đích như hiện nay, việc ông hội đủ 1.237 phiếu cử tri và trở thành ứng cử viên của Đảng Cộng hòa chỉ còn là vấn đề thời gian. Đây là bất ngờ lớn nhất trong mùa bầu cử Mỹ năm nay. 

Về phía Đảng Dân chủ, cuộc cạnh tranh giữa bà Hillary Clinton và ông Bernie Sanders cũng đang đi đến hồi kết với việc bà Hillary Clinton đang dẫn điểm khá xa. Với cục diện hiện nay, nhiều khả năng bà Hillary Clinton sẽ thắng trong bầu cử sơ bộ của phe Dân chủ và trở thành ứng cử viên của Đảng Dân chủ. Điều này đã được dự báo từ trước.

- Vì sao Donald Trump luôn có những phát ngôn cực đoan nhưng lại "hút" cử tri?

-Sự nổi lên của ông Donald Trump thực sự là một hiện tượng trong chính trị nội bộ Mỹ, vốn phức tạp và khó lường. Có thể lý giải hiện tượng này với 3 lý do chính:

Một là, ngay từ đầu, việc Đảng Cộng hòa có quá nhiều ứng cử viên ra tranh cử đã thực sự làm cử tri phe Cộng hòa lúng túng và bị chia rẽ sâu sắc. Các nhân vật như Jeb Bush, Marco Rubio, Mitt Romney, Ted Cruz... ban đầu đều có thế mạnh và lực lượng riêng trong nội bộ Đảng, nhưng  không ai tạo ra được sự khác biệt đủ mạnh để lôi cuốn số đông cử tri phổ thông, vốn đang bối rối không biết bỏ phiếu cho ai. 

Tệ hơn, Đảng Cộng hòa đã có một mùa bầu cử tệ hại chưa từng có. Các ứng cử viên níu chân nhau, chỉ trích lẫn nhau... dẫn tới việc chính họ bị cử tri bỏ qua. Ví dụ rõ rệt nhất là trường hợp thượng nghị sỹ Marco Rubio bị cả hai đối thủ là Ted Cruz và John Kasich níu chân, chia phiếu. Cuối cùng, chỉ Donald Trump là người được hưởng lợi.

Hai là, trong bối cảnh đó, ông Donald Trump đã có một chiến lược vận động tranh cử hợp lý, biết "phát huy thế mạnh" của mình là phát ngôn không giống ai và gây sốc. Hiện nay, trong chính trị nội bộ Mỹ cũng như ở một số nước Châu Âu xuất hiện hiện tượng được gọi là "chính trị phi chính thống" (non-mainstream politics). Có một thực tế là cử tri Mỹ thường bỏ phiếu cho những ứng cử viên có thể mang lại sự tươi mới. Họ thường không thích những mẫu ứng cử viên quá đi vào khuôn mẫu, khô cứng. 

Bản thân ông Trump, mặc dù phát ngôn bị cho là gây sốc, nhưng được coi là "phi chính thống", ông cũng rất biết cách điều chỉnh tông giọng khi cần thiết, chứ không phải là nói năng mất kiểm soát. Do vậy, Donald Trump đã tạo được sự khác biệt với số còn lại và rất thành công trong khai thác triệt để nhóm cử tri phổ thông để tìm kiếm lá phiếu cho bản thân.

Ba là, sai lầm của một số cá nhân ứng cử viên và của Đảng Cộng hòa đã góp phần tạo ra một Donald Trump như hiện nay. Jeb Bush và Marco Rubio thì sai lầm về chiến lược vận động bầu cử, John Kasich thì cố đấm ăn xôi, bị chỉ trích kịch liệt vì quá ích kỷ và ngang bướng dù không có cơ hội chiến thắng. Mitt Romney bỏ cuộc đúng lúc, nhưng sau đó nói không ai nghe. Còn với Đảng Cộng hòa thì từ chỗ coi thường Donald Trump chuyển sang cực đoan tới mức phát động cả chiến dịch ngăn cản ông Trump nhưng không thành công nên một số quay ra ủng hộ Trump và một số chỉ trích lẫn nhau...

Tóm lại, thành công trong vận động bầu cử sơ bộ của ông Donald Trump có cả nguyên nhân chủ quan và khách quan. Ngoài ra còn phải kể tới vai trò không nhỏ của truyền thông đại chúng Mỹ đã giúp đưa Trump tới gần hơn với cử tri phổ thông - lực lượng chủ chốt mang lại lá phiếu cho ông, và một bộ phận đáng kể đảng viên Dân chủ ủng hộ Trump với niềm tin rằng ông dù có vào được vòng bầu cử trong cùng rồi cũng sẽ thất bại trước bà Hillary Clinton mà thôi.

Ông Trump còn phải vượt qua cửa ải cuối là Đại hội Đảng Cộng hòa, dự kiến vào 18-21.7. Vì có quá nhiều lãnh đạo Cộng hòa không thích Trump nên vẫn có khả năng họ thỏa hiệp với nhau để lật kèo, nhưng nếu ông hội tụ đủ phiếu cử tri thì họ không có cách nào khác là phải phản ánh đúng nguyện vọng của cử tri và bỏ phiếu ủng hộ Trump là ứng cử viên tổng thống. Khả năng lật kèo tại Đại hội của Đảng Cộng hòa là có nhưng rất nhỏ.

- Donald Trump đã gây lo ngại ở cả trong và ngoài nước Mỹ, nếu ông ta trở thành tổng thống thì sẽ thế nào?

- Cá nhân tôi thì chưa thể nói gì về điều này vì hiện nay vẫn còn quá sớm. Đúng là những phát ngôn của ông Trump đã gây sốc không chỉ cho nước Mỹ mà còn cho cả thế giới. Một số người lo ngại cũng là có cơ sở nhất định.

Nhưng nếu chỉ căn cứ vào lời nói của ông Trump trong khi vận động bầu cử để phán xét những gì ông ấy làm nếu như sau này thực sự trở thành tổng thống thì tôi cho rằng chưa hợp lý. Vận động bầu cử và làm tổng thống là hai vấn đề hoàn toàn khác nhau. Ngoài ra, bên cạnh tổng thống còn có cả một đội ngũ cố vấn, một bộ máy chính quyền/nhà nước khổng lồ, một mình ông Trump không thể tự quyết định hết.

Do vậy, cần bình tĩnh theo dõi sát tình hình bầu cử. Việc đánh giá đúng, đầy đủ về con người ông Trump thực sự không dễ dàng, cần có thêm thời gian mới đưa ra kết luận được.

- Trong hai ứng viên Donald Trump và Hillary Clinton, theo ông ai sẽ tạo quan hệ tốt hơn với thế giới bên ngoài nước Mỹ?


- Trong bầu cử Tổng thống Mỹ, các vấn đề đối ngoại không phải là ưu tiên hàng đầu của các ứng cử viên nên rất khó nói ai sẽ tạo quan hệ tốt hơn với thế giới bên ngoài.

Dù là ai làm tổng thống Mỹ thì họ đều phải bảo vệ quan điểm và lợi ích của nước Mỹ, chỉ khác nhau về cách làm và mức độ mà thôi. Lợi ích của Mỹ trùng hợp với nước nào, đối tác nào thì quan hệ với đối tác đó sẽ có thể tốt đẹp và ngược lại. Tôi nói "có thể" là vì xây dựng quan hệ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, cả khách quan và chủ quan.

Dù sao đi nữa thì bà Hillary Clinton đã từng có nhiều năm làm chính trị với tư cách là Thượng nghĩ sĩ New York, là Ngoại trưởng Mỹ, có nhiều năm kinh nghiệm về đối ngoại, lại từng là đệ nhất phu nhân... nên tôi tin rằng bà ấy biết cách xây dựng quan hệ tốt đẹp với các đồng minh, bạn bè, đối tác, nhất là ở Châu Á - Thai Bình Dương khi triển khai chính sách xoay trục. Ông Donald Trump không có được lợi thế như vậy và nếu làm tổng thống sẽ phải nỗ lực rất nhiều.

- Xin cảm ơn ông!